Тауарлар экспорты
Қазақстан Республикасының кеден заңнамасын қолдану мақсатында жүк тасымалдау кезінде қолданылатын кедендік режимдердің 17 түрі белгіленген. Бұл режимдер тауарлардың ел аумағына кіруі, шығуы, уақытша әкелінуі/әкетілуі, қайта өңделуі, сақталуы және өзге де операциялар барысында кедендік бақылау мен міндеттемелерді айқындайды.
Кедендік режимде мәлімдеу және орналастыру
Мәлімдеу күні — кеден органы кеден декларациясын тіркеген күн. Осы күн тауардың белгілі бір кедендік режимде мәлімделген күні болып есептеледі.
Орналастыру күні — ҚР Кеден кодексінде белгіленген тәртіппен кеден органы тауарларды шығарған күн. Осы күн тауардың кедендік режимде орналастырылған күні болып есептеледі.
Кедендік режимдердің түрлері (17)
Төменде Қазақстан Республикасында қолданылатын негізгі кедендік режимдер және олардың қысқаша мазмұны берілген. Мәтінде негізгі талаптар мен ерекшеліктері редакциялық тұрғыда ықшамдалып, мағынасы сақталып ұсынылды.
1) Тауарларды еркін айналыс үшін шығару
Бұл режим тауарды Қазақстан Республикасының ішкі нарығында еркін пайдалануға (айналымға) жіберуді білдіреді және, әдетте, мына шарттар орындалғанда қолданылады:
- кедендік баждар мен салықтар төленген;
- тарифтік емес реттеу шаралары сақталған;
- заңнамада көзделген өзге талаптар орындалған;
- кедендік ресімдеу аяқталған.
2) Тауарлардың кері импорты
Кері импорт — бұрын экспорт режимімен Қазақстан Республикасының кедендік аумағынан әкетілген тауарларды заңнамада белгіленген мерзімдерде қайта әкелу. Әдетте, тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды, ал кедендік баждар мен салықтардан босату мүмкін (қауіпсіздік талаптары мен экспорттық бақылау саласындағы шаралардан басқа).
3) Кеден қоймасы
Кеден қоймасы — әкелінген тауарларды кедендік бақылауда арнайы үй-жайларда немесе орындарда сақтау режимі. Әдетте кедендік баждар мен салықтар алынбайды және тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды (қауіпсіздік талаптарынан басқа).
Негізгі идея
Тауарды уақытша сақтап, кейін басқа режимге ауыстыруға мүмкіндік береді.
Орналастыру шарттары
- Үкімет белгілейтін шектеулі тізімнен басқа кез келген тауар орналастырылуы мүмкін.
- Ерекше сақтау жағдайын талап ететін немесе басқа тауарларға зиян келтіруі мүмкін тауарлар арнайы жабдықталған қоймаларға қойылады.
- Кедендік құн әкелінетін тауарларға арналған тәртіппен айқындалады.
Қойма түрлері
- Ашық қойма — тауарларға қатысты өкілеттігі бар тұлғалар үшін қолжетімді.
- Жабық қойма — қойма иесінің немесе ол айқындаған тұлғалардың тауарларына арналған.
- Кеден органдары құрған қоймалар, әдетте, ашық қоймалар болып саналады.
4) Бажсыз сауда дүкені
Бажсыз сауда дүкені — тауарлар кейін Қазақстан Республикасының кедендік аумағынан әкетілетін жағдайда жеке тұлғаларға кедендік баждар мен салықтар алынбай және тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмай сатылатын режим (қауіпсіздік талаптарынан басқа).
Орналастыру талаптары
- Әкелуге/әкетуге тыйым салынған, азаматтық айналымнан алынған және Үкімет белгілеген өзге тауарлардан басқа кез келген тауар орналастырылуы мүмкін.
- Сатылуы шектелген тауарлар заңнама талаптары сақталған жағдайда сатылады.
- Дүкеннің жұмысын қамтамасыз ететін (қызметтік) тауарлар бұл режимге орналастырылмайды.
Сату тәртібінің ерекшеліктері
- Сату фискалдық жады бар бақылау-касса машиналарын міндетті қолданумен жүргізіледі.
- Тауарларда кеден органымен келісілген арнайы таңба болуы және сатуға алдын ала оралған болуы тиіс.
- Сату кедендік бақылаумен: өткізу пункттерінде және халықаралық әуе/теңіз тасымалын орындайтын кемелер бортында жүзеге асырылады.
5) Тауарларды кедендік аумақта қайта өңдеу
Бұл режим шетелдік тауарларды Қазақстан Республикасының кедендік аумағында қайта өңдеуге пайдалануға мүмкіндік береді. Әдетте кедендік баждар мен салықтар алынбайды және тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды, ал қайта өңдеу өнімдері кейін кедендік аумақтан тыс жерлерге әкетіледі.
Негізгі талаптар
- Уәкілетті органның қайта өңдеу талаптары туралы қорытындысы болуы мүмкін (жөндеу мақсатында — әдетте талап етілмейді).
- Кеден органдары шетел тауарларын қайта өңдеу өнімдерінде бірдейлендіруі қажет (заңда көзделген ерекше жағдайлардан басқа).
- Белгілі жағдайларда шетел тауарларын қазақстандық тауарлармен алмастыруға жол берілуі мүмкін.
6) Тауарларды еркін айналыс үшін қайта өңдеу
Бұл режимде шетел тауарлары кедендік бақылаумен қайта өңдеу операцияларына ұшырайды. Нәтижесінде алынған қайта өңдеу өнімдері кейін «еркін айналыс үшін шығару» режиміне орналастырылады. Әдетте баждар мен салықтар алынбайды және тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды.
