Қазақша рефераттар

Валюталық қатынастарды реттеу

Жоспар

Төменде курстық жұмыстың құрылымы мен бөлімдері берілген.

  1. Кіріспе 2-бет
  2. I бөлім. Валюта бағамы: негізгі түсініктер 4–10-беттер
    • 1.1 Валюта түрлері 4-бет
    • 1.2 Валюта бағамы және оның қалыптасуына әсер ететін факторлар 7-бет
  3. II бөлім. Халықаралық валюталық жүйе 11–22-беттер
    • 2.1 Валюта жүйесінің мәні және дамуы 11-бет
    • 2.2 Валюталық жүйе типтері және оның элементтері 18-бет
  4. III бөлім. Валюталық бағамның экономикадағы рөлі 23–28-беттер
    • 3.1 Халықаралық экономикалық қатынастарға валюталық бағам өзгерісінің ықпалы 23-бет
    • 3.2 Валюталық бағамның макроэкономикалық рөлі 26-бет
  5. IV бөлім. Валюталық бағам өзгерісінің әсерін жетілдіру бағыттары 29–35-беттер
    • 4.1 Валюталық қатынастарды реттеу. Валюталық саясат 29-бет
    • 4.2 Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеудің әдістері 34-бет
  6. Қорытынды 36-бет
  7. Қолданылған әдебиеттер 38-бет

Көлемі: 38 бет

Кіріспе

Шынайы тәуелсіз мемлекеттің болашағы оның экономикалық және әлеуметтік дербестігімен, сондай-ақ қауіпсіздігімен тікелей байланысты. Қазақстанда ұлттық валюта — теңгені айналымға енгізу Үкімет пен Ұлттық банкке тәуелсіз экономикалық және қаржылық-кредиттік саясат жүргізуге кең мүмкіндік берді.

Теңгенің айналымға енуі және алғашқы бағам

1992 жылдан бастап теңгені дайындау және айналымға енгізу мәселесі күн тәртібіне қойылды. Теңге алғаш енгізілген кезеңде Ұлттық банк бастапқыда 1 теңгені 1000 рубльге бағалауды қарастырған. Алайда саяси-әлеуметтік жағдайлар мен мемлекетаралық қатынастар ескеріліп, 1 теңге 500 сом деңгейінде бекітілді.

Кейін теңгенің бағамын еліміздің негізгі сауда серіктестері мен АҚШ доллары қатысатын валюталық «себетке» сүйене отырып айқындау қажеттігі туындады. Нәтижесінде теңге долларға бағдарланып, айналымға алғаш шыққан күні 1 АҚШ доллары 4,75 теңге болып белгіленді.

Инфляция қысымы және валюталық қорлардың рөлі

Бұл кезеңде жоғары инфляция тек Қазақстанда ғана емес, рубль аймағындағы көптеген өңірлерде қатар жүрді. Қазақстанда 1992 жылы инфляция 3200% деңгейіне жетсе, теңге айналымға енгізілген 1993 жылы шамамен 2700% болды. Мамандар бұл уақытты инфляцияның ырықсызданған, бақылауы әлсіреген кезеңімен байланыстырады.

Мұндай құлдырауға қарсы тұру үшін валюталық тұрақтандыру тетіктері қажет еді. Алайда сол жылдары Қазақстанның алтын-валюталық резервтері жеткіліксіз болды. Уақыт тапшылығы мен қордың әлсіздігі ұлттық валютаның бағамын ел экономикасының нақты ахуалына тәуелді етті. Теңгенің ең күрделі кезеңі 1994–1996 жылдар аралығына сәйкес келді.

