Көп бейінді мектеп
12 жылдық білім берудің мақсаты мен күтілетін нәтижелері
12 жылдық білім берудің басты мақсаты — өзінің және қоғамның мүддесінде өзін-өзі белсенді етуге дайын, өзгермелі даму үстіндегі ортада өмір сүруге бейім, бәсекеге қабілетті әрі құзыретті, шығармашыл және білімді тұлғаны дамыту және қалыптастыру.
Нәтижеге бағдар
Күтілетін нәтижелер мектеп түлегінің негізгі құзыреттері арқылы айқындалады: олар өмірлік міндеттерді шешуге, қоғаммен үйлесімді әрекет етуге және жеке дамуға негіз болады.
Тұлғаға бағдар
Оқушының қызығушылығы мен қабілетін ашуға, функционалдық сауаттылықты күшейтуге және білімді тәжірибеде қолдануға басымдық беріледі.
Мектеп түлегінің негізгі құзыреттері
Күтілетін нәтижелердің өзегі — түлек бойында қалыптасатын құзыреттер. Олар білімнің мазмұнын ғана емес, өмірде қолдану тәсілдерін де қамтиды.
Құндылықты-бағдарлы құзыреттілік
Жоғары әдептілікке сүйеніп, құндылықтар негізінде жасампаз қоғам өмірінде өз рөлін таба білу; азаматтық пен елжандылықты көрсету. Бұл құзырет түрлі өмірлік жағдайларда жауапты шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
- Қазақстан патриоты болу және азаматтық белсенділік таныту
- Саяси жүйені түсіну, әлеуметтік үдерістерге баға беру
Мәдениеттанымдық құзыреттілік
Жалпыадамзаттық мәдениет жетістіктерін, дәстүрлерді және жеке, отбасылық, әлеуметтік өмір мәдениетін меңгеру; этномәдени құбылыстарды тану. Адам мен қоғам дамуына ғылымның рөлін түсіну маңызды орын алады.
- Мәдени көптүрлілікті түсіну және бағалау
- Рухани келісім және толеранттылық идеяларын қолдау
Оқу-танымдық құзыреттілік
Зерттеу әрекеті мен өзіндік оқу-танымдық үдерісті ұйымдастыру: жоспарлау, функционалдық сауаттылық талаптарына сай білім игеру, әрекетке талдау жасап, қорытынды шығару.
Коммуникативті құзыреттілік
Адамдармен өзара әрекеттесу және қарым-қатынас тәсілдерін меңгеру, түрлі әлеуметтік топтарда жұмыс істеу, әлеуметтік рөлдерді орындау. Қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде, ал шетел тілін халықаралық қатынаста қолдану дағдылары қарастырылады.
Ақпараттық-технологиялық құзыреттілік
Ақпаратты өз бетінше іздеу, талдау, таңдау, өзгерту, сақтау және ақпараттық технологиялар арқылы жеткізу, интерпретациялау.
Әлеуметтік-еңбек құзыреттілігі
Отбасылық, еңбек, экономикалық, саяси және қоғамдық қатынастарда белсенді азаматтық тәжірибе мен білімге ие болу; нақты әлеуметтік жағдайларды талдап, шешім қабылдау және қоғам мүддесіне сай ықпал ете білу.
Тұлғалық өзін-өзі дамыту құзыреттілігі
Өз мүмкіндігін перспективалық жоспармен салыстырып бағалау, қызметін өзіндік қадір-қасиет сезімімен ұйымдастыру, өз өмірі мен іс-әрекетіне жауапкершілікпен қарау. Бұл құзырет жеке және қоғамдық игілікке бағытталған шешім қабылдауды күшейтеді.
12 жылдық жалпы орта білім берудің құрылымдық-мазмұндық моделі
Модель төмендегі ұстанымдарға сүйеніп ұйымдастырылады: жеке тұлғаның жас кезеңдерін ескеру, күтілетін нәтижелерге бағытталу, оқытудың сабақтастығы және әрбір оқыту сатысының даралығы.
Мектепке дейінгі деңгейдің маңызы
5 жастағы балаларды мектепалды даярлау — психологиялық, педагогикалық, дене және физиологиялық талаптарды ескере отырып, бастауыш мектепке дайындық сапасын қамтамасыз етудің негізгі шарты.
1-саты (1–4-сынып)
- Оқуды бастау жасы
- 6 жас
- Оқыту ұзақтығы
- 4 жыл
Негізгі бағдар — оқушының даралығын ашу, оқуға ынта мен білікті қалыптастыру, келесі сатыларға қажетті танымдық қызығушылықты арттыру. Оқу, жазу, санау, шығармашылық ойлау элементтері және денсаулықты сақтау негіздері бекітіледі.
2-саты (5–10-сынып)
- Оқыту ұзақтығы
- 6 жыл
Негізгі жалпы білім алуға жағдай жасау, этносаралық қатынастар мәдениетін және тұтас дүниетанымды қалыптастыру, өзін-өзі анықтауға ықпал ету. Бұл саты бейіндік мектепке саналы таңдау жасауға бағытталған бейіналды дайындықпен ерекшеленеді.