Орналастырудың базалық шарттары
- Уәкілетті органның қайта өңдеу талаптары туралы қорытындысы ұсынылады.
- Кеден органдары қайта өңдеу өнімдерінде шетел тауарларын бірдейлендіреді.
- Кедендік бақылауды қамтамасыз ету және есепке алу/есептілік жүргізу талаптары орындалады.
Маңызды шектеулер
- Қайта өңдеу өнімін бастапқы күйіне экономикалық тұрғыда тиімді тәсілмен қалпына келтіру мүмкін болмауы тиіс.
- Операцияны тікелей жүзеге асыратын тұлға тауарларды қайта өңдеу үшін әкелген жағдайда қолданылады.
7) Тауарлар мен көлік құралдарын уақытша әкелу
Уақытша әкелу мерзімін декларант әкелудің мақсаттары мен мән-жайларына қарай белгілейді. Жалпы ереже бойынша, бұл мерзім кедендік режимге орналастырылған күннен бастап үш жылдан аспауға тиіс (заңнамада көзделген ерекше жағдайларды қоспағанда).
8) Тауарлар мен көлік құралдарын уақытша әкету
Уақытша әкету кезінде кедендік баждарды қолдану тәртібі заңнамаға сәйкес айқындалады. Кейбір тауар санаттары үшін кедендік баждарды төлеуден толық босату мүмкін; мұндай санаттардың тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
9) Тауарлардың экспорты
Экспорт — тауарларды Қазақстан Республикасының кедендік аумағынан тыс жерлерге тұрақты болу немесе тұтыну мақсатында әкету режимі.
Экспортқа орналастырудың негізгі жағдайлары
- кедендік әкету баждары төленген (қажет болғанда);
- тарифтік емес реттеу шаралары сақталған;
- заңнамада белгіленген талаптар мен жағдайлар орындалған.
Экспорт үшін шығарылған тауарлар кедендік аумақтан нақты әкетілуі тиіс және декларация қабылданған күнгі қалпында болуы қажет (тасымалдау/сақтау кезіндегі табиғи тозу немесе табиғи кему нәтижесіндегі өзгерістерден басқа).
Егер экспортқа шығарылған тауарлар әкетілмесе, тауарды өткізуші тұлға жауапты болады. Әкету осы Кодекстің тиісті тарауына сәйкес жүзеге асырылады.
10) Тауарлардың кері экспорты
Кері экспорт — бұрын Қазақстан Республикасының аумағына әкелінген тауарларды осы аумақтан қайта әкету режимі. Бұл ретте кедендік әкелу баждары мен салықтары төленбеуі мүмкін немесе төленген сомалар қайтарылуы мүмкін. Әдетте тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды (экспорттық бақылау саласындағы шараларды қоспағанда).
11) Тауарлар транзиті
Транзит — тауарларды кедендік бақылаумен бір кеден органынан екіншісіне (немесе кедендік аумақ арқылы) өткізуге арналған режим. Ол жүк ағынын үзбей, жеткізу тізбегін заңды түрде ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
12) Тауарларды жою
Тауарларды жою — шетелдік тауарларды кедендік бақылаумен жою (оның ішінде пайдалануға жарамсыз күйге келтіру) режимі. Әдетте кедендік баждар мен салықтар төленбейді және тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды.
13) Мемлекет пайдасына тауардан бас тарту
Бұл режимде шетелдік тауарлар мемлекет меншігіне өтеусіз беріледі. Әдетте кедендік төлемдер мен салықтар төленбейді және тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды (қауіпсіздік талаптарынан басқа).
14) Еркін кеден аймағы
Еркін кеден аймағы — арнайы экономикалық аймақтың тиісті аумақтық шекараларында шетелдік және қазақстандық тауарлар орналастырылатын және пайдаланылатын режим. Әдетте кедендік баждар мен салықтар алынбайды және тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды. Кейбір жағдайларда импортталатын тауарлардан акциз алу ерекшелік ретінде қарастырылуы мүмкін.
15) Еркін қойма
Еркін қойма — шетелдік және қазақстандық тауарлар еркін қойма ретінде танылған үй-жайларда (орындарда) орналастырылатын және пайдаланылатын режим. Әдетте кедендік баждар мен салықтар алынбайды және тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды (қауіпсіздік талаптарынан басқа).
Еркін қоймаға орналастыруға болатын тауарлар
Заң актілерінде көзделген ерекше тауарларды қоспағанда, қайта өңдеуге арналған тауарларды, сондай-ақ қайта өңдеу операцияларын жүзеге асыруға пайдаланылатын тауарларды орналастыруға жол беріледі.
16) Арнайы кедендік режим
Арнайы кедендік режим — тауарлардың жекелеген санаттарын Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы өткізудің ерекше тәртібі. Әдетте кедендік баждар мен салықтар алынбайды және тарифтiк емес реттеу шаралары қолданылмайды (экспорттық бақылау саласындағы талаптарды қоспағанда).
17) Қосымша режимдер туралы ескерту
Берілген мәтінде кейбір режимдер толық ашылмай, атау деңгейінде немесе қысқа үзіндімен берілген. Іс жүзінде кедендік рәсімдер нақты жағдайға, тауар санатына, мәміле мақсатына және қолданыстағы құқықтық талаптарға тәуелді. Қажет болғанда, тиісті баптарға және уәкілетті органның түсіндірмелеріне сүйеніп нақтылау ұсынылады.