Әлеуметтік қызметкерлердің халықаралық этикалық стандарттар туралы қазақша реферат
Халықаралық этикалық стандарттар: әлеуметтік қызметкер үшін мәні
Әлеуметтік жұмыстың кәсіби этикасы гуманитарлық, діни және демократиялық идеялардан, сондай-ақ философиялық теориялардан бастау алады. Ол қоғам мен тұлға арасындағы өзара әрекет барысында туындайтын қажеттіліктерді қанағаттандыруға, адамның әлеуетін дамытуға және өмір сапасын жақсартуға бағытталған.
Халықаралық деңгейде әлеуметтік жұмыстың кәсіби бағдарын бекітетін негізгі құжаттардың қатарында «Әлеуметтік жұмыстың этикалық принциптерінің халықаралық декларациясы» және «Әлеуметтік қызметкердің халықаралық этикалық стандарттары» аталады. Бұл құжаттар әлеуметтік қызметкердің құндылықтық ұстанымдарын айқындап, клиентпен, ұйымдармен және әріптестермен жұмыс істеудің шекаралары мен жауапкершілік өлшемдерін нақтылайды.
Негізгі мақсат
Ресурстарды табуға көмектесу арқылы тұлғалардың, топтардың және қауымдастықтардың қажеттіліктерін өтеу, әлеуметтік әділеттілікке қол жеткізу және адамның өзін-өзі іске асыруын қолдау.
Этикалық стандарттардың құрылымы
«Халықаралық декларация» негізінде әлеуметтік қызметкер этикалық стандарттарды мойындауға және оларды тәжірибеде ұстануға міндетті. Этикалық стандарттар мазмұны шартты түрде төрт ірі бағытқа бөлінеді.
1) Клиентпен қарым-қатынас
Клиенттің құқықтарын қорғау, құпиялықты сақтау, сенімге негізделген кәсіби байланыс орнату және клиенттің дербестігін құрметтеу нормалары.
2) Агенттер және ұйымдар
Әлеуметтік қызметтер көрсететін ұйымдармен серіктестік, уставтық мақсаттарға адалдық, әлеуметтік саясатты жетілдіруге кәсіби үлес қосу.
3) Әріптестермен байланыс
Әріптестерге құрмет, кәсіби ынтымақтастық, сын-пікір мәдениеті және этикалық бұзушылықтарға немқұрайлы қарамау қағидалары.
4) Мамандыққа қатынас
Кәсіби құндылықтарды сақтау, стандарттарды дамыту, әділетсіздіктен қорғау және жаңа тәсілдердің қалыптасуына ықпал ету.
Зерттеу және бағалаудағы этикалық жауапкершілік
Әлеуметтік жұмыста этиканың маңызды құрамдас бөлігі — әлеуметтік саладағы зерттеу және бағалау мәдениеті (мысалы, халыққа қызмет көрсету сапасын бағалау). Зерттеумен айналысатын әлеуметтік қызметкер үшін басты қағида — зиян келтірмеу.
Зерттеудегі негізгі талаптар
- Зерттеу салдарын алдын ала мұқият бағалау және тәуекелдерді азайту.
- Қатысушының ерікті, саналы келісім бергеніне көз жеткізу.
- Қатысушыларды дискомфорттан, күйзелістен, ықтимал залалдан және қауіпсіздік қатерлерінен қорғау.
- Жиналған ақпараттың құпиялығын сақтау және деректерді жауапкершілікпен пайдалану.
Халықаралық стандарттардағы негізгі нормалар
Этикалық мінез-құлық стандарттары
- Әр адамның бірегейлігін мойындау және оның жағдайын түсінуге ұмтылу.
- Кәсіби құндылықтарды бекіту, білім мен дағдыны тұрақты жетілдіру.
- Мамандықтың беделіне нұқсан келтіретін әрекеттерден бас тарту және өз мүмкіндігін шынайы бағалау.
- Мәселелерді шешуде ғылыми таным әдістерін мүмкіндігінше кең қолдану.
