Бейімбет Майлин туралы қазақша реферат
Бейімбет Майлин (1894–1938): қазақ әдебиетінің ірі тұлғасы
Бейімбет (Бимұхамед) Жармағамбетұлы Майлин — XX ғасырдағы қазақ әдебиетінің іргелі жанрларын қалыптастыруға елеулі үлес қосқан көрнекті суреткер. Ол ақын, жазушы және драматург ретінде қазақ әдебиетінің дамуына ықпал еткен қаламгерлердің алдыңғы қатарында тұр.
Өмірбаяны
Бейімбет Майлин бұрынғы Торғай облысы, Қостанай уезі, Дамбар болысындағы Ақтөбе жерінде дүниеге келді (қазіргі Қостанай облысы, Тобыл ауданы, Майлин ауылдық округі). Ол бір жасқа толмай жатып әкесінен, ал алты жасқа шығарда анасынан айырылды.
Алғаш ауыл молдасынан сауат ашқан Майлин 1911–1915 жылдары Арғынбай қажының медресесінде, Троицк қаласындағы Уәзифа медресесінде, Қостанайдағы орыс-қазақ мектебінде және Уфадағы «Ғалия» медресесінде білім алды. «Ғалияда» оқыған жылдары татар әдебиетінің өкілдері — Ғ. Ибрагимов, М. Ғафури секілді қаламгерлермен шығармашылық байланыс орнатты.
Қызмет жолы және баспасөздегі еңбегі
1923–1937 жылдары Бейімбет Майлин «Ауыл», «Еңбекші қазақ», «Ауыл тілі» газеттерінде әдеби қызметкер, редактор болып жұмыс істеді. Сондай-ақ қазіргі «Егемен Қазақстан» газетінде бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары, ал «Қазақ әдебиеті» газетінде бас редактор қызметтерін атқарды.
Шығармашылық әлемі
Поэзиясы: ел мұңы мен теңдік идеясы
Майлин поэзия, проза, драма саласында бірдей өнімді еңбек етті. Алғашқы өлеңдері «Садақ» қолжазба журналында, «Айқап» журналында, «Қазақ» газетінде жарияланып, сол кездің өзінде-ақ ел өміріндегі өзекті мәселелерге үн қосты. Ол сахара жұртының мұң-мұқтажын, арман-аңсарын, әсіресе азаттық пен теңдік тақырыбын жиі қозғады.
Бейімбеттің поэзиясындағы Мырқымбай — типтік деңгейге көтерілген жиынтық бейне. Бұл кейіпкер арқылы қаламгер сол дәуірдегі қазақ кедейлерінің болмысын, уақыт пен қоғам аясындағы тіршілік тынысын шыншыл суреткерлікпен бедерледі.
Поэмалары: тақырып байлығы мен тартымды оқиға
Майлин қазақ поэзиясында поэма жанрының өрісін кеңейтіп, көркемдік өресін биіктетуге салмақты үлес қосты. Оның поэмалары тақырып әр алуандығымен, оқиға желісінің тартымдылығымен және өзіндік тілдік-стильдік өрнегімен дараланады.
- «Байдың қызы»
- «Рәзия қыз»
- «Қашқын келіншек»
- «Зайкүл»
- «Маржан»
- «Өтірікке бәйге»
- «Кемпірдің ертегісі»
- «Бөліс»
- «Мырқымбай»
Прозасы: әңгіме жанрын кемелдендірген шеберлік
Бейімбет Майлиннің дарыны прозалық шығармаларында айрықша жарқырай көрінеді. Әсіресе, қазақ прозасындағы әңгіме жанры Майлин шығармалары арқылы кемелдене түсті. Оның әңгімелері өмір шындығын дәл көрсететін реалистік қуатымен, көркемдік деңгейінің биіктігімен және тақырыптық ауқымымен ерекшеленеді.
Қаламгер өзі өмір сүрген дәуірдің тынысын, қоғамдағы өзгерістерді көркем сөзбен энциклопедиялық кеңдікпен сомдай алды. Оның шамамен 15-ке жуық повесі бар. Алғашқы «Шұғаның белгісі» повесі — қазақ прозасының классикалық туындыларының бірі. «Берен» повесінде бұрын сауатсыз өмір кешкен қазақ қызының білім алып, халық ағартушысына айналуы суреттеледі.
«Азамат Азаматыч» романында қазақтың жаңа ұлттық интеллигенциясының қалыптасуы арқау болады. Сонымен бірге XX ғасырдың 20–30 жылдарындағы қазақ ауылының тарихи өзгерістері мен адам танымындағы құбылыстар аяқталмай қалған «Қоңсылар», «Тартыс» романдарында көркем бейнеленеді.
Драматургиясы: сахна мен экранға жол ашқан мұра
Майлин драма саласында да өнімді еңбек етіп, шамамен 25-ке жуық пьеса, либретто және сценарий жазды. «Шаншар молда» атты тұңғыш пьесасынан бастап бір және екі актілі «Ауыл мектебі», «Неке қияр», «Көзілдірік», «Талтаңбайдың тәртібі», «Жасырын жиылыс», «Шұға», «Майдан», «Жалбыр», «Амангелді» және басқа да шығармаларымен театр репертуарын байытты.
Кино
«Амангелді» сценарийі бойынша (В. Иванов, Ғ. Мүсіреповпен бірге) көркем фильм түсірілді.
Опера
«Жалбыр» либреттосы бойынша Е. Брусиловскийдің музыкасына опера қойылды.
Тағдыры және тарихи ақиқат
Замандастарының айтуынша, ол маңдайына түскен шашын сұқ саусағына орай ширата отырып, жазудан бас алмайтын еңбекқор қаламгер болған. Қырықтың қырқасына да жетпей өмірден өтсе де, оның даңқы мен әдеби мұрасы аса бай.
1937 жылы Бейімбет Майлин нақақтан қамауға алынып, 1938 жылдың ақпанында Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров секілді арыстармен бірге тоталитарлық жүйенің құрбаны болды. Оның шығармалары қазақ әдебиетін барлық салада байытқан рухани қазына ретінде халқымен бірге жасай береді.
Зерттелуі
Бейімбет Майлиннің трагедиялық тағдыры мен қаламгерлік мұрасын зерттеуде ғалым Тоқтар Бейісқұловтың еңбегі белгілі. Ол «Бейімбет Майлин — публицист» атты шағын кітапшасынан кейін «Қанатты қаламгер», «Дарын даралығы», «Бейімбетті атқан кім?», «Қилы заман азабы», «Бейімбет Майлин және ұлттық өнер» еңбектерін және «Би аға» естеліктер жинағын құрастырып шығарды.
Дереккөздер
- Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 6-том
- «Тарихи тұлғалар» кітабы