Христофор Колумб туралы қазақша реферат 1436 жылы Генуя қаласына жақын жердегі тоқыма өнеркәсібінде істейтін Доминико Колумб отбасында туған

Шығу тегі және қалыптасуы

Христофор Колумб 1436 жылы Генуя қаласына жақын жерде, тоқыма өнеркәсібімен айналысқан Доминико Колумбтың отбасында дүниеге келген. Оның қайда оқығаны нақты белгісіз, алайда итальян, испан, португал және латын тілдерін жақсы білгені анық.

Он төрт жасында Колумб теңіз қызметіне кірісіп, Жерорта теңізінде және Еуропа жағалауларын шарлаған сауда кемелерінде жүріп, теңіз ісін меңгереді. Генуяда жүргенде географиялық карталар сызумен айналысып, бұл бағытта тәжірибе жинайды.

Лиссабон: теңіз ғылымының ортасындағы жылдар

Мамандығын жетілдірген соң, інісі Бартоломеймен бірге Португалияның Лиссабон қаласына көшіп келеді. Ол кезеңде Лиссабон теңіз шаруашылығының ірі орталығы болатын: мұнда ғалымдармен, теңізшілермен, географтармен араласып, білім көкжиегін кеңейтеді.

Лиссабонда Колумб теңізші Фелипе Монис де Палестереллоның қызымен танысып, үйленеді. Қайын атасы бір кездері Порто-Сантоның губернаторы болған. Осы аралда тұрғанда Колумб Палестереллоның артында қалған карталары мен теңіз ісі жөніндегі жазбаларын тауып, мұқият зерттейді.

Жоспардың ұсынылуы және алғашқы қарсылық

Колумб өзінің жаңа жоспарын 1482 жылы Португалия королі Жуан II-ге ұсынады. Король оқымыстыларды жинап, жобаны талқылайды, бірақ діншіл ғалымдар бұл ойды қиялға балайды. Жоспары Португалияда қолдау таппаған соң, Колумб 1485 жылы Испанияға аттанады.

Испанияда ол өзіне жақтас адамдар тауып, сарай маңындағы ықпалды тұлғалармен және ғалымдармен танысады. Біраз уақыттан кейін солардың көмегімен жобасын король Фердинандқа ұсынады. Алайда Саламанкадағы Степан монастырында өткен ұзақ талқылау соңында жоспарды «дінге қарсы» деп қабылдамай қоюға бейім қорытынды жасалады.

Испанияның шешімі: мәртебе мен үлес

Колумб Португалияға қайтпақ болғанда, испан билігі райынан қайтады: егер жоба жүзеге асып кетсе, Испания Португалия алдында беделден айырылып қаламыз деген қауіп туады. Нәтижесінде Колумбқа ірі уәделер беріледі.

Испания королі сапарға екі кеме дайындайды, үшінші кемені Колумб өз қаржысына жабдықтайды.

Бірінші экспедиция (1492–1493): Атланттан өту

1492 жылғы 3 тамызда Колумб 90 адаммен үш кемеге отырып, Батыс бағытпен Атлант мұхитын кесіп өтіп, белгісіз деп есептелген Үндістан, Қытай, Жапония және Азияның шығысына жол ашуға аттанады. Канар аралдарына жетіп, кейін батысқа қарай ұзақ жүзеді.

10 қазанда қалқып жүрген ағаш бұтағы мен құстар көрінеді. Колумб түнде алыстан жылт еткен отты байқайды. Ақыры 12 қазанда көптен күткен жағалау көрінеді. Колумб он жолдасымен қайыққа отырып, аралға түсіп, оны Сан-Сальвадор деп атайды. Ол өзін Үндістан маңындағы аралдарға келдім деп ойлап, жергілікті халықты «үндістер» деп атайды.

Сапар барысында Колумб бірнеше аралды ашып, атаулар береді: 15 қазанда екінші аралды — Дева Мария, 19 қазанда үшіншісін — Изабелла деп атайды. Кейін тағы аралдар ашып, ең ірі аралдардың бірі Кубаға жетеді. Табиғаты мен байлығына тәнті болады.

Колумб Испаньола аралында бекініс орнатып, 1493 жылғы 3 қаңтарда сол жерде 39 адам қалдырып, өзі екі кемемен Испанияға қайтады. Жолай дауылға ұшырап, Азор аралдарына соғып, ақыры 1493 жылғы 13 наурызда Испания жағалауына жетеді. Ел оны салтанатпен қарсы алады. Колумб корольге сапары туралы баяндап, әкелген олжасын көрсетеді.

Еуропалық бәсеке: жаңа жерлер үшін талас

Колумб жаңалығы бүкіл Еуропаға тарады. Әсіресе оның жоспарын кезінде қабылдамаған Португалия королі өкініш білдіреді. Португалия Атлантта испан кемелерін бөгемек болып жарлық шығарады, ал Испания «жаңа ашылған жерлер Испанияға тиесілі» деген ұстанымды жариялайды. Осылайша екі держава арасында отарлау бәсекесі күшейеді.

