График - суретші
Бейнелеу өнері және тәрбие сағатындағы бейбітшілік идеясы
Бейнелеу өнері шеберлерінің шығармаларындағы идеялық мазмұн халыққа әсемдік тәрбиесін берумен қатар, мектеп оқушыларына саяси-идеялық тәрбие беруге де кең мүмкіндік ашады. Осы мүмкіндіктерді тәрбие сағатында пайдалану тиімді: сынып жетекшісі бейбітшілік туралы жалпы түсінік қалыптастырып қана қоймай, нақты туындылардың идеялық мазмұнын талдап, әңгімені өмірлік деректермен толықтырып отыра алады.
Бейнелеу өнерінің маңызды міндеттерінің бірі — халықтың прогрессивті істерін үлгі етіп, бүгінгі замандастың образын жасау және өмірдің өзекті мәселелеріне дер кезінде үн қосу. Сол өзектінің ең бастысы — бейбітшілікті сақтау. Жер жүзінің тыныштығы үшін бүкіл прогресшіл адамзат күресіп келеді.
Негізгі мақсат
Оқушыға бейбітшіліктің құнын өнер арқылы ұғындыру, эстетикалық талғамын өсіру және азаматтық ұстанымын қалыптастыру.
Тиімді тәсіл
Бірнеше туындыны қатар салыстырып көрсету, композиция, түс, орындалу техникасы мен мазмұн байланысын ашу.
Бейбітшілік тақырыбының өнердегі орны
Бейбітшілік тақырыбы бейнелеу өнерінің барлық түрінде шығармашылық ізденіс жасайтын суретшілер үшін ежелден сүйікті тақырып болып келеді және солай бола бермек. Бұл тақырыптағы туындылар көбіне табиғаттың әсемдігі мен байлығын сақтау, жас ұрпақтың болашағы үшін зұлымдық пен соғысқа қарсы күрес идеяларын бейнелейді.
Қазақ бейнелеу өнері де халықтардың өзара түсінісуіне және жақындасуына ықпал етіп, реакция мен соғысқа қарсы күрес идеяларын өнер тілімен жеткізеді. Саяси мәні терең тарихи жанрдағы туындылар, пейзаждар, плакаттар аз емес: бір туындылар соғыстың қасіретін еске салса, енді бірі кейіпкердің ішкі сезімін аша отырып, бақытты балалық шақты, ел тыныштығын, бейбіт еңбекті жыр етеді.
Тәрбие сағатына арналған түйін
- Өнер — патриоттық сезімді оятудың және Отанға сүйіспеншілікті бекітудің қуатты құралы.
- Туындыларды бала тіліне лайық түсіндіру дүниетанымды кеңейтіп, эстетикалық талғамды арттырады.
- Бейбітшілік идеясы өнерде символдар арқылы (жер шары, ақ көгершін) және драмалық контраст арқылы ашылады.
Әлемдік және отандық суретшілер шығармалары арқылы талдау
Пабло Пикассо: соғыс қасіреті мен бейбітшіліктің үні
Реалистік бағыттағы әлемге әйгілі бейбітшілік жыршысы П. Пикассоның пейзаждары мен «Герника» атты шығармасы бейбітшілікті дәріптеп, соғыстың ауыр азабын айқын көрсетеді. Туынды символдық бейнелер арқылы зұлымдық пен қатыгездікті әшкерелеп, өмірдегі әсемдікті қадірлеуге шақырады.
Ренато Гуттузо: соғысқұмарлыққа қарсылық
Италияның белгілі реалист суретшісі Р. Гуттузоның шығармалары соғысқұмарлыққа қарсы бағытталған. Оның бір картинасында алдыңғы планда Гитлердің жиркенішті бейнесі көрінеді, ал фонда фашистердің адамдарды азаптауы, асуы, газбен тұншықтыруы сияқты көріністер беріледі. Суретші бұл туындысы үшін қудалауға түссе де, берік ұстанымынан таймаған.
Плакат тілі: қысқа формадағы өткір ой
Орыс суретшісі В. Каракашевтың «Әлемге тыныштық» плакаты қарапайым көріністер арқылы «күннің көзін қара түнек баспасын, әлемде бейбітшілік болсын» деген идеяны жеткізеді. Ю. Ивановтың «Әлемнің иесі — еңбек болады» триптих-плакаты бейбітшілікке еңбегімізбен үлес қосу керектігін меңзейді.
Қазақ суретшілері: бейбіт өмірдің қадірі
Қазақ суретшілері де бейбітшілік үшін күреске шығармашылық еңбегімен үлес қосты. М. Аманжоловтың «Қайырлы таң» туындысы мен Б. Табиевтің «Менің ауылымның адамдары» атты сериясы бейбіт өмірдің қадірін тереңірек түсінуге жетелейді және әр азамат бейбітшілікті адал еңбегімен нығайтуы керектігін аңғартады.
