ХВҚ - ның штаб
Экономика және халықаралық қаржы
Валюта ұғымы және Халықаралық Валюта Қоры (ХВҚ)
Төмендегі мәтінде валюта түсінігі, ХВҚ-ның құрылуы, мақсаттары, басқару жүйесі және халықаралық қаржы тұрақтылығын қолдаудағы рөлі жүйеленіп берілген.
Негізгі ұғым: валюта деген не?
Заңды төлем құралы
Валюта — мемлекет заңды төлем құралы ретінде қабылдаған ақша белгілері.
Айналымдағы нысандары
Ол банкноттар, қазына билеттері және монеталар түрінде айналымда жүреді.
Экономикалық маңызы
Валюта — ішкі есеп айырысу мен халықаралық төлемдердің базалық құралы.
ХВҚ: мәртебесі және жалпы сипаттамасы
Ұйымның мәртебесі
Халықаралық Валюта Қоры (International Monetary Fund, IMF; қазақша — ХВҚ) — Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы агенттігі. Ол әлемдік валюта жүйесінің институционалдық негіздерінің бірі ретінде қызмет атқарады.
ХВҚ-ның штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан — қордағы ең ірі үлеске ие елдің астанасында.
Құрылу тарихы
- 1944 жылғы 1–22 шілдеде АҚШ-тағы Бреттон-Вудс конференциясында 29 ел Келісім баптарына қол қойды.
- ХВҚ 1945 жылғы 27 желтоқсанда ресми түрде құрылды.
- БҰҰ-ның арнайы органы ретінде ХВҚ өз жұмысын 1947 жылдан бастады, ал қаржы операцияларын 1947 жылғы 1 наурыздан жүргізеді.
Мүшелік және кадрлық құрамы
Қызметкерлер
~2600
110 елден
Мүше мемлекеттер
185
кең таралған мүшелік
Алғашқы мүшелер
35
құрылу кезеңінде
Қазақстанның мүшелігі
1992
жылдан бері
Басқару құрылымы және есеп айырысу бірлігі
Басқарушы органдар
- Басқарушылар кеңесі
- Уақытша комитет
- Атқарушы кеңес
Есеп айырысу бірлігі
ХВҚ-дағы есеп айырысу бірлігі — Арнайы қарыз алу құқығы (АҚҚ) (SDR).
АҚҚ ұйым операцияларында халықаралық резервтік актив ретінде қолданылады.
ХВҚ-ның мақсаты және қаржылық қолдауы
ХВҚ не үшін құрылған?
ХВҚ — үкіметаралық валюта-қаржылық ұйым. Оның басты мақсаты — мүше мемлекеттер арасындағы валюталық қатынастарды реттеу және төлем балансының тапшылығы туындаған кезде елдерге қысқа және орта мерзімді кезеңде шетел валютасымен кредит беру арқылы қолдау көрсету.
Қаржылық қолдау мазмұны
Қаржылық қолдауға төлем балансы проблемалары бар мүше елдерге берілетін кредиттер мен заемдар кіреді. Бұл қолдау, әдетте, реттеу саясатын және реформаларды іске асыруды қолдауға бағытталады.
Ұқсастық: «акционерлік қоғам» логикасы
ХВҚ құрылымы жағынан акционерлік қоғамға ұқсайды: әр елдің ықпалы қор капиталына қосқан үлесіне — квотаға — тәуелді. Квотасы жоғары елдердің шешім қабылдауға әсері де күштірек.
Квота, дауыс беру және капиталға жарна
Дауыс беру логикасы
Дауыс беру қағидасы елдердің жарна қорындағы үлесіне байланысты. Мысалы, ең дамыған 24 ел (мүше елдердің шамамен 14%-ы) жалпы дауыстың 60%-ына ие.
- АҚШ 17,7%
- ЕО елдері 26,2%
- Жапония 7%
Жарнаның құрылымы
Мүше елдердің ХВҚ капиталына қосатын жарнасы екі бөліктен тұрады:
- 1 Квотаның 25%-ы немесе елдің алтын-валюта резервінің шамамен 10%-ы — алтын түрінде.
