Қазақстан Республикасының қаржы жүйесінің ерекшеліктері
Кіріспе
Мемлекет өзіне жүктелген әлеуметтік-экономикалық қызметтерді орындау үшін қажетті көлемде ақша қорларын қалыптастырып, оларды мақсатты бағыттарға жұмсайды. Осыған байланысты қаржы қатынастары және оларды қалыптастыратын институттар қаржы жүйесінің құрамына кіреді.
Қаржы жүйесінде мемлекеттік бюджет жетекші орын алады. Ол елдің әлеуметтік-экономикалық қажеттіліктерін және мемлекеттің құрылымын қамтамасыз ететін күрделі механизм ретінде көрінеді. Бюджет құрылымы мемлекеттің әкімшілік-аумақтық құрылымына тікелей тәуелді: Қазақстан Республикасы сияқты унитарлық мемлекеттерде бюджет жүйесі, әдетте, екі деңгейден — жалпы мемлекеттік және жергілікті бюджеттерден тұрады.
Негізгі ой
Қаржы — мемлекеттің өркендеуі мен дамуының материалдық негізі. Қаржылық тетіктер арқылы мемлекет экономиканың дамуына белсенді әрі пәрменді ықпал етеді.
Қаржы ұғымының шығу тегін түсіндіруде зерттеушілердің пікірлері маңызды. Қазақстандық қаржылық құқық ғалымы А. И. Худяков «қаржы» термині латынның finis (істің аяқталуы, ақыры; төлем жасау мерзімі) сөзінен туындағанын атап өтеді. XVIII ғасырда француздар finance ұғымын мемлекеттің кірістері мен шығыстары, мемлекеттік мүлік жиынтығы немесе мемлекеттік шаруашылық мағынасында қолданған.
Қазіргі қолданыста «қаржы» ұғымы ақшамен тығыз байланысты. Сондықтан азаматтар көбіне қаржыны «қолда бар ақша» немесе «есептік (құжат жүзіндегі) ақша» ретінде қабылдайды.
Соңғы онжылдықта Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі қарқынды дамыды. Ресей Федерациясының қаржысы да экономикалық табиғаты және жалпы принциптік бірлігі тұрғысынан біртұтас болғанымен, қоғамның сан алуан қажеттіліктеріне қызмет етуіне қарай бірнеше саладан тұрады. Нәтижесінде қаржы қатынастарының салалары мен буындары өзара тығыз байланысып, елдің бірыңғай қаржы жүйесін құрайды.
Мемлекет өз қызметі мен міндеттерін жүзеге асыру мақсатында ақша қаражаттары қорларын қалыптастырып, оларды жұмсауды қамтамасыз етеді. Мемлекеттік құрылымның түрі қаржы жағдайына әсер етеді: ақша ресурстары мен қаржы саясатының тиімділігі елдің жалпы әлеуметтік-экономикалық ахуалымен тікелей байланысты.
Тақырып
Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының қаржы жүйелерінің ерекшеліктері.
Мақсат
Екі елдің қаржы жүйесінің құрылымы мен ерекшеліктерін қарастыру.
Міндет
Ұқсастықтары мен айырмашылықтарын айқындау.
І. Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі
1.1 Мемлекеттің қаржы жүйесі
Мемлекеттің қаржы жүйесі — ақша қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдалану арқылы қоғамдық қажеттіліктерді өтеуге қызмет ететін қаржы қатынастары мен институттар жиынтығы. Оның өзегі ретінде бюджет, салық-бюджет саясаты және мемлекеттік қаржылық бақылау тетіктері қарастырылады.
1.2 Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі
Қазақстан Республикасында макро- және микроэкономикалық деңгейде реттелетін қаржы қатынастары, ақша ресурстарының жиынтығы және оларды жұмылдыру мен бөлуді жүзеге асыратын қаржы мекемелері ұлттық қаржы жүйесін құрайды. Бұл жүйе ұлттық шаруашылықты қаржыландыру және несиелендірумен байланысты бөлуді қамтамасыз етеді.
Құрамы
- Мемлекеттік бюджет жүйесі
- Арнаулы бюджеттен тыс қорлар
- Мемлекеттік несие
- Жергілікті қаржы
1.3 Қазақстан Республикасының қаржы жүйесінің ерекшеліктері
Қазақстанның бюджет жүйесі унитарлық мемлекеттік құрылымға сәйкес ұйымдастырылады және екі деңгейлі сипатқа ие: республикалық және жергілікті бюджеттер. Бұл құрылым ресурстарды ұлттық басымдықтарға бағыттаумен қатар, өңірлік қажеттіліктерді де қаржыландыруға мүмкіндік береді.
ІІ. Ресей Федерациясының қаржы жүйесі
2.1 Ресейдің қаржы жүйесі және оның буындары
Ресей Федерациясының қаржы жүйесі экономикалық табиғаты тұрғысынан біртұтас. Дегенмен қоғамның әртүрлі қажеттіліктеріне қызмет етуіне қарай бірнеше салыстырмалы дербес салаларға бөлінеді. Осы салалар өзара әрекеттесе отырып, ел экономикасын қаржылық ресурстармен қамтитын бірыңғай жүйе түзеді.
Құрамы
- Мемлекеттік бюджет
- Сақтандыру қорлары
- Қор нарығы
- Мемлекеттік несие
- Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылары
- Бюджеттен тыс қорлар
2.2 Ресейдің негізгі әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері
Әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер мемлекеттің қаржылық мүмкіндіктерін, бюджеттік тұрақтылық деңгейін және қайта бөлу тетіктерінің тиімділігін сипаттайды. Бұл көрсеткіштер бюджет кірістері мен шығыстарының құрылымына, сондай-ақ әлеуметтік міндеттемелерді орындау әлеуетіне тікелей ықпал етеді.
2.3 Ресейдің бюджет жүйесі мен бюджет құрылымы
Ресейдің бюджет жүйесі мемлекеттік құрылым ерекшеліктерімен және қаржы қатынастарының көп деңгейлі ұйымымен айқындалады. Бюджет құрылымы кірістерді жинақтау және шығыстарды жүзеге асыру тәртібін, сондай-ақ әр деңгейдегі биліктің өкілеттіктері мен жауапкершілігін бекітеді.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының қаржы жүйелері қоғамдық қажеттіліктерді қамтамасыз ететін біртұтас механизм ретінде қалыптасады, алайда олардың құрылымы мен ұйымдасуы мемлекеттік құрылыстың ерекшеліктеріне және экономиканың даму бағытына байланысты айқындалады.
Қазақстанда унитарлық модельге сай екі деңгейлі бюджет жүйесі басым болса, Ресейде қаржы жүйесінің құрамдас бөліктері кеңірек қамтылып, сақтандыру қорлары, қор нарығы, бюджеттен тыс қорлар сияқты салалар жүйеде айқын көрініс табады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Мәтінде нақты библиографиялық тізім берілмеген. Қажет болған жағдайда дереккөздерді (оқулықтар, заңнамалық актілер, ғылыми мақалалар) авторы, атауы, басылымы және жылы көрсетілген форматта толықтырып енгізуге болады.