Тәрбие әдістері және процесінің негізгі қағидалары туралы қазақша реферат
Тәрбие әдістері және тәрбие процесінің негізгі қағидалары
Қазіргі кезеңде арнайы мектептегі педагогикалық тәрбие әдістері мен ұжым жұмысы әлі де жеткілікті деңгейде зерттелмеген мәселелердің қатарына жатады. Бұған себеп — осы бағытта әртүрлі ғылыми көзқарастардың қатар қолданылуы.
«Тәрбие әдісі» ұғымының мәні
Ғылыми анықтамалар
- Т.Е. Конникова бойынша: тәрбие әдісі — педагогикалық жұмыстың тәсілдері мен жолдары арқылы тәрбие мақсатына жету.
- И.С. Марианка бойынша: тәрбие әдісі — жеке адамға тікелей және жанама ықпал жасау.
- В.А. Сластенин: тәрбие әдісі — тәрбиешілер мен тәрбиеленушілердің іс-әрекетінің өзара байланыс тәсілдері.
Жинақталған тұжырым
Әр автордың анықтамаларын негізге ала отырып, мынадай қорытынды жасауға болады: тәрбие әдісі — тәрбиеші мен тәрбиеленушінің өзара әрекеті барысында оқушының тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған педагогикалық жұмыс тәсілдерінің жүйесі.
Тәрбие әдістерін таңдауға әсер ететін факторлар
- тәрбиенің мақсаты, принциптері және мазмұны;
- балалардың жас ерекшелігі және дербес психологиялық сипаттары;
- оқушылардың тәжірибелік деңгейі және әлеуметтік ортадағы қатынас тәжірибесі.
Арнайы мектеп контексті
Естімейтін және нашар еститін балаларға арналған мектептерде тәрбие әдістері тәрбие жұмысының мақсаттары мен мазмұнына сүйене отырып таңдалады. Барлық әдістер оқушыларды қоғамдық нормаларға сай мінез-құлыққа үйретуге, адамдармен тиімді қарым-қатынас жасауға және іс-әрекеттегі құнды тәжірибені меңгеруге бағытталуы тиіс.
Әдістерді жүзеге асыру барысында тәрбиеші педагогикалық ықпал етудің әртүрлі тәсілдері мен құралдарын қолданады.
Тәрбие әдістерін жіктеу: 3 топ
Қазіргі уақытта жалпы мектептердегі сияқты, арнайы мектептерде де тәрбие әдістерін жіктеудің көптеген нұсқалары бар. Төменде кең таралған жіктеудің бірі ұсынылады: әдістер үш топқа бөлінеді.
1-топ: Жағымды тәжірибені қалыптастыру әдістері
Бұл топ әдістері оқушының іс-әрекетінде, қарым-қатынасында және мінез-құлқында қоғамдық тұрғыдан құнды тәжірибені орнықтыруға бағытталады.
Негізгі әдістер
- талап қою;
- қоғамдық пікірді пайдалану;
- үйрету-жаттықтыру;
- арнайы тәрбиелік ситуация ұйымдастыру.
Мысалы, естімейтін немесе нашар еститін оқушыларда борыш сезімі, жауапкершілік және белсенділік қалыптастыру үшін өндірістік бригадаға қатыстыру, шефтік жұмыстар сияқты тәжірибелік іс-әрекеттер тиімді.
2-топ: Сананы, ұғымды және бағалауды қалыптастыру әдістері
Бұл топтың мақсаты — оқушы санасында ұғым қалыптастыру, баға беру, пайымдау, пікір айту және сендіру дағдыларын дамыту. Естімейтін және нашар еститін балалар үшін бұл әдістер қоғамдық нормаларды түсінуге және оларды өмірлік бағдарға айналдыруға көмектеседі.
Қолданылатын әдістер
- саяси және этикалық әңгіме;
- әңгімелесу;
- пікірталас;
- лекция және түсіндіру жұмыстары.
Әңгіме әдісіне қойылатын талаптар
- тақырыптың көкейкестілігі және оқушы мүддесіне сәйкестігі;
- мазмұнның жас ерекшелігіне сай, түсінікті берілуі;
- көрнекілік пен техникалық құралдарды орынды қолдану;
- сөздік қорды алдын ала дайындау, жоспар құру және өмірмен байланыстыру.
Пікірталастың тәрбиелік мүмкіндігі
Пікірталас әдісі, әсіресе, жоғары сыныптарда оқушылардың өз көзқарасын дәлелдеуге, тыңдауға, келісуге немесе уәжді түрде қарсы пікір айтуға үйретеді. Сонымен қатар ол қате, жалған көзқарастарды түзетуге бағытталып, ойлау сапасын арттыруға, сөз қорын байытуға және ойлау процесіндегі кемшіліктерді жеңілдетуге ықпал етеді.
3-топ: Мадақтау және жазалау әдістері
Тәрбиелік шаралардың сапасы мен тиімділігін арттыруда кей жағдайларда мадақтау және жазалау әдістері қолданылады. Бұл әдістер оқушы мінез-құлқына әсер етіп, қажетті бағытқа жұмылдыруға мүмкіндік береді.
Мадақтау
Мадақтау — тәрбиеленушіні іс-әрекетте және мінез-құлықта белсенділікке ынталандыру тәсілі.
Жазалау
Жазалау — балаға қоғамдық талап қою арқылы оның мінез-құлқындағы теріс әрекеттерді тежеу әдісі. Жазалау қолдану үшін жағдайдың мән-жайын толық анықтау қажет; сондай-ақ ұжым пікірі ескерілгенде ғана жазалау тәрбиелік мақсатқа сай болады.