Еңбек пен бейбітшіліктің байланысы
Тәрбие сағатында бейбітшілік жолындағы күрес пен еңбектің сипатына арнайы тоқталған орынды. Мысал ретінде өндірістік бірлестіктердің өнімдері елдің түкпір-түкпіріне таралатынын, олардың бір бөлігі ауыл шаруашылығы машиналарын жасауға жұмсалатынын түсіндіруге болады. Техника көмегімен өсірілген астық ертең дастарханымызға нан болып оралады. Ал нан — өмірдің өзегі, бейбітшіліктің бастауы.
Кескіндеме мен графикадағы үн
Т. Тоғысбаевтың «Бейбітшілік әні», Б. Бисенбинованың «Мәңгі таң» пейзажы және А. Тимофеевтің «Бейбітшілік туралы сөз» графикасы әлемдегі тыныштық мәңгі болсын, бейбіт өмір жалғаса берсін деген көркем ойды айқын сезіндіреді.
Триптихтардағы кең тыныс
Кескіндемеші К. Молдашевтің «Қазақстан, Дала және уақыт» триптихына кіретін «Ақ дала» туындысы бейбіт өмір мен еңбектің салтанатын нәзік бояулармен сипаттайды. Х. Абаевтің «Еңбек — молшылық! Еңбек — бақыт!» атты екі форматтан тұратын триптихы еңбек адамдарының шаттық өмірін және бейбітшіліктің салтанатын көрсетеді.
Балалық шақ — бейбітшіліктің өлшемі
График-суретші К. Каметовтың «Балалық шақты еске түсіру» шығармасында бақытты балалар өмірі әсерлі суреттеліп, тартымды көріністердің композициялық шешімі сәтті табылған.
Тарих сабағы: Хиросима қасіреті
1945 жылы Хиросима қаласына атом бомбасының тасталғаны тарихтан белгілі. Бұл жауыздықтың зардабын жапон халқы әлі күнге дейін тартып келеді. Осы трагедияны бейнелеген суретшілер қатарында қазақ суретшісі Н. Нұрмұхаммедов те бар. Сабақта оның «Хиросима» картинасының мазмұнын талдау соғысқұмарлықтың сұмдығын көрнекі түрде түсіндіруге мүмкіндік береді.
Ананың бейнесі және бейбіт өмірге құштарлық
Б. Түлкеевтің «Көктем күні» туындысында ана образы жасалған. Кейіпкерлердің ішкі жан дүниесін ашу арқылы суретші жер жүзіндегі аналардың бейбіт өмірге ұмтылысын және жас ұрпаққа деген мейірімін әсерлі жеткізеді.
Сатира жанры: соғысқұмарлықты әшкерелеудің өткір құралы
Бейнелеу өнеріндегі сатира жанры — бейбітшілік үшін күрестің батыл да өткір құралы. Сатиралық графика бейбітшілікті жақтап, соғысқұмарларды сұрқия кейіпте көрсетеді. Тәрбие сағатында осы тақырыпты талқылағанда мерзімді басылымдарда жарияланған карикатуралық суреттерді пайдалану тиімді.
Бейбітшіліктің белгілері
Жер шары, өсімдік жапырақтары, ақ көгершін — бейбіт өмір мен үміттің символдары ретінде жиі қолданылады.
Соғысқұмарлық бейнесі
Қырып-жоюға арналған қару-жарақ, қатігез әрекеттердің көрінісі — соғыстың адамзатқа қарсы табиғатын айқындайды.
Өнер туындыларының мазмұнын тереңірек ашу үшін бірнеше шығарманы қатар салыстырып көрсету, әңгіме барысында бояу түстері, композиция және орындалу техникасының идеямен байланысын нақтылау маңызды.
Қорытынды: бейбітшілікті сақтау — абзал борыш
Тәрбие сағатының соңында мына ойды түйіндеу орынды: еліміздің халықтары алапат соғыстардағы қиындықтарды жеңе отырып, бейбітшілікке қол жеткізді. Ендеше бейбітшіліктің қадірін түсініп, оны сақтай беру — әрқайсымыздың міндетіміз әрі абзал борышымыз.
Тәжірибе көрсеткендей, бейнелеу өнеріндегі бейбітшілік тақырыбы бойынша ұйымдастырылған тәрбие сағаты оқушыларға эстетикалық тәрбие берумен қатар, патриоттық және отансүйгіштік тәрбие міндеттерін де нәтижелі шешуге мүмкіндік береді.