- 2 Қалған бөлігі — ұлттық валюта түрінде.
Квота қалай анықталады?
Квота мөлшері елдің экономикалық және қаржылық жағдайына қарай белгіленеді және әр 5 жыл сайын қайта қаралады.
Қор капиталы валюталық қатынастарды реттеуге және уақытша қаржылық қиындыққа тап болған елдерге кредит беруге пайдаланылады.
Қызметтік міндеттері мен негізгі міндеттері
Қызметтік міндеттері
- Халықаралық валюталық ынтымақтастықты тереңдету.
- Қаржылық тұрақтылықты нығайту.
- Экономикалық өсуді күшейту және жұмыспен қамту деңгейін арттыру.
- Көпжақты төлем жүйесін құруды жеңілдету.
Негізгі міндеттері
- Халықаралық валюта-қаржылық ынтымақтастықты дамытуға ықпал ету.
- Халықаралық сауданың өсуін теңгерімдеу және кеңейтуді жеңілдету.
- Мүше мемлекеттер арасындағы валюталық қатынастардың тұрақтылығын қолдау және реттеу.
- Көпжақты есеп айырысу жүйесін құруға көмектесу.
- Төлем балансын реттеу үшін мүше мемлекеттерге несие ұсыну.
- Халықаралық төлем баланстарындағы теңсіздіктерді қысқартуға ықпал ету.
Тұрақтылық, мониторинг және кеңес беру
Экономикалық шолу
ХВҚ халықаралық валюта жүйесінің тұрақтылығын қолдау және дағдарыстардың алдын алу үшін ұлттық, аймақтық және жаһандық экономикалық үрдістерге тұрақты шолу жасайды.
Кеңес беру және осалдықты азайту
ХВҚ мүше елдерге саясат жүргізу, қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету, экономикалық және қаржылық күйзелістер алдындағы осалдық деңгейін төмендету мәселелері бойынша кеңес береді. Бұл тұрғындардың өмір сүру деңгейін арттыруға жанама түрде ықпал етеді.
Уақытша қаржыландыру және техникалық көмек
ХВҚ төлем балансын түзету мақсатында уақытша қаржыландыру ұсынады, сондай-ақ экономикалық тұрақтылық пен өсімге жауапты мемлекеттік қызметкерлердің біліктілігін арттыру үшін техникалық көмек көрсетіп, оқыту жұмыстарын жүргізеді.
ХВҚ және басқа институттармен өзара байланыс
Макро және жоба деңгейі
ХВҚ қызметі негізінен макроэкономикалық сипатта болса, Халықаралық Қайта Құру және Даму Банкі (ХҚДБ) ұлттық экономиканы дамытуға бағытталған жекелеген жобаларды іске асыруға көбірек көңіл бөледі.
Ортақ мақсат
Екі институттың да ортақ стратегиялық бағыты — халықаралық қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету. Осы мақсат аясында қаржыны жылыстатуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимылдар да ескеріледі.
Қаржыны жылыстату және терроризмді қаржыландыруға қарсы саясат
Неге бұл тақырып макроэкономикамен байланысты?
ХВҚ қаржыны жылыстатудың макроэкономикалық салдарын атап көрсетеді: ол ақшаға деген күтпеген сұранысты күшейтіп, қаржы мекемелері мен жалпы қаржы жүйесінің тұрақтылығы үшін тәуекелді арттыруы мүмкін. Сонымен бірге халықаралық капитал ағындарының құбылмалылығын ұлғайтып, валюта бағамына және трансшекаралық аударымдарға болжанбайтын әсер етуі ықтимал.
ХВҚ не істейді?
- Мүше елдерде қылмыстық жолмен келген табыстарды заңдастыруға және терроризмді қаржыландыруға қарсы ұлттық жүйе құруға ерекше назар аударады.
- Осы саладағы уәкілетті мемлекеттік органдар қызметкерлеріне арналған оқыту бағдарламаларын ұйымдастырады және әдістемелік материалдар әзірлейді.
- Халықаралық стандарттарға сәйкес ұлттық жүйелерді бағалау жұмыстарына қатысады.