Дюркгейм Эмиль туралы қазақша реферат
Эмиль Дюркгейм: өмірі мен ғылыми мұрасы
Эмиль Дюркгейм (1858–1917) — француз ойшылы, кәсіби әлеуметтанудың негізін салушылардың бірі. Ол әлеуметтануды дербес ғылым, мамандық және оқу пәні ретінде қалыптастыруға зор ықпал етті.
Өмірбаяны және академиялық жолы
Дюркгейм 1858 жылы 15 сәуірде Францияның солтүстік-шығысындағы Эпиналь қаласында, раввиндер әулетінде дүниеге келді. Париждегі Жоғары қалыпты мектепті (École Normale Supérieure) тәмамдағаннан кейін бірнеше жыл провинциялық лицейлерде сабақ берді.
1887 жылы Бордо университетіне әлеуметтік ғылым және педагогика оқытушысы болып тағайындалды. Он жылдан соң осы жерде Франциядағы алғашқы әлеуметтік кафедралардың бірін басқарды. 1902 жылы Дюркгейм Сорбоннаға шақырылып, дәрістері негізінде «Тәрбие және әлеуметтану туралы ғылымдар» кафедрасы құрылды және ол кафедраға жетекшілік етті.
Дюркгейм тек француз әлеуметтануын институттандырумен шектелмей, ғылыми және қоғамдық пікір кеңістігінде де белсенді болды: ол Францияның интеллектуалдық, тіпті кей кезеңдердегі саяси дағдарыстарына қатысты пікір білдіріп, қоғамдық талқыларға араласты.
Ғылыми орта және «L’Année Sociologique»
1896 жылы Дюркгейм әлеуметтану тарихындағы елеулі оқиғаға айналған жаңа мерзімді басылымның жұмысына жетекшілік етті. 1896–1913 жылдары оның редакторлығымен шыққан L’Année Sociologique журналы дюркгеймдік мектеп зерттеулерінің нәтижелерін алғаш рет жүйелі түрде жариялай бастады.
Бұл жылнама Франциядағы әртүрлі бәсекелес ғылыми топтар арасында дюркгеймдік әлеуметтанудың үстем болуына ықпал еткен негізгі институционалдық факторлардың бірі саналды. Журнал айналасына топтасқан зерттеушілер қауымы кейін «Француз әлеуметтану мектебі» деген атауға ие болып, елдегі әлеуметтанудың бағытын бірнеше онжылдыққа айқындады.
Негізгі еңбектері
1893
«Қоғамдық еңбек бөлінісі туралы»
Қоғамдағы ынтымақтастық формаларын және еңбек бөлінісінің әлеуметтік байланыстарға әсерін талдады.
1895
«Әлеуметтану әдісі»
Әлеуметтануды дербес ғылым ретінде негіздеуге бағытталған әдіснамалық қағидаларды тұжырымдады.
1897
«Өзін-өзі өлтіру»
Жеке акт болып көрінетін құбылыстың да әлеуметтік себептері мен заңдылықтарын статистикалық деректер арқылы көрсетті.
1912
«Діни өмірдің қарапайым формалары»
Діннің қоғамдағы біріктіруші қызметін, ұжымдық сенімдер мен рәсімдердің әлеуметтік табиғатын талдады.
«Социологизм» және әлеуметтік шындық ұғымы
Дюркгейм құрған теориялық-әдіснамалық негіз жиі «социологизм» деп аталады. Ол социологиялық реализмнің бір түрі ретінде сипатталады және номинализмге қарсы қойылады. Бұл бағыттың өзегі — қоғамды ерекше шындық ретінде мойындау қажеттілігі.
Дюркгейм пайымынша, қоғам психологиялық фактілердің жай жиынтығына тең емес: әлеуметтік шындықтың өз заңдылықтары бар және ол жеке адамдардың ойы мен тілегіне тәуелсіз түрде өмір сүре алады. Қоғам бізге сыртқы күш ретінде қарсы тұрады — бұл оның белгілі бір деңгейде объективті сипатқа ие екенін көрсетеді (табиғатпен толық теңестіруге келмесе де).
Онтология
Автономия қағидасы
Әлеуметтік шындық физикалық, биологиялық және психологиялық шындықтарға қатысты салыстырмалы дербестікке ие.
Заңдылық
Тұрақтылық және тәртіп
Қоғам белгілі бір тұрақты байланыстарға сүйенеді және заңдар әрекетіне бағынады.
Әдіс
Әлеуметтік факт
Қоғамдық өмірді түсіндірудің негізгі бірлігі — әлеуметтік фактілер; олар экономикалық не құқықтық құбылыстармен ғана шектелмейді.
Институттардың функциясы: мәнсіз көрінетін нәрсенің мағынасы
Дюркгейм еңбектерінде әлеуметтік институттардың функционалдық себептілігі туралы идея жүйелі түрде дамытылады. Таза ұтымды көзқараспен қарағанда, кейбір дәстүрлер, әдет-ғұрыптар немесе институттар архаикалық, орынсыз, тіпті мәнсіз болып көрінуі мүмкін.
Алайда олар ұзақ уақыт сақталып келсе, демек белгілі бір әлеуметтік қажеттілікті өтеген және қоғам үшін маңызды қызмет атқарған. Жойылмағаны — сол қажеттілікті жеткілікті деңгейде қанағаттандырып отырғанының бір белгісі.