Қазақша рефераттар

Капитал мен резервтер элементі ретінде қосымша капитал - негізгі құралдардың ұлғайып келе жатқан құнын жабу көзі

Қаржылық-экономикалық талдау: мәні, объектілері және әдістері

Қаржылық-экономикалық талдау — кәсіпорынның нарықтық құнын арттыру резервтерін анықтау және тиімді дамуын қамтамасыз ету мақсатында оның қаржылық жағдайын және шаруашылық қызметінің негізгі нәтижелерін жүйелі түрде зерттеу үдерісі.

Негізгі фокус

Қаржылық тұрақтылық, төлем қабілеттілігі, табыстылық және ресурстарды пайдалану тиімділігі.

Нәтиже

Басқарушылық шешімдерді дәлелдеу, тәуекелдерді анықтау және өсім факторларын табу.

Дереккөз

Қаржылық есептілік, активтер мен пассивтер құрылымы, дебиторлық және кредиторлық берешек туралы ақпарат.

Қаржылық талдаудың объектілеріне активтер мен пассивтер құрылымының өзгерісі, пайданың немесе зиянның мөлшері, сондай-ақ талданатын кезеңдегі дебиторлық және кредиторлық берешектің жай-күйін сипаттайтын қаржылық ақпарат жатады.

Қаржылық есептілікті оқудың негізгі тәсілдері

  • Горизонталды талдау

    Көрсеткіштердің уақыт бойынша өзгерісін салыстыру.

  • Тік талдау

    Құрылымдық үлестерді (пайыздық салмақты) бағалау.

  • Трендтік талдау

    Ұзақ мерзімді динамиканы және бағытты көру.

  • Негізгі көрсеткіштерді талдау

    Табыстылық, өтімділік, айналымдылық коэффициенттері.

  • Салыстырмалы талдау

    Сала, бәсекелес немесе жоспарлы мәндермен салыстыру.

  • Факторлық талдау

    Нәтижеге әсер ететін себептерді бөлшектеу.

Экспресс-талдау не үшін қажет?

Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық жағдайына арналған факторлық экспресс-талдау — қысқа мәтіндік қорытынды және негізгі көрсеткіштер жиынтығы арқылы ең жылдам бағалау тәсілі. Экспресс-талдау нәтижелері тереңдетілген талдаудың қажет екенін анықтауға және қызмет нәтижелері бойынша алдын ала қорытынды жасауға мүмкіндік береді.

Қаржылық жағдайды талдаудың негізгі міндеттері

Қаржылық талдау кәсіпорынның ағымдағы жағдайын ғана емес, өзгерістердің себеп-салдарын да ашуы тиіс. Төмендегі міндеттер кешенді бағалаудың өзегін құрайды.

  • Есепті кезеңдегі қаржылық жағдайды және оның өзгерісін бағалау.

  • Активтер мен оларды қаржыландыру көздерінің сәйкестілігін, орналасуы мен пайдалану тиімділігін зерттеу.

  • Айналым капиталының көлемін, өсімін және ағымдық міндеттемелермен арақатынасын анықтау.

  • Қаржылық-есептік және несиелік тәртіптің сақталуын бағалау.

  • Активтер мен міндеттемелер құрылымын талдау.

  • Ағымды активтердің, соның ішінде дебиторлық берешек пен қорлардың айналымдылығын есептеу.

  • Баланс өтімділігін, қаржылық тұрақтылық пен төлем қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін және оларға әсер ететін факторларды анықтау.

  • Іскерлік белсенділік деңгейін бағалау.

  • Қаржылық жағдай тұрақтылығын қысқа және ұзақ мерзімде болжау және қаржылық стратегияны қалыптастыру.

«Қазақтелеком» ААҚ (2006–2007): қысқаша қорытындылар

Екінші тарауда қарастырылған «Қазақтелеком» ААҚ бойынша 2006–2007 жылдар аралығындағы талдау бірқатар маңызды үрдістерді көрсетеді.

