Қазақша рефераттар

Құқықтық қатынастардың пайда болуының алғышарттары туралы қазақша реферат

Құқықтық қатынастардың пайда болуының алғышарттары

Алғышарттар — құқықтық қатынастарды туындататын жағдайлар мен факторлар. Құқықтық қатынастың пайда болуы үшін белгілі бір әлеуметтік қажеттілік те, құқықтық механизмнің нақты элементтері де қатар болуы керек.

Алғышарттардың негізгі екі түрі

1) Материалдық (жалпы) алғышарттар

Бұлар адамдардың құқықтық қатынастарға түсуіне әсер ететін өмірлік қажеттіліктері мен мүдделері. Кең мағынада бұл — белгілі бір қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеудің объективті қажеттігін көрсететін әлеуметтік-экономикалық, мәдени және өзге де жағдайлардың жүйесі.

2) Заңды (арнайы) алғышарттар

Бұларға құқық нормасы, құқықсубъектілік және шынайы өмірдегі жағдай ретінде заңды факт жатады. Осы алғышарттарсыз құқықтық қатынас туындамайды.

Құқық нормасы мен құқықтық қатынастың байланысы

Құқық нормасы — жалпыға міндетті жүріс-тұрыс ережесі, ал құқықтық қатынас — сол норманың негізінде пайда болатын қоғамдық қатынас. Олардың өзара байланысы құқықтық реттеу механизмінің жұмысын түсіндіреді.

Өзара байланыс қалай көрінеді?

  • Құқық нормасы мен құқықтық қатынас — құқықтық реттеу механизмінің өзара байланысты элементтері.

  • Құқық нормасы құқықтық қатынастың пайда болуының негізін құрайды.

  • Құқық нормасы құқықтық қатынастар субъектілерінің шеңберін айқындайды.

  • Норманың гипотезасы құқықтық қатынастың пайда болу жағдайларын көрсетеді.

  • Норманың диспозициясы қатысушылардың субъективтік құқықтары мен заңды міндеттерін белгілейді.

  • Норманың санкциясы диспозицияны орындамаудың (немесе орындаудың) ықтимал салдарын көрсетеді: жазалау не марапаттау.

  • Құқықтық норма мен құқықтық қатынас себеп пен салдар ретінде байланысады: құқықтық қатынас — норманың жүзеге асу нысаны.

Құқықтық нормалардың қоғамдағы рөлі

Құқықтық нормалар қоғамдағы сан алуан қатынастарды реттеу және басқару үшін қалыптасады: уақыт өте өзгереді, ескіреді, жаңарады және дамиды. Олар адамдардың, бірлестіктердің, ұжымдардың және ұйымдардың қызметіне ықпал етіп, құқықтың тиімді іске асуына жағдай жасайды.

Нормалардың бағыт-бағдары

Қоғамдық мүддені іске асыру, адамдардың бостандығы мен теңдігін қамтамасыз ету, сондай-ақ заңдылық пен тәртіпті орнықтыру — құқықтық реттеудің түпкі мақсаттары.

Әлеуметтік маңызының шарты

Құқықтық нормалар іс жүзінде орындалмаса, олардың әлеуметтік маңызы жойылады. Сондықтан құқықтың «өмірі» — оның нақты жүзеге асуында.

Құқықты іске асыру: субъектілер және бастау кезеңі

Құқықтық нормалардың орындалуы адамдардың заңды әрекеттерімен немесе әрекетсіздігімен (яғни заңда тыйым салынған іс-әрекетті жасамау) байланысты.

Іске асыруға қатысатын субъектілер

Мемлекет және оның органдары

Парламент, президент, үкімет, министрліктер мен ведомстволар, сот органдары, сондай-ақ жергілікті басқару органдары құқықтық нормаларды қабылдау, нақтылау және қолдану арқылы олардың орындалуына ықпал етеді.

Халық және олардың ұйымдары

Азаматтар мен қоғамдық құрылымдар нормаларды сақтайды, орындайды, пайдаланады және қоғамдық қатынастарда құқықты күнделікті тәжірибеге енгізеді.

Нормативтік актілерді қабылдау — бастамасы ғана

Құқықтың іске асуы нормативтік актілерді қабылдау мен бекітуден басталады: жоғарғы органдар заң қабылдайды, ал өзге мемлекеттік органдар заңға тәуелді нормалар шығарады. Алайда негізгі міндет — қабылданған актілерді өмірде жүзеге асырып, олардың мазмұнын шынайы қоғамдық тәртіпке айналдыру.

Іске асырудың объективтік және субъективтік қырлары

Объективтік тұрғыдан

Қабылданған нормаларда қоғамның мүдде-мақсаты және соған сай мемлекеттің билік нұсқауы көрініс табады. Сол нормаларды қоғамдық өмірде нақты жүзеге асыру — құқықты объективтік тұрғыдан іске асыру.

Субъективтік тұрғыдан

Қатынастағы субъектілердің құқықтары мен міндеттерін нақты орындауы — құқықты субъективтік тұрғыдан іске асыру болып саналады.

Құқықтық нормаларды орындау нысандары неге әртүрлі?

Құқықтық нормаларды орындаудың нысандары әртүрлі болуы табиғи құбылыс. Бұл айырмашылық бірнеше факторға байланысты.

Негізгі себептер

  • Қоғамдық қатынастардың мазмұны әртүрлі болуы.

  • Нормативтік актілердің адамдарға ықпалының әркелкі болуы.

  • Нормалардың мазмұндық ерекшеліктері.

  • Іске асыру субъектілерінің құзыреті мен өкілеттігінің әртүрлі болуы.

  • Субъектілердің құқықтық мәдениеті мен құқықтық тәртібінің деңгейі.

Қорытынды: құқықтың мақсаты қалай орындалады?

Құқықтық нормалардың негізгі мақсаты — қоғамдағы қатынастарды дұрыс әрі уақытында реттеп, басқару. Құқықтың ықпалы барлық қоғамдық байланыстарға бағытталған кезде ғана жалпы қоғамдық тәртіп пен заңдылық орнығады.

Тыйым салу нормасы

Егер норма белгілі бір іс-әрекетке тыйым салса және ол тыйым іс жүзінде сақталса, құқықтың мақсаты орындалды деуге болады.

Нұсқау беру нормасы

Егер норма белгілі бір әрекетті жасауға міндеттесе және ол талап орындалса, құқық өз мақсатына жетеді.