Екінші экспедиция (1493–1496): қоныстану және алтын өндірісі

Испания королі Колумбқа екінші экспедицияға шығуды бұйырады. 1493 жылғы 27 қыркүйекте Колумб 17 кемемен жолға шығып, 1200 адамды ертіп барады. Олардың ішінде ғалымдар, монахтар, кеншілер, ұсталар, балташылар, сондай-ақ үй жануарлары мен тұқымдар да болды — бұл сапар зерттеу ғана емес, орнығу мақсатын да көздеді.

22 қарашада Испаньолаға жеткен соң, өзен бойларынан алтын табылғаны туралы хабарлар көбейеді. Колумб мұны «Офирдің алтын қоймасы» туралы аңызбен байланыстырып, үлкен үмітке беріледі. Осы кезеңде испандар алтын өндіруді жолға қойып, жергілікті халықты еріксіз еңбекке салу арқылы арал байлығын Испанияға таси бастайды.

Колумб корольге алтын артқан 12 кемені жібереді, қала салдырып, ұлы Диегоны губернатор етіп қалдырады. Кейін Сибаоға барып бекініс орнатады. Одан соң оңтүстікке беттеп, Ямайканы ашады, Куба жағалауын бойлай жүріп көптеген аралдарды картаға түсіреді.

Саяси қақтығыстар және беделдің әлсіреуі

Колумб зерттеумен жүрген кезде Испаниядағы қарсыластары оны корольге жамандап, «тәртіп нашар, матростар қырылып жатыр» деген шағымдарды көбейтеді. Король тексеру үшін комиссар жібереді. Кейін Колумб 1496 жылғы 10 наурызда Испанияға оралады, бірақ бұл жолы оны бұрынғыдай салтанатпен қарсы алмайды.

Колумб тағы кемелер сұрағанымен, Испания мен Франция арасындағы соғысқа байланысты сапары 1498 жылға қалдырылады.

Үшінші экспедиция (1498): құрлық жағалауына жету

1498 жылғы 30 мамырда Колумб үшінші сапарына аттанады. Бұл жолы көңіл күйі төмен әрі денсаулығы нашар еді. Француз кемелерінен қауіптене жүріп, көптеген аралдарды зерттеп, 1498 жылғы 1 тамызда Америка жағалауына жетеді. Алайда оның Америка екенін өзі түсінбейді.

Испаньолаға келген соң азық-түлік тапшылығы күшейіп, наразылық өршиді. Рольдан бастаған көтеріліске жергілікті халықтың бір бөлігі де қосылады. Колумб жағдайды анықтау үшін корольден комиссия сұрайды.

Дәл осы кезде қарсыластары «Колумб алдады, ал Үндістанға басқа жақтан Васко да Гама жетіп, мол қазына әкелді» деген қауесетті күшейтеді. Король тексеруге Бобадильяны жібереді. Ол Колумбты, Бартоломейді және Диегоны кісендеп, Испанияға айдатқызады.

Төртінші экспедиция (1502–1504): соңғы күрес

1502 жылғы 9 мамырда Колумб төртінші сапарына үш кемемен, 150 адаммен аттанады. Ол 66 жаста еді және ауыр халде болса да бастаған ісін аяқтағысы келеді. 29 шілдеде Изабелла қаласына келеді, бірақ жаңа губернатор Овандо оны қабылдамайды.

Жолда кемесі апатқа ұшырап, көмек сұрауға жіберілген адамдар да уақытылы оралмайды. Колумб тобы ұзақ уақыт аралда үлкен қиындық көреді. Тек 1504 жылғы 24 маусымда көмек жетіп, 12 қыркүйекте Еуропаға бет алады. Дүлей теңізден әрең өтіп, 1504 жылғы 7 қарашада Сан-Лукар портына тоқтайды.

Соңғы жылдары және қайтыс болуы

Испанияға оралған Колумб Севильяға барып, денсаулығын түзеткісі келеді. Алайда сарай оны салқын қабылдайды: оны қолдаған королева қайтыс болған, ал оның үлесіне қатысты мәселе сотқа кеткен еді. Тұрақты қолдау көрмеген Колумбтың дерті асқына береді.

Кейін Вальядолидке қоныс аударып, 1506 жылғы 20 мамырда дүниеден өтеді. Алдымен Вальядолидте жерленіп, кейін сүйегі бірнеше рет көшіріледі: Севильяға, Испаньолаға, Гаванаға апарылғаны айтылады. Соңында қайтадан Испанияға жеткізіліп, соборда сақталғаны жөнінде дерек келтіріледі.

Тарихи мәні және қайшылықты мұра

Колумб өз мақсатын орындап, адамзатқа бұрын еуропалықтар үшін беймәлім жаңа құрлықтарға жол ашты. Бірақ өмірінің соңына дейін ашқан жерінің жаңа материк — Америка екенін толық түсінбеді: оны Үндістан деп қабылдап, жергілікті халықты «үндістер» деп атады.

Колумбтан кейін испандар жаңа жерлерді жаулап, қоныстар салып, жергілікті халықты қанау мен күштеуге ұрынды — бұл отарлау саясаты ауыр зардаптарға әкелді. Соған қарамастан Колумб есімі әлемге кең тарады: көптеген жер-су атаулары, аралдар, түбектер, таулар мен елді мекендер оның атымен аталды.