Тауар сапасының бәсекеге жарамдылығы туралы қазақша реферат
Тауар сапасының бәсекеге жарамдылығы
Нарықтық экономика жағдайында өнімнің сапасы мен құндылық параметрлері тұтынушы таңдауының өзегіне айналады.
Анықтама және мәні
Нарықтық жағдайда тұтынушының қанағаттануы тауардың қасиеттер жиынтығымен және сатып алу-сату актісіндегі тәжірибемен көрінеді. Өндіруші мен тұтынушы мүдделерінің үйлесуі, тауар сипаттамаларының тұтынушы талабына және нарық жағдайына сай келуі тауардың бәсекеге жарамдылығы деп түсіндіріледі.
Өнімнің бәсекеге жарамдылығы тұтынушының нақты жағдайын қанағаттандыруға мүмкіндік беретін тұтыну қасиеттері кешенімен (сапалық және сандық параметрлер) анықталады. Бәсекеге жарамды өнім әдетте нарықта жеңіл және тез сатылады, өйткені әрбір сатып алушы өз мұқтажын ең жоғары деңгейде өтейтін тауарды таңдайды.
Негізгі қорытынды
Бәсекеге жарамдылық — бұл сапа мен құндық параметрлер жиынтығы. Ол сатып алушының нақты мұқтажын қанағаттандырып, тиімділігі ұқсас тауарлар арасынан өнімді айқын ерекшелейді.
Сатып алушының қанағаттанушылық деңгейі көптеген жеке көрсеткіштерден қалыптасады және көбіне нарықтағы тәжірибе мен күтулер арқылы алдын ала орнығады. Сондықтан өнімнің сапасын басқару мен құндылық ұсынуды дәл қалыптастыру — өндіруші үшін шешуші міндет.
Бәсекеге жарамдылықты анықтау тәсілдері
Төменде кең таралған төрт тәсіл қысқаша берілген.
1) Тұтыну бағасы арқылы
Техникаға қатысты бәсекеге жарамдылықты айқындайтын негізгі белгі ретінде тұтыну бағасы алынады:
Бт = Бс + Шт
- Бт — тұтыну бағасы
- Бс — сатылу (сатып алу) бағасы
- Шт — пайдаланудың барлық нормативтік мерзіміндегі шығындар
Бұл тәсіл сатып алушы үшін маңызды: өнім арзан көрінгенімен, пайдалану шығындары жоғары болса, жалпы тиімділік төмендейді.
2) Шығын және сапа деңгейі бойынша
Мұнда екі өлшем қатар ескеріледі: өзіндік құн және сату шығындары, сондай-ақ сапалық деңгей.
Бәсекеге жарамдылығы жоғары өнім — оны өндіру мен сатуға кететін шығындар ең төмен болып, ал сапасы бәсекелестерден жоғары болған жағдай.
Тәсілдің күші — қарапайымдылығы; әлсіз тұсы — сапаның көпқырлылығын толық өлшей алмауы мүмкін.
3) Кешенді сапа көрсеткіші арқылы
Бұл тәсіл техникалық деңгей мен сату бағасын ескере отырып, бәсекелес тауарларды салыстыруға негізделеді. Алдымен салыстырмалы сапаның сандық көрсеткіштері және базалық үлгі таңдалады.
КК = ККэ × ККт × ККс
- КК — тауар деңгейінің кешенді көрсеткіші
- ККэ — эстетикалық-эргономикалық деңгей көрсеткіші
- ККт — техникалық деңгей көрсеткіші
- ККс — сенімділік көрсеткіштер кешені
Кешенді тәсіл сапаны бөлшектеп өлшеуге мүмкіндік береді және инженерлік салыстырулар үшін ыңғайлы.
4) Техникалық және экономикалық параметрлерді салыстыру
Бұл тәсілде бәсекеге жарамдылық деңгейі техникалық және экономикалық параметрлерді қатар салыстыру арқылы анықталады.
Техникалық параметрлер ішінде сатып алушылар ең маңызды деп санайтындарын таңдайды; экономикалық блокта баға, шығын, тиімділік секілді өлшемдер басым болады.
Мұндай салыстыру нарық сегменттері әртүрлі болғанда (мысалы, «сапаға басымдық» және «бағаға басымдық») әсіресе нәтижелі.
Нарыққа көшу жағдайындағы талап
Қазақстанда нарықтық қатынастардың дамуы сапа және өнімнің бәсекеге жарамдылығы мәселелеріне жаңаша қарауды талап етеді. Бәсекелестік орта күшейген сайын, кәсіпорындар өнім сапасының серпіні мен деңгейін тұрақты түрде арттыруға мәжбүр болады.