Өтімділік және төлем қабілеттілігі

Баланс деректері бойынша қысқа мерзімді міндеттемелер тез өтімді активтерден жоғары болған. Осыған байланысты, ұйым жоғары төлем қабілеттілігі тұжырымдамасын ұстанады деген пікір айтылғанымен, берілген арақатынас баланстың өтімді еместігі туралы қорытынды жасауға негіз береді.

Негізгі түйін

Ағымдағы міндеттемелердің басымдығы өтімділік тәуекелін күшейтеді.

Табыстылық динамикасы

Ұйым 19 982 303 654 теңге көлеміндегі таза пайданы тек 2008 жылы ғана алған. Ал 2006 және 2007 жылдары шығын тіркелген: 2006 жылы — 2 270 333 теңге, 2007 жылы — 4 670 537 теңге.

Нәтижеге әсер еткен факторлардың қатарында негізгі қызметтен түскен табыстың өсуі және көрсетілетін қызметтердің орташа құнының артуы аталады. Сонымен бірге, 2006 жылғы бағамдық айырмашылықтан түскен 659 260 теңге мөлшеріндегі табыс маңызды орын алған.

Дебиторлық берешек

Дебиторлық берешекті басқару сапасы жақсарған: инкассациялаудың орташа кезеңі 2006 жылы 59 күн болса, 2007 жылы 51 күнге дейін қысқарған. Алайда 2008 жылы бұл көрсеткіш 60 күнге дейін қайта ұлғайған.

Сатып алушыларға төлем мерзімін ұзарту (шамамен 1 ай 21 күн) тұтынушылық несие ретінде маркетингтік тактика ретінде қолданылған.

Кредиторлық берешек

Кредиторлық берешекті басқару да жақсарған: 2006 жылы несиегерлер қойған шоттар мен есептелген шығындар 150 күн ішінде (шамамен 5 ай) өтелсе, 2007 жылы 113 күн ішінде (шамамен 3 ай 23 күн) төленген.

Бұл кезеңде Қазақстан экономикасында төленбеген төлемдер дағдарысы байқалған. Дегенмен «Қазақтелеком» ААҚ үшін жағдай салыстырмалы түрде қолайлы болған, өйткені үш жыл бойы операциялық кезең негізінен несиегерлер қаражаты есебінен қаржыландырылған.

Ескерту

Іскер серіктестермен қатынаста қаржылық тиімділік пен іскерлік әдеп нормалары арасында тепе-теңдік сақталуы қажет.

Тиімділікті арттыру және қаржылық тұрақтылықты басқару

Үшінші тарауда кәсіпорын қызметінің тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар берілген. Талдау нәтижелері қорлардың меншікті қаржыландыру көздерімен қамтамасыз етілуі, меншікті және қарыз құралдарының арақатынасы, сондай-ақ тұрақты қаржыландыру коэффициенттерінің төмен деңгейін көрсетеді. Бұл жағдай, негізінен, пассивтер құрамындағы капитал мен резервтердің және активтер құрамындағы негізгі құралдардың үлесінің төмен болуымен түсіндіріледі.

Қосымша капиталдың рөлі

Капитал мен резервтердің маңызды элементі — қосымша капитал. Ол негізгі құралдардың ұлғайып келе жатқан құнын жабудың көздерінің бірі ретінде қарастырылады.

Коэффициенттер жүйесі: неге кешенді қарау қажет?

Егер қорлардың меншікті қаржыландыру көздерімен қамтамасыз етілуі және мүліктің нақты құнының коэффициенттері жеткілікті болса, қалған коэффициенттерді де жеткілікті деп қабылдау оңай көрінуі мүмкін. Алайда бұлай шектеу дұрыс емес.

