Бейнелеу өнерінде табиғат көріністерінің ерекшеліктерімен таныстыру
Сабақтың мақсаты
Оқушылардың табиғатқа деген сүйіспеншілігін дамыту және табиғатты қорғауға үйрету. Бейнелеу өнеріндегі табиғат көріністерінің ерекшеліктерімен таныстыру.
Көрнекіліктер
Сабақта табиғат көріністері бейнеленген келесі шығармалардың баспа нұсқалары қолданылады:
- И. Левитан — «Алтын күз»
- А. Черкасский — «Қара ағаштар»
- Ә. Қастеев — «Жайлауда»
- А. Ғалымбаева — «Қотанай пирамидалары»
Сабақтың барысы
1) Кіріспе талдау: композиция, түс бірлігі, перспектива
Сабақ басында Қазақстан бейнелеу шеберлері А. Черкасский, Ә. Қастеев, А. Ғалымбаева еңбектерінің үлкен көлемдегі репродукциялары тақтаға ілінеді. Оқушылармен бірге картиналардағы бояу түстерінің бірлігі, композициялық құрылым және перспектива жайлы әңгіме жүргізіледі.
Бұдан кейін көрсетілген картиналар бір-бірімен салыстырылып, әрқайсысының өзіндік көркемдік шешімі талданады.
2) Жыл мезгілдері арқылы табиғатты тану
Күз: жылы реңктердің басымдығы
И. Левитанның «Алтын күз» картинасын көрсету барысында ағаштар, жапырақтар және дала түстеріне назар аударылады. Бұл шығармада сарғыш реңктердің басым екені байқалады. Оқушыларға күз мезгілінде табиғатта қоңыр және сары түстердің жиі кездесетіні ескертіледі.
Көктем: жасыл-көк үйлесім
А. Черкасскийдің «Қара ағаштар» картинасында негізінен жасыл мен көгілдір реңктер біріктірілген. Жаңа жапырақ жайған бұтақтар мен ашық аспан көрінісі көктем күнін аңғартады.
Осы тақырыпқа ұқсас К. Барановтың «Тыңда» атты шығармасы да көктем көріністерін бейнелеуге арналғаны атап өтіледі.
Жаз: кеңістік, сағым, аптап әсері
Ә. Қастеевтің «Жайлауда» және С. Мамбеевтің «Жайлау» картиналарын талдау кезінде сағымдалып көрінген таулар мен төбелер, жайлаудағы мал мен малшылар, тал түстегі ыстық ауа жаздың сипатын білдіретініне көңіл бөлінеді.
Қыс: салқын реңктердің тұтастығы
Қыс көріністерін бейнелеу ерекшеліктерін таныстыру үшін суретші А. Школьныйдың «Шопандар» картинасы көрсетіледі. Мұндағы бояулар көкшіл түстердің бірлігіне жинақталған. Салқындық пен ызғарлы күндердің әсері түстік шешім арқылы айқын сезіледі.
3) Қорытындылау: салыстыру және талғамды дамыту
Оқушыларға әр жыл мезгілінің өзіндік сипаты, түстер ерекшеліктері және көріністердің өзгермелі болатыны түсіндіріледі. Әрбір картина өзара салыстырылып көрсетіледі. Бұл әдіс оқушылардың эстетикалық талғамын дамытуға ықпал етеді.
4) Практикалық жұмыс: таңдалған мезгілді бейнелеу
Сабақ соңында оқушыларға өздері қалаған белгілі бір жыл мезгілінің табиғат көрінісін бейнелеу тапсырмасы беріледі. Көріністің қарапайым болуы оқушы жасының ерекшелігіне сай ескеріліп, жұмыс барысында мұғалім тарапынан жауапкершілікпен бағыт-бағдар көрсетіледі.