Шешім шығарған кезде сот
Сот шешімі: ұғымы және процессуалдық маңызы
Сот шешімі — азаматтық істегі дауды мәні бойынша түпкілікті шешетін, шешім нысанында шығарылатын сот актісі. Бұл құжат даудың талап қою арызында көтерілген мәселелер бойынша соттың қорытындысы бар екенін білдіреді. Дәл осы белгісі арқылы сот шешімі ұйғарым мен қаулыдан ерекшеленеді.
Негізгі белгі
Дауды мәні бойынша шешу — талап қою арызында қойылған мәселелердің барлығы бойынша соттың шешім қабылдауы.
Заңдылық және негізділік талаптары
Сот шешімі заңдылық және негізділік талаптарына сай болуы тиіс. Бұл дегеніміз, шешім шығару кезінде сот даулы құқықтық қатынастарды реттейтін материалдық құқық нормаларын дұрыс қолдануға міндетті. Сонымен қатар шешім іс жүргізу заңнамасының талаптарына сәйкес құрастырылып, шығарылып және жариялануы керек.
Сот кеңесу бөлмесінде шешілетін мәселелер (ҚР АІЖК 219-бап)
ҚР АІЖК 219-бабында сот кеңесу бөлмесінде шешім шығарған кезде міндетті түрде қаралатын мәселелер көрсетілген. Шешім қабылдау барысында сот:
- 1 Дәлелдемелерге баға береді.
- 2 Іс үшін маңызы бар қандай мән-жайлардың анықталғанын және қандай мән-жайлардың анықталмағанын тұжырымдайды.
- 3 Тараптардың арасындағы құқықтық қатынастардың сипатын айқындайды.
- 4 Осы іс бойынша қандай заң қолданылуға тиіс екенін белгілейді.
- 5 Қойылған талаптың қанағаттандырылуға жататынын немесе жатпайтынын анықтайды.
Сот шешімінің құрылымы
Сот шешімі әдетте төрт бөліктен тұрады: кіріспе, сипаттау, дәлелдеу және қарар.
Қысқаша (қысқартылған) шешім
ҚР АІЖК 220-бабына сәйкес, істі мәні бойынша шешкен кезде сот қысқаша шешім шығара алады. Мұндай шешімнің құрылымы тек кіріспе, дәлелдеу және қарар бөліктерінен тұрады.
Толық мәтін қашан дайындалады?
Толық мәтін (сипаттау бөлігін қоса) тараптардың жазбаша өтінімі бойынша немесе шешім заңды күшіне енгенге дейін соттың қалауы бойынша шығарылады.
Кіріспе бөлімде көрсетілетін мәліметтер
Шешім Қазақстан Республикасының атынан шығарылып жарияланады. Кіріспе бөлімінде, әдетте, мына мәліметтер көрсетіледі:
- Шешімнің шығарылған уақыты мен орны
- Соттың атауы
- Сот құрамы
- Сот отырысының хатшысы
- Сот приставы
- Тараптар
- Іске қатысушы өзге адамдар мен өкілдер
- Даудың нысаны немесе талап арызда мәлімделген талап
Сипаттау, дәлелдеу және қарар бөліктері
Сипаттау бөлігі
Сипаттау бөлігінде талап қоюшының талаптары, жауапкердің қарсылықтары және іске қатысушы өзге де адамдардың түсініктемелері баяндалады.
Дәлелдеу бөлігі
Дәлелдеу бөлігінде сот анықтаған мән-жайлар, тараптардың құқықтары мен міндеттері туралы қорытындылардың қандай дәлелдемелерге негізделгені, белгілі бір дәлелдемелердің қабылданбау себептері және сот басшылыққа алған заң нормалары көрсетіледі.
Егер жауапкер талапты мойындаса, дәлелдеу бөлігінде талаптың танылғаны және оны соттың қабылдағаны ғана көрсетілуі жеткілікті.
Қарар бөлігі
Қарар бөлігінде соттың түпкілікті қорытындысы беріледі: талап толық немесе ішінара қанағаттандырылса, «талап қанағаттандырылсын» деп көрсетіледі. Ал талап негізсіз деп танылса, «талап толық немесе ішінара қанағаттандырусыз қалдырылсын» деп жазылады.
Мерзімді төлемдер бойынша дауларда қарар бөлігінде шешімді орындаудың мерзімі мен тәртібі міндетті түрде көрсетіледі.
- Алимент өндіру туралы.
- Еңбекке жарамсыз, жасы үлкен ата-аналарын асырауға қажетті ақшалай сомаларды өндіру туралы.
- Белгіленген соманы индекстеу туралы.
- Шешім заңды күшіне енгенге дейін талапкердің (қызметкердің) мәжбүрлі бос жүрген уақыты үшін жалақы өндіру туралы және басқа да осындай істер.
Шешімнің көшірмесін жіберу тәртібі (ҚР АІЖК 241-бап)
ҚР АІЖК 241-бабына сәйкес, сот отырысына келмеген тараптарға және іске қатысушы басқа да тұлғаларға шешімнің түпкілікті нысандағы көшірмелері шешім шығарылған күннен бастап бес күннен кешіктірілмей жіберіледі немесе қолма-қол тапсырылады.
Түзетулер және қосымша шешім
Бірінші сатыдағы сот шешімі, жалпы алғанда, түпкілікті мазмұндағы құжат болып саналады. Дегенмен, іс жүргізу заңнамасы шешімге белгілі бір түзетулер енгізуге мүмкіндік береді, сондай-ақ қосымша шешім шығаруға қатысты жекелеген ережелерді көздейді.