Қазақстандағы пайыздық саясатты жетілдіру жолдары
Кіріспе
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі өзі жүргізетін операциялар бойынша ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін, сондай-ақ басқа да мүдделендіру мөлшерлемелерін белгілейді. Ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі ақша нарығының жалпы жағдайына, несиеге сұраныс пен ұсынысқа және инфляция деңгейіне байланысты айқындалады.
Ұлттық банк мүдделендіру мөлшерлемелері саясатын мемлекеттік ақша-несие саясаты іске асырылатын кеңістікте нарықтық пайыздық мөлшерлемелерге ықпал ету үшін пайдаланады. Пайыз саясатының басты мақсаты — айналыстағы теңгенің тартымдылығын арттыра отырып, несиеге деген сұранысты төмендету және соның нәтижесінде ақша жиыны мен инфляцияның өсуін тежеу.
Назар аударатын тұс
Жоғары пайыз мөлшерлемесі пайыз төлемдері арқылы шығын көлемін арттырады. Сондықтан жаңа пайыздық саясат қысқа не орта мерзімде өлшенетін нәтижелерге жеткізуі тиіс.
Бұл жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен және қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Мазмұнды ашу барысында оқулықтар, монографиялар, газет-журнал материалдары, сондай-ақ маңызды деректер мен статистикалық көрсеткіштер кеңінен пайдаланылды.
1. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің пайыздық саясаты туралы түсінік
1.1 Қазақстандағы пайыздық саясаттың мәні
Пайыздық саясат — ақша-несие саясатының негізгі құралдарының бірі. Оның мәні пайыздық мөлшерлемелер арқылы экономикалық белсенділікке, несие құнына және ақша нарығындағы теңгерімге ықпал етуде көрінеді. Ұлттық банк мөлшерлемелерді нарықтағы сұраныс-ұсыныс, инфляциялық тәуекел және жалпы қаржы тұрақтылығы сияқты факторларды ескере отырып белгілейді.
1.2 Ақша-несие саясатының түрлері
Ақша-несие саясаты — айналыстағы ақша массасын, несие көлемін, сыйақы (мүдделендіру) мөлшерлемесін өзгертуге және банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы. Бұл саясат аясында қолданылатын құралдар мен тәсілдер экономиканың ағымдағы жағдайына және қойылған мақсаттарға байланысты таңдалады.
- Ақша массасы және өтімділік
- Несие көлемі мен құны
- Нарықтық мөлшерлемелер
Ақша-несие саясатының негізгі субъектілері — Ұлттық банк және банк жүйесінің басқа қатысушылары. Олардың өзара әрекеті арқылы реттеу шешімдері экономикаға беріледі.
1.3 Пайыздық саясатты жүргізудің шетелдік тәжірибесі
Пайыздық саясатты іске асыруда халықаралық тәжірибе орталық банктің мөлшерлемелер арқылы инфляцияны бақылау, қаржы нарықтарының тұрақтылығын сақтау және экономикалық циклдерді жұмсарту сияқты міндеттерді қатар орындауға ұмтылатынын көрсетеді. Әртүрлі елдерде құралдар жиынтығы мен коммуникация тәсілдері ерекшеленгенімен, негізгі өзек — мөлшерлеме арқылы күтулерге әсер ету және нарықтық сигналдардың анықтығын қамтамасыз ету.
2. Қазақстан Ұлттық банкінің пайыздық саясаты
2.1 Қазақстан Ұлттық банкінің ақша-несие саясаты
Бұл бөлімде Ұлттық банктің ақша-несие саясатының негізгі бағыттары, оны жүргізу тәсілдері және реттеу тетіктері қарастырылады. Сонымен бірге «банктердің банкі» ретіндегі Ұлттық банктің рөлі, екінші деңгейлі банктердің қызметін реттеу, қадағалау және бақылау бағыттары сипатталады.
Сондай-ақ екінші деңгейлі банктермен есеп айырысу операцияларын жүргізу мәселелері және 2009–2010 жылдарға арналған ақша-несие саясатына қатысты жалпы сипаттама қамтылады.
2.2 Ақша-несие саясатының табыстау механизмі және оның салық-бюджет, валюта саясаттарымен байланысы
Ақша-несие саясатының табыстау механизмі — орталық банктің мөлшерлеме және өзге де құралдар арқылы қабылдаған шешімдерінің қаржы нарықтары арқылы экономиканың нақты секторына берілу арнасы. Бұл механизм пайыздық мөлшерлемелер динамикасына, несиелеу шарттарына, инфляциялық күтулерге және айырбас бағамына әсер ету арқылы жұмыс істейді.
Сонымен қатар ақша-несие саясаты салық-бюджет және валюта саясаттарымен тығыз байланысты. Үйлесімді саясаттар макроэкономикалық тұрақтылықты күшейтсе, үйлесімсіздік инфляциялық қысымды арттырып, пайыздық мөлшерлемелер мен валюта нарығында құбылмалылық тудыруы мүмкін.
Талдау бағыты
Бұл бөлімде Қазақстан Республикасының пайыздық саясатына талдау жасалып, негізгі көрсеткіштеріне баға беріледі. Монетарлық саясаттың басым бағыттары айқындалып, оларды жетілдіру мүмкіндіктері қарастырылады.
3. Қазақстандағы пайыздық саясатты жетілдірудің іс-шаралары
3.1 Экономиканы ақша-несиелік реттеудің кейбір аспектілері
Бұл бөлімде пайыздық саясатты іске асыру барысында туындайтын жүйелік мәселелер мен экономиканы ақша-несиелік реттеудің жекелеген аспектілері қарастырылады. Негізгі назар — саясат құралдарының тиімділігіне, нарықтық трансмиссияның сапасына және тәуекелдердің басқарылуына аударылады.
3.2 Қазақстандағы пайыздық саясатты жетілдіру жолдары
Бұл бөлімде Ұлттық банк жүргізетін пайыздық саясаттың негізгі проблемалары айқындалып, оларды шешудің ықтимал жолдары ұсынылады. Қазақстандағы пайыздық саясаттың қазіргі қиындықтары бағаланып, олардың салдарын төмендетуге бағытталған шаралар жүйесі сипатталады.
Қорытындыға апаратын логика
- Мәселелерді нақтылау
- Себеп-салдар байланысын көрсету
- Іске асатын ұсыныстарды жинақтау
Қорытынды
Ұлттық банктің пайыздық саясаты ақша нарығындағы тепе-теңдікке және инфляция динамикасына ықпал ететін негізгі тетік болып табылады. Қайта қаржыландыру және басқа да мүдделендіру мөлшерлемелерін тиімді белгілеу несиеге сұранысты реттеуге, ақша жиынының өсуін шектеуге және баға тұрақтылығын қолдауға мүмкіндік береді.
Жұмыста пайыздық саясаттың мәні ашылып, ақша-несие саясатының бағыттары мен табыстау механизмі, сондай-ақ оны жетілдіруге қатысты мәселелер шоғырландырылды. Қарастырылған материалдар мен деректер саясат құралдарының нәтижелілігі уақыт факторына және нарықтық арналардың сапасына тәуелді екенін көрсетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
Мәтінде пайдаланылған дереккөздер ретінде оқулықтар, монографиялар, сондай-ақ газет-журнал беттерінде жарияланған мақалалар, маңызды деректер мен статистикалық көрсеткіштер қолданылды.