Кактустарды қолдан көбейту жолдары туралы қазақша реферат
Кактустарды қолдан көбейту тәсілдері
Кактусты тұқымнан да, вегетативтік жолмен де көбейтуге болады. Төменде тұқым себу, қалемшелеу және телу (уаластыру) әдістері, сондай-ақ күтімнің негізгі қағидалары жинақталған.
Негізгі шарттар
- Жылу мен ылғал — өнудің басты факторы.
- Жарық — жұмсақ, шашыраңқы болғаны дұрыс.
- Топырақ — жеңіл, құмды, көмір бөлшектері бар.
Қауіптер
- Артық суару — шіру мен гүлдемеудің жиі себебі.
- Құрғақтық — тым асып кетсе, тамырға зиян келтіреді.
- Тікелей күн — жас өскіндерді күйдіруі мүмкін.
1) Тұқымнан көбейту
Кактус тұқымын көмір ұнтағы араластырылған жеңіл топыраққа себеді. Тұқым ірі болса, үстін жұқалап топырақпен жабады; тұқым ұсақ болса, үстін жаппай-ақ қоюға болады.
Қадамдар
- 1 Топырақты жылы сумен ылғалдандырыңыз.
- 2 Ыдыстың бетін әйнекпен жабыңыз да, жылы жерге қойыңыз.
- 3 Өніп шыққанша қараңғылау орын қолайлы, бірақ топырақ құрғап қалмасын.
- 4 Өскін көрінген соң әйнекті аздап ашып желдетіңіз (әйнек пен ыдыстың арасына тіреу қойылады).
- 5 Суаруды сиретіңіз. Жарық тым қатты болса, әйнекті әктеп немесе жұқа қағазбен көлеңкелеңіз.
Өну мерзімі
Көбіне 5–7 күн ішінде өне бастайды, кейде одан да ерте. Жылу мен ылғал жеткіліксіз болса, 1 айға дейін кешігуі мүмкін.
Себу уақыты
Әдетте сәуір–мамыр айларында себіледі. Күзгі суыққа дейін жетілуі үшін кейде ақпан–мамыр аралығында да себеді.
Маңызды ереже
Өскін саны егілген тұқым санынан аз болса да, топырақты ұзақ уақытқа дейін қозғамаған дұрыс: кей тұқымдар кеш өнуі мүмкін.
Көшет отырғызуға арналған топырақ құрамы
Тікендері байқала бастаған өскіндерді жеке отырғызғанда топырақ құрамына: 3 үлес жапырақ топырақ, 1 үлес шым топырақ, 2 үлес құм, ірі көмір бөлшектері және жалпы көлемнің 5–10% мөлшерінде көмір ұнтағы қосылады.
Отырғызғаннан кейін өсімдікті 1 күн суармай, күн көзінен көлеңкелеп, 3 күн бойы жабық (ылғалды) ауада ұстаған жөн.
Опунцияны басқа кактустар сияқты бір жаздың ішінде 1–2 рет көшіріп отырғызуға болады.
2) Қалемшелеу арқылы көбейту
Егер тұқым табу қиын болса, кактусты қалемше арқылы көбейтеді. Қалемшені көбіне кактустың жанама бұтақтарының ұшынан кесіп алады. Өсімдік қатты қартайса немесе тамыры шіри бастаса, қалемше ретінде негізгі сабағының ұшын пайдалануға болады.
Кесіндіні дайындау
- Кесілген жерін күн көзіне немесе спирт жалынына ұстап кептіреді.
- Бетіне көмір ұнтағын себеді.
- Қалемшені 7–10 күн желге қақтырып кептіреді.
- Кесінді бетінде жұқа жылтыр қабыршақ пайда болса — отырғызуға дайын деген сөз.
Отырғызу және тамырландыру
- Қалемшені топыраққа шамамен 1 см тереңдікке таяз отырғызады.
- Опунцияны мүмкіндігінше тереңірек көмген дұрыс.
- Қалемше орнықты тұруы үшін қажет болса қазыққа байлайды.
- Топырақты ылғалдандырып, үстін әйнекпен жауып, жылы әрі жарығы мол жерге қояды.
- Тамырланғанша сирек суарады.
Қолайлы мерзім
Қалемшелеуге ең қолайлы уақыт — көктем және жаздың алғашқы айлары. Егер осы мезгілде үлгермесеңіз, қалемшені күзде немесе қыста кесіп алып, толық кептірген соң құмға көміп сақтауға болады; көктемде отырғызса да өсіп кетеді.
3) Телу (уаластыру) әдісі
Жас өсімдіктерді тез өсіру қажет болса, өсімдіктің тамыры шіри бастаса немесе әдемі будан алу көзделсе, кактустарды телу (уаластыру) әдісі қолданылады. Телуге алынатын өсімдіктердің жуандығы мен балғындығы шамалас болғаны дұрыс.
Жұмыс тәртібі
- 1 Телуші өсімдікті өткір пышақпен бір сермеп тегіс кеседі.
- 2 Жанасатын бөліктердің қабығын өте жұқалап алып, екеуін жылдам беттестіреді.
- 3 Жұмсақ жіппен немесе резеңкемен берік байлайды.
- 4 Өсімдікті 20–26°C жылы жерде ұстап, үстін әйнекпен жауып, тікелей күн түспейтін орынға қояды.
Барлығы дұрыс орындалса, қысқа уақыт ішінде өсімдіктің екі бөлігі бірігіп өсіп кетеді.
4) Күтім: қайта отырғызу, суару және жарық
Жақсы жетілген кактус аса көп күтімді қажет етпейді. Дегенмен кактусты басқа өсімдіктер сияқты жиі орын ауыстыра беруге болмайды. Сондай-ақ жиі суару мен шамадан тыс қоректендіру де зиян.
Қайта отырғызу жиілігі
- Кактустарды 3 жасқа дейін жыл сайын қайта отырғызады.
- 3 жастан кейін — жыл аралатып көшіреді.
- Эхинописті гүлдей бастағаннан кейін 3 жылда бір рет қайта отырғызуға болады.
- Эпифиллюмді гүлдеп болған соң жыл сайын қайта отырғызады.
Ірі кактустарға арналған топырақ
Топырақ қоспасы: 2 үлес шым топырақ, 2 үлес жапырақ топырақ, 1 үлес (аздап араласқан) құм.
Эхинокактус пен эхинопсис отырғызылатын ыдыстың беті кеңірек болғаны дұрыс.
Суару тәртібі
- Жас кактустар: аптасына 1 рет.
- Ересек кактустар: 2 аптада 1 рет.
- Қыста: айына 2 рет; көктемде: 10–12 күнде 1 рет.
Өте жиі суарылған кактус көбіне гүлдемейді. Сонымен бірге топырақтың шамадан тыс кеуіп кетуі де зиян, сондықтан топырақты мезгіл-мезгіл қопсытып тұрған дұрыс.
Тәжірибеден мысал
Алматы ботаника бағында кактустарды, әсіресе ыстық әрі құрғақ ауа райына байланысты, күн ашық кезде таңертең суарып, қыс айларында аптасына 1 рет ылғалдандырып отырады.
5) Қызықты дерек: кактус өсірушілер қауымдастықтары
Кактус өсімдіктерінің биологиясын тереңірек түсіну, өсіру әдістерін үйрену және тәжірибе алмасу үшін Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига сияқты ірі қалаларда кактус өсірушілер клубтары ұйымдастырылған.