Ақша қаражаттарының келіп түсуі
Ақша қаражатының қозғалысы жөніндегі қорытынды есеп Қазақстан Республикасындағы шаруашылық субъектілерінің қаржылық есептілігінде маңызды орын алады. Бұл есеп кәсіпорынның белгілі бір кезең ішіндегі ақша қаражаттарының қайдан түскенін және қайда жұмсалғанын көрсетеді.
Есеп кәсіпорынның есепті кезеңдегі төлемдерін жабуға негізгі қызметтен түсетін қаражаты жеткілікті ме, соны бағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар ол пайдаланушыларды операциялық, инвестициялық және қаржылық қызмет бойынша ақша түсімдері мен шығыстары туралы ақпаратпен қамтамасыз етіп, кәсіпорынның қаржылық жағдайындағы өзгерістерді талдауға жағдай жасайды.
Есептің негізгі мақсаты
Ақша түсімі мен шығысы
Есеп беру мерзімі ішінде заңды тұлғаға ақша қаражаттарының келіп түсуі және шығуы туралы толық әрі түсінікті ақпарат беру.
Қызмет бағыттары бойынша ашып көрсету
Операциялық, инвестициялық және қаржылық қызмет бойынша ақша ағындарын бөлек көрсетіп, талдауды жеңілдету.
Операциялық қызмет және оны көрсету әдістері
Операциялық қызмет — заңды тұлғаның табыс табуға бағытталған негізгі қызметі, сондай-ақ инвестициялық және қаржылық қызметке жатпайтын өзге қызмет түрлері.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер операциялық қызметтен болған ақша қаражаттарының қозғалысын тікелей немесе жанама әдістер арқылы ашады.
Тікелей әдіс
Тікелей әдіс — ақшаның келіп түсуі мен төленуінің негізгі түрлері нақты көрсетілетін тәсіл. Әрбір ақша операциясы талданып, оның қызметтің қай түріне жататыны айқындалады.
Практикада тікелей әдіс көбіне өнімді (тауарды) сатудан түскен ақша түсімінен бастап, одан кейін негізгі төлемдерді алып тастау арқылы операциялық қызметтен түскен таза ақша ағынын шығаруға негізделеді.
- тауар сатып алуға төленген сомалар;
- ағымдағы шығындар;
- несие бойынша пайыздар;
- бюджетке төлемдер.
Жанама әдіс
Жанама әдіс — таза табысты (немесе зиянды) ағымдағы активтер мен міндеттемелердегі өзгерістерге, сондай-ақ ақшасыз операцияларға байланысты түзетуге негізделген тәсіл.
Бұл әдіс бухгалтерлік баланс пен табыстар мен шығыстар туралы есептің деректеріне сүйенеді. Мұнда есептің әрбір бабын жеке-жеке түзету міндетті емес; негізгі назар таза табыстың есепті кезеңдер арасындағы өзгерісін корректировкалауға аударылады.
Мысал: “Индустриальное снабжение” ЖШС (тікелей әдіс)
Тікелей әдісті қолданғанда операциялық қызмет бойынша ақша ағындарын бейнелейтін негізгі операциялар төмендегідей топтастырылады.
Ақша қаражаттарының келіп түсуі
- тауарларды сатудан және қызмет көрсетуден түскен қаражат;
- көрсетілген қызмет үшін алынған аванстар;
- әртүрлі сипаттағы өзге де табыстар.
Ақша қаражаттарының шығуы
- жабдықтаушылар мен мердігерлерге тауарлар және көрсетілген қызмет үшін төлемдер;
- атқарылатын жұмыстар үшін аванстық төлемдер;
- еңбекақы төлеу;
- бюджетпен есеп айырысу;
- басқа төлемдер.
Инвестициялық қызмет
Инвестициялық қызмет — ұзақ мерзімді активтерді сатып алу және сату, сондай-ақ өтелетін несиелерді алу және беру сияқты операциялар.
Келіп түсу
- негізгі құралдарды сатудан түскен ақша;
- өзге де түсімдер.
Шығу
- негізгі құралдарды сатып алуға жұмсалған ақша.
Қаржылық қызмет
Қаржылық қызмет — кәсіпорынның меншікті капиталы мен қарыз қаражаттарының құрамы мен мөлшерінің өзгеруіне әкелетін қызмет.
Келіп түсу
- өзге де түсімдер.
Шығу
Зерттеліп отырған кәсіпорында қаржылық қызмет бойынша ақша қаражаттарының шығуы 2006 жылы көрсетілмеген.
Қорытынды ой
Ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп кәсіпорынның өтімділігі мен төлем қабілеттілігін бағалауда шешуші рөл атқарады. Ол ақша ағындарының құрылымын үш қызмет бағыты бойынша ашып көрсетіп, басқарушылық шешім қабылдауға және қаржылық тұрақтылықтың өзгерісін уақтылы байқауға мүмкіндік береді.