Себебі активтер мен пассивтер құрылымы уақыт бойынша өзгереді, ал коэффициенттердің нақты және қалыпты деңгейлері арасындағы айырмашылық әр кезеңде әртүрлі болуы ықтимал. Сондықтан жан-жақты бағалау коэффициенттердің толық жиынтығы бойынша нақты мәндерді қалыпты мәндермен салыстыру арқылы қамтамасыз етіледі. Мұндай салыстыру коэффициенттерге әсер ететін факторларды да айқын көрсетеді.

Факторлардың ықпалы (мысал)

Қорлардың меншікті қаржыландыру көздерімен қамтамасыз етілуі коэффициенті қорлар құнының, айналымнан тыс активтердің мөлшерінің және капитал мен резервтер сомасының өзгерістеріне байланысты құбылуы мүмкін.

Басқарушылық міндет

Нақты деңгейдің қалыпты мәнге жақындауына мүмкіндік беретін басқарылатын факторды анықтау және соған әсер ететін шешім қабылдау.

Мүмкін болатын басқару шешімдері

  • Кей жағдайларда меншікті капиталды ұлғайтудың орнына қысқа мерзімді қарыз құралдарын арттыру тиімді болуы мүмкін.

  • Басқа жағдайларда тұрақты қаржыландыру көздерін көбейту қажеттілігі туындайды (мысалы, ұзақ мерзімді қарыздарды тарту).

  • Егер қаржыландыру көздерін арттыру практикалық тұрғыда мүмкін болмаса, айналымнан тыс активтерді немесе қорларды қысқарту тәсілдері қарастырылады.

Қаржылық тұрақтылық коэффициенттері тек бағалау құралы емес. Олар дұрыс қолданылған жағдайда тұрақтылық деңгейіне белсенді әсер етуге, оны минималды қажет деңгейге дейін көтеруге мүмкіндік береді. Ал егер көрсеткіштер минималды қажет деңгейден жоғары болса, бұл артықшылықты активтер мен пассивтер құрылымын оңтайландыру үшін пайдалануға болады.

Қолданылған әдебиеттер

  • Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі.
  • «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы.
  • Қазақстан Республикасының Конституциясы.
  • Оқулықтар мен ғылыми еңбектер
  • Адамов В.Е. Факторный индексный анализ. — М: Статистика, 1997. — 461 б.
  • Анализ платежеспособности предприятия и организаций. Практическое руководство для государственных и малых предприятий. — М, 1998. — 155 б.
  • Анализ хозяйственной деятельности в промышленности: Учебник / Богдановская И.А., Виноградов Г.Г., Моргун О.Ф. және т.б.; ред. Стражев В.И. — Минск: Вышэйшая школа, 1998. — 256 б.
  • Андреев В.А. Практический аудит (справочное пособие). — М: Экономика, 1999. — 177 б.
  • Андреев В.К., Степанюк Л.Н., Остроухова В.И. Правовое регулирование предпринимательской деятельности: Учебное пособие. — М: Бух. учет, 1996. — 285 б.
  • Артеменко В.Г., Белендир М.В. Финансовый анализ: учебное пособие. — ДИС, НГАЭиУ, 2000. — 254 б.
  • Баканов М.И., Шеремет А.Д. Теория анализа хозяйственной деятельности. 2-изд. — М: Финансы и статистика, 1997. — 352 б.
  • Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта: Учебное пособие. — М: Финансы и статистика, 1998. — 323 б.
  • Бернстайн Л.А. Анализ финансовой отчетности: пер. с англ.; науч. ред. перевода Елисеева И.И. — М: Финансы и статистика, 1996. — 310 б.
  • Бригхем Ю., Гапенски Л. Финансовый менеджмент. Полный курс: в 2 т.; ред. В.В. Ковалев. — СПб: Экономическая школа, 1997. — 16–21 б.
  • Вознесенский Э.А. Финансы как стоимостная категория. — М: Финансы и статистика, 1985. — 430 б.
  • Герстнер П. Анализ баланса: пер. с нем. Ревякина Н.А.; ред. Филимонов Н.Г. — М: Экономическая жизнь, 1926. — 188 б.