Міндетті резервтер
Пайыздық саясатты жүргізудің шетелдік тәжірибесі
АҚШ пен Германияда міндетті резервтік нормалар салыстырмалы түрде жоғары деңгейде белгіленген. Бұл талаптар банк жүйесінің тұрақтылығын сақтауға, тәуекелдерді шектеуге және ақша-несие саясатының тетіктерін тиімді қолдануға бағытталған.
АҚШ-тағы міндетті резервтер жүйесі
АҚШ-та міндетті резервтер банктердің санаттарына, депозиттердің көлемі мен түрлеріне байланысты сараланып белгіленеді. Міндетті резервтер Федералдық резервтік банктердегі пайызсыз депозиттік шоттарда сақталады.
Резервтердің артық бөлігі АҚШ ақша нарығындағы маңызды үдерістермен байланысты операциялар үшін ресурстық көздердің біріне айналады. Бұл механизм банк өтімділігін реттеуге және нарықтағы теңгерімді сақтауға ықпал етеді.
Негізгі мәні
АҚШ банк жүйесінде резервтердің тағайындалуы коммерциялық банктердің қызметін жанама түрде бақылауды білдіреді. Заңмен бекітілген резервтер — Федералдық резервтік жүйе Басқарушылар кеңесінің коммерциялық банктердің несие беру қабілетіне ықпал ететін негізгі құралдарының бірі.
Резервтеудің басты мақсаты — банк несиесінің шамадан тыс ұлғаюын немесе жеткіліксіздігін шектеу. Осы арқылы міндетті резервтер коммерциялық банктердің несиелеуін жанама бақылау құралына айналады және экономиканы тұрақтандыру үдерісінде салымшылардың мүдделерін қорғауға да қызмет етеді (Кэмпбелл Р. Макконнелл, Стэнли Л. Брю).
Циклдік реттеу
Федералдық резервтік жүйе экономикалық құлдырау кезеңдерінде іскерлік белсенділікті қолдау және ынталандыру мақсатында міндетті резервтердің деңгейін жиі төмендетіп отырған.
Ұлттық банктің резервтік талаптарды орындауда қолданатын тәсілдері
Екінші деңгейлі банктер пруденциялық нормативтерді орындауға байланысты ең төменгі резервтік талаптарды сақтауы тиіс. Резервтік талаптарды орындау барысында Ұлттық банк, негізінен, екі тәсілді қолданады:
1) Міндетті резервтер
Банктер белгіленген нормативке сәйкес міндетті резервтерді ұстайды және оны есептеу тәртібі мен құрамына қойылатын талаптарды орындайды.
2) Резервтеудің альтернативтік тәртібі
Резервтерді орындаудың баламалы механизмі арқылы талаптарды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Пайыз төлеу қағидаты
Резервтік талаптарды орындаған банктерге Ұлттық банк теңгедегі резервтер бойынша орташа айлық қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің 50% көлемінде пайыз төлейді.
Еркін айырбасталатын валютадағы резервтік талаптар бойынша пайыз мөлшері Лондондағы депозиттер нарығындағы бір айлық депозиттің орташа мөлшерлемесінің (LIVID) 50% көлемінде белгіленеді.