Қысқартылған жұмыс уақыты
Демалыс және жұмыс уақыты: құқықтық негіз және негізгі режимдер
Қазақстан Республикасы Конституциясының 24-бабында қызметкерлердің жұмыс уақыты мен тынығу уақыты өзара тығыз байланыста қарастырылған. Аталған бапта әркімнің тынығу құқығы бар екені және еңбек шарты бойынша жұмыс істейтіндерге заңмен белгіленген жұмыс уақытының ұзақтығына, демалыс және мереке күндеріне, сондай-ақ жыл сайынғы ақылы демалысқа кепілдік берілетіні көрсетіледі.
Қалыпты жұмыс уақыты
Еңбек кодексінің 77-бабына сәйкес қызметкердің жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы аптасына 40 сағаттан аспауға тиіс. Тараптардың келісімі бойынша еңбек шартында бұл нормадан аз жұмыс уақыты да көзделуі мүмкін.
5 күндік жұмыс аптасы
Әдетте күніне 8 сағаттан (аптасына 40 сағат).
6 күндік жұмыс аптасы
Әдетте 5 күн — 7 сағаттан, 1 күн — 5 сағаттан.
Ескерту: бұл бөлу өндірістік күнтізбеге сәйкес қалыпты 40 сағаттық режим үшін қолданылатын үлгі ретінде келтіріледі (ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің 2000 жылғы 18 желтоқсандағы № 05–2 (8008) хаты).
Жұмыс уақыты және нақты істелген уақыт
Қызметкер еңбек шартында белгіленген міндеттерді жұмыс уақыты ішінде орындауға міндетті. Алайда жұмыс уақыты әрдайым нақты жұмыс істелген уақытпен дәл сәйкес келе бермейді. Нақты жұмыс істелген уақыт — жұмыс уақытын есепке алу тізімдігінде көрсетілген уақыт, және еңбекақы, әдетте, сол нақты істелген уақытқа төленеді.
Қысқартылған жұмыс уақыты
Қысқартылған жұмыс уақыты белгілі бір санаттағы қызметкерлердің еңбегін қорғау, оқу мен өндірісті оңтайлы ұштастыруға жағдай жасау, сондай-ақ жеткіншектер мен еңбекке қабілеттілігі төмендеген тұлғаларды қолдау мақсатында белгіленеді.
14–16 жас
Аптасына 24 сағат: 6 күндік аптада — күніне 4 сағат, 5 күндік аптада — күніне 4 сағат.
16–18 жас
Аптасына 36 сағат: 6 күндік аптада — күніне 6 сағат, 5 күндік аптада — 4 күн 7 сағат 15 минут.
Ауыр және (немесе) зиянды еңбек жағдайлары
Ауыр дене жұмыстарында және еңбек жағдайлары зиянды жұмыстарда істейтін қызметкерлер үшін жұмыс уақыты аптасына 36 сағаттан аспауға тиіс.
Ауыр дене жұмыстары
Қолмен ауыр зат көтеру/орын ауыстырумен байланысты немесе сағатына 300 ккал-дан артық күш-қуат жұмсайтын жұмыстар.
Зиянды / қауіпті жағдайлар
Зиянды факторлар жұмыс қабілетінің төмендеуіне, ауруға немесе ұрпақ денсаулығына кері әсерге әкелуі мүмкін. Қауіпті жағдайлар еңбекті қорғау талаптары сақталмаса, денсаулықтың күрт нашарлауына, жарақатқа немесе өлімге соқтыруы ықтимал.
Қысқартуға құқық беретін өндірістер, кәсіптер мен қызметтердің тізбесін, сондай-ақ зиянды/ауыр/қауіпті жұмыстардың тізбесін еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Толық емес жұмыс күні
Үй шаруасындағы әйелдердің, оқушылардың, мүгедектігі бар адамдардың, зейнеткерлердің және басқа да азаматтардың жағдайын ескере отырып, олармен жеке еңбек шарты толық емес жұмыс күні режимінде жасалуы мүмкін.
Қысқартылған жұмыс күнінен айырмасы
Қысқартылған жұмыс күнінде уақыт азайғанымен, бұл режим заңмен белгіленген санаттарға қатысты қолданылып, жалақының сақталуы мүмкін.
Толық емес жұмыс күнінде
Жалақы жұмыс істеген уақытына немесе шығарған өнім көлеміне қарай төленеді. Бұл режим еңбек құқықтарының көлемін шектемейді.
Түнгі уақыттағы жұмыс
22:00-ден 06:00-ге дейінгі уақыт түнгі уақыт болып есептеледі. Жұмыс уақытының кемінде 50%-ы түнгі уақытқа келетін ауысым түнгі ауысым санатына жатады.
Дерек: ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2000 жылғы 10 желтоқсандағы №493 бұйрығымен бекітілген «Қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі әдістемелік нұсқаулардың» 20-тармағы.