Магнитті дауылдар күн сәулелері ағысы әсерінен пайда болады
Магнитті дауылдардың пайда болуы
Магнитті дауылдар Күннен тарайтын сәулелер ағынының әсерінен пайда болады. Күннің де Жер сияқты магнит өрісі бар: оның бетінде магнит өрісінің орташа көрсеткіші 1–2 эрстед, яғни Жер өрісінен 2–4 есе жоғары.
Негізгі сандар
- Күн магнит өрісінің қуаты әдетте 20–30 эрстед, кейде 3000 эрстедке дейін жетеді.
- Мұндай жоғары қуат Күннің сәуле шығару қабілетін төмендетеді.
- Күн дақтарының астындағы температура күшті магнит өрісінің әсерінен 6000 K-ден 4500 K-ге дейін төмендейді.
Күн белсенділігінің 11 жылдық циклі
Зерттеушілер бұдан 700 млн жыл бұрын Күн белсенділігінің 11 жылдық циклі байқалғанын анықтады. Бұл цикл Жердің биосферасындағы, сондай-ақ атмосфера, гидросфера және литосферадағы түрлі құбылыстармен байланысты. Аталған кезеңділік планетадағы құрғақшылық пен су тасқыны сияқты оқиғалармен де сәйкес келетіні айтылады.
Күн–Жер байланысы және магниттік секторлар
Күн мен Жер арасындағы байланыстарды зерттеушілер соңғы онжылдықтардағы мәліметтерді талдай отырып, Жер магнит өрістерінің әртүрлі секторлары арқылы өткенде, бұл өрістердің оған әсер ететінін көрсетеді. Совет геофизигі А. И. Оль алғашқылардың бірі болып мұндай өтулер кезінде планетада әртүрлі құбылыстар байқалатынын атап өткен.
Өту динамикасы
Жер магнит өрісінің бір секторынан екіншісіне шамамен екі тәулік ішінде өтеді. Осы кезеңде Жердің магнитосферасы біршама өзгерістерге ұшырайды.
Бақыланған метеофакторлар
- Атмосфераның турбуленттілігінің артуы
- Найзағайлар санының көбеюі
- Атмосфералық қысымның өзгерістері
Зерттеу мысалдары
- Р. Марксон (1969): секторлар арасындағы шекарадан өткенде найзағайдың көбейетінін көрсеткен.
- Дж. Уилконс және әріптестері (1974): осы кезеңдерде бұлттардың азаюын байқаған.
- С. Хейнес және И. Хамви (1977): жасанды серіктер деректері негізінде бұлттылықтың төмендеуін тіркеген.
Отты жарқылдар және энергияның таралуы
Күн белсенділігі күшейгенде немесе әлсірегенде Күнде отты жарқылдар пайда болады. Бұл кезде энергия электромагниттік сәулелер және зарядталған бөлшектер ағыны түрінде 1032 джоульге дейін бөлінеді. Жарқылдың энергиясы 1 млрд мегатонна ядролық жарылыстың мөлшеріне теңестіріледі.
Жерге жету уақыты
- Электромагниттік сәулелер
- Жер орбитасына шамамен 8 минут 20 секундта жетеді.
- Жоғары энергетикалық плазма бөлшектері
- Шамамен 1–2 тәулікте келеді.
Геофизикалық салдарлар
- Магнитті желдер
- Геоэлектрлік өрістердің өзгерістері
- Атмосфералық қысымның ауытқулары және басқа да құбылыстар
- Жер сілкінулері мен жанартау атқылаулары белсенділігіне ықпал етуі мүмкін
Магниттік дауылдардың триггерлері
Магниттік дауылдар Күн жарқылының Жердің ионосферасы мен магнитосферасына әсер еткенде, сондай-ақ планета магниттік секторлардың шекарасынан өткен кезде де пайда болуы мүмкін.
Эволюция және ғылымдардың тоғысуы
Жоғарыда айтылғандардан адамның және биосфераның даму үдерісі әр кезеңде ғарыштық және жерлік сипаттағы түрлі өзгерістердің ықпалымен үзілістерге ұшырап отырғаны байқалады. Эволюция үдерісіне әртүрлі факторлардың әсер еткені туралы дәлелдер әлі де табылып, толықтырылуда. Осыған байланысты адамның және биосфераның эволюциясы мәселесі Жер және Ғарыш туралы ғылымдардың синтезі кезеңіне бет бұруда.