Ұлттық валюта — экономикалық құрал ғана емес

Теңгенің дизайн шешімдері де қоғамдық пікірге әсер етті: ұлттық тарихи тұлғалардың бейнесі ұлттың болмысын айқындайтын белгі ретінде қабылданды. Жалпы алғанда, отарланған халықтар үшін тәуелсіздікпен бірге өз валютасының болуы — ішкі және сыртқы экономикалық қатынастарды дербес жүргізудің негізгі шарттарының бірі. Қазақстан бұл мүмкіндікке 1993 жылдың қарашасында қол жеткізді.

Валюталық реттеу туралы ұзақ мерзімді көзқарас

Ұзақ мерзімді перспективада мемлекеттің валюталық нарыққа тікелей әрі тұрақты араласуы әрдайым жоғары тиімділікке жеткізе бермейді. Ұлттық валютаның бағамын ұзақ уақыт бойы жасанды түрде ұстап тұру импортқа тәуелді салаларға қысым түсіруі мүмкін.

2003–2015 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық даму стратегиясын іске асыру контекстінде жаңа технологиялар, машиналар мен жабдықтарды тарту, сондай-ақ жоғары технологиялық жаңғыртудың маңызы ерекше болды. Мұнда валюта бағамының теңгерімділігі экономиканың жаңару қарқынына тікелей ықпал етеді.

Валюта бағамы неліктен қажет?

Валюта жүйесінің маңызды элементтерінің бірі — валюта бағамы. Ол әртүрлі ел валюталары құнының арақатынасын өлшеуге мүмкіндік береді және халықаралық экономикалық байланыстарда негізгі қызмет атқарады.

Негізгі функциялары

  • Сауда және төлемдер: тауарлар мен қызметтер саудасында, капитал және қарыз қозғалысында валюталарды айырбастау қажет. Экспортшы шетел валютасын ұлттық валютаға ауыстырады, себебі өзге ел валютасы ішкі нарықта заңды төлем құралы бола алмайды. Импортшы шетелдік жеткізушіге төлеу үшін ұлттық валютаны шетел валютасына айырбастайды.
  • Бағалар мен көрсеткіштерді салыстыру: әлемдік бағалар мен ұлттық көрсеткіштерді бір өлшемге келтіріп, әртүрлі елдердің нарықтарын салыстыруға көмектеседі.
  • Қайта бағалау: фирмалар мен банктердің шетел валютасындағы активтері мен міндеттемелерін мерзімді түрде қайта бағалауға негіз болады.

Валюталық бағамның мәні — валютаның құндық өлшемі, яғни ұлттық ақшаның өзге валюталарға шаққандағы бағасы.

Валюта бағамының экономикаға ықпалы

Валюта бағамының деңгейі сыртқы саудаға, ұлттық өнімдердің әлемдік нарықтағы бәсекеге қабілеттілігіне, капитал қозғалысына, ақша айналымының тұрақтылығына және жалпы экономикаға айрықша әсер етеді.

Ұлттық валютаның бағамын төмендету экспортты ынталандырып, төлем балансының белсенділігін арттыруы мүмкін. Қазақстан соңғы жылдары экспортты қолдау және төлем балансы жағдайын күшейту мақсатында теңге бағамын әлсіретуге бағытталған саясат ұстанған кезеңдерді бастан өткерді. Бұл үдерісте Ұлттық банк валюта интервенцияларын (шетел валютасын сатып алу немесе сату) қолдана отырып, теңге өтімділігін реттеу арқылы ықпал етті.

Сонымен бірге 2003–2005 жылдары АҚШ долларының әлемдік нарықтағы әлсіреуі және елге капитал ағындарының артуы теңгенің нығаю үрдісін күшейтті. Нәтижесінде теңге көршілес елдер аясында салыстырмалы түрде құнды валюта ретінде қабылдана бастады.

Қорытынды ой

Ұлттық валюта — тек айырбас құралы емес. Ол ел экономикасының жағдайын көрсететін индикатор әрі ұлттық беделдің символы. Сондықтан теңгенің тұрақтылығы мен бағам саясаты экономикалық даму басымдықтарымен үйлесуі тиіс.