- Саяси және әлеуметтік бағдарламаларды әзірлеуде кәсіби тәжірибені пайдалану, өмір сапасын жақсартуға үлес қосу.
- Әлеуметтік мәселелердің ұлттық және халықаралық сипатын, олардың табиғатын көрсету.
Клиентпен өзара қарым-қатынас
Басымдық
Алдымен клиент алдындағы кәсіби міндеттерді орындау, бірақ өзге адамдардың құқықтары мен этикалық нормаларды да құрметтеу.
Құпиялық және ақпаратпен жұмыс
Сенім, құпиялық және конфиденциалдылық қағидаларын сақтау; ақпаратты жауапкершілікпен қолдану. Ақпаратты беру немесе жинау кәсіби қажеттілікпен ғана жүргізіледі және мүмкіндігінше клиент алдын ала хабардар етіледі, келісімі алынады. Ерекше жағдайлар — клиенттің өз құқығы үшін жауап бере алмауы немесе басқа адамдарға қауіп төнуі.
Клиенттің дербестігі
Клиенттің бастамасын, тұлғалық ерекшеліктерін және жеке ұмтылыстарын бағалау және құрметтеу. Мамандар клиентке өз әрекеттері үшін жауапкершілікті ұстануға көмектеседі және қолжетімді қолдау көрсетеді.
Әлеуетті дамыту
Клиенттің әлеуетін барынша дамытуына, мақсаттарына жетуіне және өзін-өзі іске асыруына көмектесу, сонымен қатар басқа адамдардың құқықтарын тең дәрежеде сақтау.
Ақпаратқа қолжетімділік
Клиенттің өзіне қатысты ақпаратпен танысу құқығын қамтамасыз ету (заң мен ұйым ішкі тәртібі аясында).
Агенттер және ұйымдармен өзара қарым-қатынас
- Клиентке қолдау көрсетуге бағытталған әдістер мен практикаларды іске асыру үшін ұйымдармен тығыз серіктестікте жұмыс істеу.
- Ұйымның міндеттері мен уставтық мақсаттарына жауапкершілікпен қарау, әлеуметтік саясатты жетілдіруге кәсіби үлес қосу.
- Клиент мүддесін қорғау: қажет болса, ұйым ішіндегі ресми арналар арқылы практика мен саясатқа өзгеріс ұсыну; нәтиже болмаса — жоғары деңгейдегі құрылымдарға немесе қоғамдық талқылауға шығару.
- Қоғамға және клиентке кәсіби есеп беру: тиімділікті талдау, уақытылы бағалау және өзін-өзі талдау жүргізу.
- Этикалық принциптерге қайшы келетін процедуралар мен шешімдерге қарсы тұру.
Әріптестермен өзара байланыс
- Әріптестер мен өзге мамандардың кәсіби тәжірибесіне құрметпен қарау, тиімді әлеуметтік жұмыс үшін қолдау көрсету.
- Сын-пікірді жауапкершілікпен айту, әртүрлі кәсіби ұстанымдарға төзімділік таныту.
- Білім мен дағды алмасуға, өзара үйренуге және кәсіби жетілуге жағдай жасау.
- Клиентке қысым көрсету немесе этикалық нормаларды бұзу фактілері белгілі болса, оны тиісті органдарға жеткізу.
- Әділетсіздіктен қорғау және кәсіби адалдықты сақтау.
Мамандыққа деген қарым-қатынас стандарттары
- Мамандықтың методологиясы мен этикалық құндылықтарын сақтау, оларды нақтылау және жетілдіруге күш салу.
- Кәсіби стандарттарды ұстану және оларды дамытуға қатысу.
- Мамандықты әділетсіздіктен қорғау, кәсіби практиканың қажеттіліктерін қоғамдық деңгейде түсіндіру.
- Теория, әдіс және тәжірибеге қатысты конструктивті сын мен кәсіби талдауды дамыту.
- Жаңа әдістер мен тәсілдердің пайда болуына ықпал ету.
