Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру
Бухгалтерлік есеп ұғымы және маңызы
Бухгалтерлік есеп — ұйымның қаржылық ақпаратын белгілі бір әдістер мен тәсілдер арқылы есептейтін, өлшейтін, өңдейтін және пайдаланушыларға жеткізетін жүйе. Ол кәсіпорын қызметін толық бақылауға, басқаруға бағыт беруге, алдағы жұмысты жоспарлауға және болашақ қызметке экономикалық талдау жасауға мүмкіндік береді.
Осы себепті бухгалтерлік есеп халық шаруашылығы есебінің негізгі тірегі болып саналады: ол тек кәсіпорын деңгейінде ғана емес, кең мағынада экономиканы басқару үшін де қажет ақпараттық негіз қалыптастырады.
Тарихи қалыптасуы
Бухгалтерлік есеп көптеген ғасырлар бұрын пайда болып, бүгінгі күнге дейін үздіксіз дамып келеді. Тайпалар арасындағы шаруашылық операцияларға қатысты табылған жазбалар бухгалтерлік есептің біздің заманымызға дейінгі V ғасырда жүргізілгенін көрсетеді.
Ежелгі Грекия тәжірибесі
Біздің заманымызға дейінгі II ғасырда Грекияда құрылысқа кеткен шығындар есептеліп, салынған үйдің (ғимараттың) қабырғасына жазылып отырған.
Рим және “аудитор” термині
Рим империясында квесторлар мемлекеттік бухгалтерлердің жұмысын бақылап, қорытындысын емтихан қабылдаушы тыңдаған. Осы тәжірибеден “аудитор” ұғымы қалыптасқан.
Ой түйін
Бұл деректер бухгалтерлік есептің кәсіпорынның ішкі қажеттілігімен шектелмей, мемлекетті басқару жүйесіне де тікелей қатысы бар екенін көрсетеді.
Б. Де Солозано: “Бухгалтерлік есеп болмаса, әлемді басқару мүмкін емес және онсыз адамдар бірін-бірі түсінбес еді.”
Қазақстандағы құқықтық негіз
Қазақстан Республикасының “Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру” туралы заңы еліміздегі бухгалтерлік есеп жүргізу жүйесін айқындайды. Ол қаржылық есеп беруді құрастыру мен пайдаланудың негізгі қағидаларын, есепке алудың жалпы тәртібін, ішкі бақылау мен сыртқы аудит талаптарын, сондай-ақ ұйымдардың құқықтары мен міндеттерін белгілейді.
Міндетті талап
Қазақстан Республикасының аумағында жұмыс істейтін барлық кәсіпорын бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп беруді осы заң талаптарына сәйкес жүргізуге міндетті.
Ұйым қызметіндегі рөлі
Кез келген ұйымда бухгалтерлік есепті жүргізу — экономикалық мәселелерді шешудің негізгі қажеттілігі. Бухгалтерлік есеп арқылы өндірілген өнімді есепке алу, сату-өткізу, айырбастау операцияларын бақылау және түскен қаражатты тиімді әрі ұқыпты бөлу мүмкін болады. Яғни кәсіпорындағы шаруашылық үдерістерді басынан соңына дейін жүйелі түрде есепке алуға жағдай жасайды.
Осыған сәйкес ұйымдағы экономикалық және технологиялық үдерістердің, сондай-ақ барлық шаруашылық операциялардың толық әрі уақтылы есепке алынуы — бухгалтерлік есептің экономикалық талаптарға сай жүргізілуінің негізі.
Бухгалтерлік есептің негізгі қызметтері
-
Алдағы уақытта пайдалану үшін ұйымдағы операцияларды тіркейді және оларды өңдеп отырады.
-
Қаржылық-ақпараттық мәліметтерді өңдейді және қажетті мерзімге дейін сақтайды.
-
Қаржылық ақпаратты пайдаланушыларға уақтылы ұсынады; пайдаланушылар осы деректер негізінде басқарушылық шешімдер қабылдайды.
Бухгалтер мен есепші: айырмашылығы
Тәжірибеде бухгалтер мен есепшіні шатастыру жиі кездеседі. Иә, кей жағдайда олардың қызметтері бірін-бірі алмастырып отыруы мүмкін. Дегенмен міндеттері мазмұны жағынан әртүрлі.
Есепшінің негізгі міндеті
Шаруашылық операцияларын тіркеу және бухгалтерлік құжаттарды сақтау.
Бухгалтердің негізгі міндеті
Мәліметтерді өңдеу, экономикалық талдау жасау және ақпаратты пайдаланушыларға түсінікті әрі тиімді түрде ұсыну.
Кәсіпорындағы бухгалтер маманының басты кәсіби міндеті — бухгалтерлік ақпаратты пайдаланушыларға уақтылы және дұрыс есептелген мәлімет ұсыну. Пайдаланушылардың ақпараттық қажеттілігі әртүрлі болғандықтан, жалпы мақсаттағы қаржылық есепті дайындауда негізгі қағидалар мен шектеулерді сақтап, ұсынылатын ақпарат көлемін объективті бағалау маңызды.
Маңызды ескерту
Бухгалтерлік есеп жүйесін адамдар қалыптастыратындықтан, оны құру және жүргізу барысында туындайтын қайшылықтарды кәсіби қағидалар, бақылау рәсімдері және бірізді әдістемелер арқылы еңсеруге болады.