Бәсекенің экономикалық мазмұны
Бәсеке — бір жағынан, қолайлы нәтижеге жету, шаруашылық жүргізудің тиімді жағдайына ие болу және пайданы ұлғайту үшін тауар өндірушілердің өзара күресі, яғни экономикалық жарыс.
Екінші жағынан, бәсеке — нарық субъектілерінің өнім өндіру, оны өткізу және капиталды қолдану салаларындағы өзара қатынастары. Ұйымдастыру тұрғысынан ол нормалар мен ережелер, мемлекеттік және жеке құрылымдардың директивалары мен іс-қимыл әдістері жүйесі ретінде көрінеді.
Бәсекені экономикалық процесс ретінде қарастыру
Бәсекені шаруашылық жүргізуші субъектілердің белгілі әрекеттер жиынтығы деп түсіндіруге болады. Бұл әрекеттер ұдайы өндірістік цикл ретінде жинақталып, төмендегі процестерді қамтиды:
- Өндіріс пен еңбек ұжымдарының материалдық-заттық элементтерін қалыптастыру.
- Өндірісті ұйымдастыру; шикізат, материал, жартылай фабрикаттармен жабдықтау; өндірістік, несие-қаржылық және жобалау ұйымдарының өзара ықпалы.
- Бәсекеге төзімді өнім өндіру.
- Өнімді сату: көлемін анықтау, өткізу орны мен уақытын белгілеу.
- Пайда есебінен инвестициялық қор қалыптастыру және оны өндірісті кеңейтуге пайдалану.
Өнімнің өмір сүру циклі және бәсеке
Өнімнің өмір сүру циклі бәсекелік күрес қарқынына елеулі ықпал етеді. Өмірлік цикл — өнім өндірісі басталған сәттен бастап, оны өндіру тоқтағанға дейінгі кезең. Әдетте ол төрт фазадан тұрады:
1) Енгізу (жаңа өнімді игеру)
Сату көлемі әлі жоғары емес, ал баға салыстырмалы түрде қымбат болады.
2) Өсу
Өндіріс масштабы кеңейеді, сұраныс артады, жоғары баға белгілі бір уақыт сақталуы мүмкін.
3) Кемелдену
Өндіріс көлемі шегіне жетеді, сұраныс толық қанағаттанады, өсім бәсеңдейді. Бәсеке күшейіп, баға төмендей бастайды.
4) Ескіру
Сұраныс төменгі шекке жақындайды, өндіріс қысқарады, бәсекелік сайыс бәсеңдейді. Көп өнім түрлерінің өндірісі тоқтап, жаңа өнімдер пайда болады.
Бейниетті бәсеке және оны шектеу
Бәсекелік күресте кейбір субъектілер қарсыласына зиян келтіруге бағытталған мардымсыз және құқыққа қайшы әрекеттерге баруы мүмкін. Мұндай іс-әрекеттер бейниетті бәсеке ретінде қарастырылады.
Бейниетті бәсекенің жиі кездесетін түрлері
- Бәсекелес туралы өтірік немесе қате мәліметтер тарату.
- Тауар сапасы, сипаттамасы, жасау әдісі немесе шыққан жері туралы жалған ақпарат беру.
- Бәсекелестің тауарлық белгісін, фирмалық атауын немесе маркировкасын заңсыз пайдалану.
- Тауар сапасы туралы қате түсінік қалыптастыратын жарнама жасау.
- Бәсекелестің тауарын әдейі жамандайтын салыстырулар қолдану.
- Келісім бойынша құпия болуы тиіс ғылыми-техникалық, өндірістік және өзге де конфиденциялық ақпаратты тарату.
Мұндай құқықбұзушылықтармен күресу Қазақстанда мемлекеттік антимонополиялық органның құзыретіне жатады.
Қорытынды
Тауардың бәсекеге жарамдылығы — сатып алушы мұқтажын дәл қанағаттандыратын сапалық және құндық сипаттамалардың үйлесімі. Ол өнімнің нарықта жылдам өтуіне әсер етеді және сатып алушы үшін баламалармен салыстырғандағы тиімділігін айқындайды.
Нарықтағы бәсекенің күшеюі өнім сапасын жүйелі басқаруды, тұтыну құнын төмендетуді, сондай-ақ техникалық, эстетикалық-эргономикалық және сенімділік параметрлерін тұрақты жетілдіруді талап етеді.
Мәтін редакцияланып, грамматикасы мен стилі ықшамдалды.