Құжаттар жүйесі және кәсіби этикалық білімнің рөлі
Этикалық білім — әлеуметтік қызметкердің кәсіби қызметіндегі ажырамас бөлік. Қызмет көрсету сапасы, шешім қабылдау мәдениеті және клиентке деген жауапкершілік тікелей этикалық нормаларды сақтау деңгейімен байланысты.
Болашақта этикалық принциптерді нақтылауда және қолдануда «Әлеуметтік жұмыстың этикасы: принциптері мен стандарттары» атты кешенді тәсіл жетекші орын алады. Ол, әдетте, екі құжатқа сүйенеді: халықаралық Декларация және халықаралық этикалық стандарттар.
Қолданылған әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер
- Кобляков В.Н. Мораль и мировозрение. Л., 1981. 23–24-б.
- Словарь по этике / ред. Кон И.С. М., 1981. 337-б.
- Корпенко Л.А. Психология. Словарь. М., 1990. 463-б.
- Лавренко И.М. Личность и профессиональная деятельность социального работника (международный опыт). Российский журнал социальной работы. 1996. №2. 112-б.
- Медведева Г.П. Этика социальной работы. М., 1999. 208-б.
- Белякова Г.И. Профессиональная этика. М., 1975.
- Бербешкина З.А. Этика социального работника. Теория и практика социальной работы: проблемы, прогнозы, технологии. М., 1993.
- Бодалев А.А. Психология общения. М.–Воронеж, 1996.
- Роль профессиональной этики в управлении нравственным воспитанием / ред. Э.А. Гришин, Ю.В. Согомонов. Владимир, 1980.
- Демидова Т.Е. Профессиональное общение социального работника. М., 1994.
- Дробницкий О.Г. Понятие морали. М., 1974.
- Мы живем среди людей: кодекс поведения / ред. Дубровина И.В. М., 1989.
- Теория и методика социальной работы. Ч. 1–2 / ред. В.И. Жуков. М., 1994.
- Кобляков В.П. Этическое сознание. Л., 1979.
- Социальная работа за рубежом: состояние, тенденции, перспективы / ред. А.А. Козлов. М., 1996.
- Шмелева Н.Б. Профессиональное развитие личности социального работника... Ульяновск, 1994.
- Шрейдер Ю.А. Лекции по этике. М., 1994.
- Энциклопедия социальной работы (пер. с англ.). Т. 3. М., 1994.
- Этика социальной работы: принципы и стандарты (принято на общем собрании МФСР). Российский журнал социальной работы. 1995. №2.
Қосымша әдебиеттер
- Котов Д.П. Профессиональный долг. М., 1979.
- Лаврененко И.М. Личность и профессиональная деятельность социального работника (международный опыт). Российский журнал социальной работы. 1996. №2.
- Миренков В.И. Профессиональный долг. Л., 1986.
- Миренков В.И. Профессия и мораль. Л., 1982.
- Мур Дж.Э. Принципы этики. М., 1984.
- Рувинский Л.И. Нравственное воспитание личности. М., 1981.
- Профессионально-этические нормы социальной работы. М., 1993.
- Сафьянов В.И. Этика общения. М., 1991.
- Сенченко И. Этика и этикет деловых отношений. Основы менеджмента. М., 1993.
- Федоренко Е.Г. Профессиональная этика. Киев, 1983.
- Фирсов М.В. Введение в специальность и основы профессиональной этики социального работника. М., 1993.
- Холостова Е.И. Профессиональный и духовно-нравственный портрет социального работника. М., 1993.
- Холостова Т.В. Этическое воспитание. Л., 1970.
- Хрисанфова Е.Н., Перевозчиков И.В. Антропология. М., 1991.
- Чернокозова В.Н. Этика молодого человека. Ростов-на-Дону, 1976.
Ұқсас тақырып
«Әлеуметтік жұмыстағы этикалық принциптердің халықаралық Декларациясы» — әлеуметтік қызметкердің кәсіби этикалық білімін жүйелеуге бағытталған тақырып. Бұл бағытта МФСР қауымдастығы мүшелері арасында этикалық мәселелерді талқылау, кәсіби құжаттарды нақтылау және стандарттарды тәжірибеге енгізу маңызды міндет ретінде қарастырылады.