Қазақша рефераттар

Ақша қаражаттарының баламалары туралы қазақша реферат

Ақша қаражаттарының баламалары және қолма-қол ақшасыз есеп айырысу нысандары

Кәсіпорында қолма-қол ақшасыз есеп айырысу төмендегі негізгі нысандар арқылы жүзеге асырылады: төлем тапсырмасы, чек, вексель, төлем-талап тапсырмасы, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің құқықтық-нормативтік актілерімен белгіленген өзге де төлем құжаттары.

Төлем тапсырмасы

Төлем тапсырмасымен есеп айырысу — ақша жіберушінің қызмет көрсетуші банкке бенефициардың (ақша алушының) пайдасына тапсырмада көрсетілген соманы аудару туралы жазбаша өкімі.

Нормативтік талаптар

  • «Төлем мақсаты» жолында ақша аударымының атауы, негіз болатын құжаттың нөмірі мен күні (айы, күні, жылы) көрсетіледі.
  • «Төлем мақсатының коды» Қазақстан Республикасы Ұлттық Банк Басқармасының 2000 жылғы 16 мамырдағы №195 қаулысына сәйкес берілуі тиіс.
  • Деректемелерді толтыруда Қазақстан Республикасы Ұлттық Банк Басқармасының 1999 жылғы 15 қарашадағы №388 қаулысымен бекітілген мемлекеттік сыныптауыштарды қолдану ережелерін басшылыққа алған дұрыс.

Ұсыну және жарамдылық мерзімі

  • Төлем жасаушы банкке белгіленген үлгідегі бланкіде төлем тапсырмасын ұсынады; банк талап еткен жағдайда шот-фактуралар және төлем мақсатын растайтын өзге құжаттар қоса беріледі.
  • Төлем тапсырмасы жазылған күннен бастап 10 күн бойы жарамды (жазылған күні есептелмейді).
  • Құжат төлеушінің шотында қаражат болғанда ғана орындауға қабылданады.
  • Төлем құжаттары қағаз түрінде де, электрондық форматта да ұсынылуы мүмкін; даналар саны әр банкпен жеке айқындалады.
  • Іс жүзінде көбіне екі дана рәсімделеді: біріншісі банкте қалады (электрондық көшірмесі бенефициарға жіберіледі), екіншісі ақша жіберушіге қол қойылып, мөр басылып қайтарылады.

Негізгі деректемелер (реквизиттер)

  • Төлем тапсырмасының нөмірі және жазылған күні
  • Жеке теңестірілген коды (ЖТК) немесе идентификациялық коды (ИИК)
  • Жіберуші және бенефициар банктік шоттарының нөмірлері
  • Филиаларалық айналым коды (ФАК/МФО)
  • Бенефициар коды (БК/Кбе) және жіберуші коды (ЖК/КОд): екі таңбадан тұрады (біріншісі — резиденттік белгі, екіншісі — экономиканың секторы)
  • Төлем арналымының коды (үш таңбалы код)
  • Бюджеттік сыныптауыш коды (мысалы, салықтарды қайтаруда)
  • Валюталану күні (бенефициар шотына қаражат есептелетін күн)

Ескерту: Валюталану күні төлем жасаушының бастамасымен айқындалып, қаражаттың бенефициардың банктік шотына аударылатын күнін білдіреді.

Чек

Чек — чек берушінің банкке (банк алушыға) олардың арасындағы келісімшарт негізінде чек ұстаушыға бұйрықта көрсетілген соманы төлеу туралы жазбаша өкімі.

Қазақстан Республикасында чектер арқылы төлем жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банк Басқармасының 1998 жылғы 5 желтоқсандағы №266 қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасы аумағында чектерді қолдану ережелері» арқылы реттеледі.

Вексель

Вексель — вексель иесінің белгіленген мерзім келген кезде борышкерден ақша төлеуді талап ету құқығын куәландыратын жазбаша борыштық міндеттеме.

Вексель түрлері

Жай вексель

Вексель берушінің вексель алушыға белгілі бір соманы төлеуге міндеттенетінін білдіреді.

Аудармалы вексель (тратта)

Кредитордың (трассанттың) қарызгерге (трассатқа) белгілі бір соманы үшінші тұлғаға (ремитентке) төлеу туралы жазбаша өкімі.

Аудармалы вексельдің жай вексельден негізгі айырмашылығы — вексель ұстаушы төлеушіге вексельде көрсетілген соманы үшінші тұлғаға төлеу жөнінде жазбаша бұйрық береді.

Төлем-талап тапсырмасы

Төлем-талап тапсырмасымен есеп айырысу — бенефициардың (қаражат алушының) тиелген өнім, орындалған жұмыс немесе көрсетілген қызмет үшін төлем жасауды талап ететін есептік құжаты. Талап тиісті растайтын құжаттардың негізінде ұсынылады.

Ұсыну тәртібі

  • Бенефициар өз банкіне төлем-талап тапсырмасын және олардың тізілімін ұсынады.
  • Банк бенефициар деректемелерінің толық әрі дұрыс толтырылғанын тексеріп, құжаттарды ақша жіберушінің банкіне жібереді.
  • Есеп айырысу төлеушінің акцепі бойынша (келісіммен) немесе акцепсіз жүргізілуі мүмкін.

Акцеп және қарсылық білдіру мерзімі

Төлеуші төлем-талап тапсырмасын толық немесе ішінара төлеуден бас тартса, бұл туралы қызмет көрсететін банкке төлем-талап тапсырмасы алынған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде хабарлайды.

Төлеуші төлеуге келіссе, төлем құжатын тиісті қолдармен және мөр бедерлемесімен барлық данасында рәсімдеп, өз банкіне тапсырады.

Инкассалық өкім

Инкассалық өкім — ақша жіберушінің келісімінсіз банк шотынан ақша өндіру үшін қолданылатын есеп айырысу құжаты. Ол, әдетте, сот шешімдері, үкімдері, қаулылары немесе сот бұйрығы бойынша берілетін орындау қағаздарының түпнұсқаларына және заңнамада көзделген жағдайларда өндіріп алудың негізділігін растайтын көшірмелерге сүйеніп рәсімделеді.

Сондай-ақ салық және кеден органдарының инкассалық өкімдері қолданылады: мұнда, әдетте, растайтын құжаттар қоса тіркелмейді, алайда бюджеттік сыныптауыш коды және операция түрі көрсетіледі.

Даналар саны

Ақша жіберушінің банкіне: 3 дана.

Бенефициар банкіне: 4 дана.