Ірі елді мекендері
Әкімшілік орны және жалпы сипаттама
Төлеби ауданы — облыстың оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан әкімшілік аудан. Аудан аумағы 3,1 мың км², бұл облыс территориясының 2,6%-ын құрайды. Халық саны 107,2 мың адам.
Аудан 1932 жылы құрылған. 1991 жылға дейін Ленгер ауданы деп аталды. Әкімшілік орталығы — Ленгер қаласы.
Негізгі деректер
- Елді мекендер
- 70
- Әкімшілік бөлініс
- 1 қалалық, 13 ауылдық округ
- Орташа тығыздық
- 34,6 адам / км²
- Ең биік нүкте
- Сайрам шыңы — 4338 м
Жер бедері және табиғи жағдайы
Ауданның жер бедері таулы және белесті жазық болып келеді. Шығысында Талас Алатауы, оңтүстік-батысында Өгем, Қаржантау (2500 м) және Қазығұрт (1200 м) тау сілемдерінің бөктерінде орналасқан.
Батыс бөлігіндегі жазықта және тау аңғарларында егіншілікке қолайлы суармалы жерлер, жайылымдар және жеміс ағаштары кездеседі. Кен байлықтарынан қоңыр көмір мен құрылыс материалдары өндіріледі.
Климат
- Климаты — континенттік: қысы жұмсақ, жазы ыстық әрі құрғақ.
- Қаңтардағы орташа температура: −3…−9°C.
- Шілдедегі орташа температура: 24…26°C.
- Жылдық жауын-шашын: батысында 450 мм, шығысында 650 мм.
Топырақ және су жүйесі
- Тауда — қоңыр сұр, жазықта — саздақты топырақ басым.
- Аудан арқылы Ақсу, Сайрамсу, Бадам өзендері ағып өтеді.
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
Дала өсімдіктері
Астық тұқымдастар, ақселеу, жатаған, бидайық, беде және басқа да түрлер таралған.
Таулы аймақ өсімдіктері
Долана, арша, бадам, шырғанақ, итмұрын секілді бұталар мен ағаштар өседі.
Жануарлар мен құстар
Қасқыр, аю, барыс, арқар, таутеке, сілеусін; құстардан — бүркіт, ителгі, кекілік, ұлар мекендейді.
Халық құрамы және ірі елді мекендер
Төлеби ауданы көпұлтты. Халықтың негізгі бөлігін қазақтар құрайды — 68,5%. Сонымен бірге өзбектер — 13,4%, орыстар — 7,5%, түріктер — 3,1%, күрдтер — 2,6%, әзербайжандар — 2,1%.
Ірі елді мекендер
Экономика: ауыл шаруашылығы және өндіріс
Кеңес дәуірінде ауданда сүтті-етті бағыттағы мал шаруашылығы, биязы жүнді қой өсіру, астық, картоп және жібек құртын өсіруге маманданған 8 ұжымшар мен 4 кеңшар жұмыс істеді.
Егіншілік бағыты
- Бидай — 41,7% (егіс көлемінің үлесі).
- Мақсары — 13,3%.
- Арпа — 3,1%, көкөніс — 2,3%, картоп — 1,9%.
- Облыстағы жеміс-жидек өнімінің 18,0%-ын береді.
Мал шаруашылығы және өнім құрылымы
- Жалпы өнім құрылымы: ет — 30,0%, дәнді дақыл — 17,5%, сүт — 15,0%, көкөніс — 9,6%.
- Ірі қара — 32 мың.
- Қой мен ешкі — 150 мың.
- Жылқы — 11 мыңнан астам.
Шаруашылық құрылымы және кәсіпорындар
Ауданда 53 өндірістік кооператив, 9 ЖШС және 2000-нан аса шаруа қожалығы бар.
«Фудмастер-Шымкент» — сүт өнімдерін, «Акмаржан» АҚ — ұн, жем және нан өнімдерін шығарады.
Сондай-ақ аяқ киім, тоқыма және тігін фабрикалары, машина жасау зауыты жұмыс істейді.
Энергетика және геология саласында «Оңтүстік мұнай-газ» және Ленгер мұнай барлау ұңғымаларын сынау экспедициясы қызмет атқарады.
Әлеуметтік инфрақұрылым
Білім беру
- 45 орта, 11 негізгі, 11 бастауыш мектеп.
- 2 кәсіптік-техникалық мектеп, 8 балабақша.
- 2 музыка, 2 спорт, 1 көркемсурет мектебі және аудандық оқушылар үйі.
Денсаулық сақтау
- Көксәйек ауылында аудандық аурухана, Ленгер қаласында қалалық аурухана жұмыс істейді.
- СЭС, отбасылық дәрігерлік емханалар қызмет көрсетеді.
- 37 фельдшерлік-акушерлік пункт және 16 фельдшерлік пункт бар.
Мәдениет және демалыс
Ауданда 6 мәдениет үйі, 10 клуб, 1 сурет галереясы және 1 тарихи-өлкетану мұражайы бар.
4 халық ансамблі және 32 кітапхана жұмыс істейді.
Балалардың «Тау самалы» оқу-сауықтыру орталығы ашылып, республикалық кіші «Артекке» айналды.
Көлік байланысы
Аудан аумағы арқылы Ленгер—Шымкент темір жолы өтеді, бұл өңірдің экономикалық және әлеуметтік байланысын күшейтеді.