3-саты (11–12-сынып)
- Оқыту ұзақтығы
- 2 жыл
Соңғы кезең — оқытуды саралау мен даралау күшейетін, оқушының қызығушылығы мен қабілетіне сай әлеуметтендіруге бағдарланған бейіндік оқыту. Бейіндер: жаратылыстану-математикалық, әлеуметтік-гуманитарлық және технологиялық.
Бейіндік оқытуды ұйымдастыру нысандары
- Бір бейінді мектеп
- Көп бейінді мектеп
- Гимназия/лицей және мамандандырылған мектептердегі бейінді сыныптар
- Өңірлік ресурстық орталықтар (ЖОО, колледж, білім беру орталықтары жанынан)
- Сырттай және кешкі оқыту (ресурстық орталықтар базасында), ауыл оқушыларына интернат/пансионат форматындағы қолдау
Білім мазмұнын жаңартудың негізгі бағыттары
- Білім мазмұнын қоғамның қазіргі әлеуметтік-экономикалық сұранысына сәйкестендіру.
- Ізгілендіруді және мазмұнның вариативтілігін қамтамасыз ету.
- Өз бетінше білім алуға, оны практикада қолдануға және өмір бойы оқуға дайындау.
- Танымдық уәждемелерді қалыптастыруға бағытталған мазмұнды іріктеу.
- Оқушыны ғылыми тәсілмен тануға, жүйелі ізденіске мақсатты тарту.
- Ұлттық мәдениетті құрметтеуге және өзге мәдени бастамаларға ашық болуға тәрбиелеу.
Білім салалары
Қазақстанның орта білім мазмұнында 8 білім саласы қамтылады; олар мемлекеттік базистік оқу жоспарындағы пәндер арқылы іске асады.
- Тіл және әдебиет
- Математика
- Жаратылыстану
- Қоғамтану
- Технология
- Өнер
- Дене шынықтыру
- Адамтану
Оқу жоспарының компоненттері
Инварианттық компонент
Мемлекеттік стандарт талаптарына жауап беретін міндетті оқу бағдарламаларының бөлігі.
Вариативтік компонент
Мектеп ұсынған арнаулы курстарды оқушының қалауымен таңдап меңгеру бөлігі. Зерттеушілік дағдыларды қалыптастыруға бағытталған «Зерттеу мәдениетінің негіздері» сияқты курстар енгізіледі.
Бейіндік компонент (11–12-сынып)
Таңдауы бойынша тереңдетіп оқытылатын пәндер, модульдер мен курстар жиынтығы.
Оқу жетістіктерін бағалау және мониторинг
Нәтижеге бағдарланған бағалау жүйесі жеке оқушының, мұғалімнің, мектептің, өңірлік және ұлттық деңгейдегі білім беру нәтижелерін әділ әрі салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік беретін тәсілдерді қамтиды.
Бағалаудың екі бағыты
- Мемлекеттік стандартты игеру деңгейі (сыртқы нәтижелер)
- Оқушының жеке тұлғалық жетістіктері (ішкі нәтижелер)
Бағалау құралдары мен рәсімдер
- Оқу жетістіктерін жүйелі бақылау
- Сатыларды аяқтағандағы межелік және қорытынды емтихандар
- Әр сатыда аралық мемлекеттік бақылау
- 10 және 12 жылды аяқтағаннан кейін ұлттық емтихан
- Ұлттық деңгейде мониторингтік зерттеулер
Диагностикалық зерттеулердің негіздері
Өлшеуіштерді таңдау
Күтілетін нәтижелерді сипаттайтын көрсеткіштерді іріктеу.
Құралдарды әзірлеу
Сандық және сапалық өлшеуге арналған бағалау құралдарын құрастыру.
Әдістемелік база
Тест тапсырмалары, портфолио, бақылау жұмыстары, ауызша жауаптар және сауалнама нәтижелері негізінде рейтингтік бағалаудың ғылыми негізделген әдістерін қолдану.
Қорытынды
12 жылдық оқытуға көшу — қазақстандық білім беруді жаңартудың стратегиялық міндеттерін жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Бұл модель шығармашыл әрі зерттеуші тұлғаны дамытуға, жалпыға арналған білімнен «білім — өмір бойы» қағидатына көшуге және әлемдік білім беру кеңістігіне ықпалдасуды жеделдетуге бағытталған.
Тұжырымдамалық негіз
12 жылдық жалпы орта білім беру тұжырымдамасы — жүйенің мақсаттары, міндеттері және ұйымдастыру ұстанымдарын айқындайтын негізгі құжат.
Экономикалық және әлеуметтік контекст
Қазақстанның әлемдік қоғамдастыққа ықпалдасуы білім сапасына жаңа талаптар қояды; реформаның мәні — соған сәйкес жүйені жаңарту.
Эксперимент және мониторинг
Педагогикалық тиімділік пен әлеуметтік әсерді анықтау үшін мониторинг жүргізіліп, диагностикалық жинақтар әзірленеді.