Витилиго этиологиясы

Меланоциттер — ақуыз синтездейтін және меланин гранулаларын сақтайтын, органеллалары жақсы дамыған өсінділі жасушалар. Оларда тирозин аминқышқылынан меланин түзілетін негізгі ферменттер — ДОФА-оксидаза және тирозиназа болады.

Меланин синтезі меланоциттің ерекше әрі күрделі органелласы — меланосомаларда жүреді. Меланосомалар қалың қабықпен қапталып, ішкі құрылымы жоғары ұйымдасқан: ұзына бойы орналасқан жіпшелерден немесе концентрлік пластинкалардан тұрады. Пішіні сфера тәрізді немесе эллипсоидты болуы мүмкін; өлшемі шамамен 0,5–1 мкм-ге дейін жетеді.

Меланоциттер — омыртқалылар эпидермисінің тұрақты жасушалық компоненті. Олар мальпигий қабатының базальды аймағында орналасады. Әрбір меланоцит мальпигий қабаты жасушаларынан сәл ірі перикарионға ие, одан көбіне 4–5 өсінді тарайды.

Өсінділер көлденең бағытта немесе эпидермис жасушалары арасымен жоғары қарай созылады және 100 мкм-ге дейін жетуі мүмкін. Бұл өсінділер меланиннің көрші жасушаларға таралуында маңызды рөл атқарады.

Қазіргі уақытта витилигоның нақты пайда болу себебі туралы бірізді, толық түсіндірме жоқ. Дегенмен аурудың дамуына әсер етуі мүмкін факторлар ретінде сыртқы және ішкі ықпалдар жиі аталады.

Витилигоны ішкі ағзалардың белгілі бір патологиясымен (мысалы, қалқанша безі, бауыр аурулары немесе құрт инвазиясы) тікелей байланыстыру әрдайым орынды емес, өйткені мұндай себептік байланыс көптеген жағдайда сирек немесе жеткілікті дәлелденбеген.

Сондай-ақ витилигоның тұқым қуалау арқылы берілуі жөнінде нақты, бірмәнді дәлелдер жеткіліксіз. Дегенмен аурудың дамуына бейімдеуші факторлар (иммундық және вегетативтік жүйке жүйесіне қатысты) ықпал етуі мүмкін екені жиі айтылады.

Витилигоның шығу механизмін түсіндіретін бірнеше теория бар. Олардың әрқайсысы белгілі бір клиникалық және зертханалық бақылауларға сүйенеді. Негізгілері: нейрогендік (нейроэндокриндік), аутоиммундық, биохимиялық бұзылыстар (оксидативтік стресс) және генетикалық теориялар.

Адам терісінің түсі меланин пигментінің түзілуіне жауап беретін бірнеше генетикалық факторлардың өзара әсерімен анықталады. Жалпы алғанда, меланин синтезіне қатысатын генетикалық белсенділік артқан сайын тері түсі қоңырлана түседі.

Қазақстанда витилиго жиірек кездесетін аурулардың қатарына еніп келеді деген пікір бар. Дегенмен балалар мен жасөспірімдер арасындағы нақты таралуын бағалау қиын: кейбір ата-аналар медициналық мекемелерге жүгінбеуі мүмкін, ал кей жағдайда диагноз қою мен бақылау ұзаққа созылады.

Автор зерттеу нысаны ретінде витилигомен ауыратын екі қыздың жағдайын сипаттайды: бірі 1995 жылы, екіншісі 1997 жылы туған.

Витилигоның пайда болуын әртүрлі себептермен байланыстыруға болады, алайда әзірге нақты себеп пен оны бірмәнді дәлелдейтін деректер жеткіліксіз. Автор өз пайымын келесідей тұжырымдайды: кейбір ауруларға бейімділік ұрықтың даму кезеңінен бастап қалыптасуы мүмкін.

Ананың психологиялық және физиологиялық күйі құрсақтағы балаға әсер етеді деген тұжырым жиі айтылады. Мысалы, жүктілік кезіндегі стресс кезінде қанға кортизол мөлшері артуы ықтимал. Бұл гормон бейімделу реакцияларына қатысқанымен, кей жағдайда жанама әсерлер беруі мүмкін.

Сонымен қатар, кейбір гендердің белсенділігі жағдайға байланысты өзгеруі мүмкін деген ой келтіріледі: белгілі бір сыртқы немесе ішкі факторлар әсерінен гендер «бәсеңдеуі» немесе, керісінше, белсенуі мүмкін. Автордың пайымдауынша, осындай өзгерістер кейіннен баланың организмінде иммундық жауаптың бұзылуына әкеліп, аутосенсибилизация үдерісін қоздыруы ықтимал. Нәтижесінде меланинге немесе меланин түзуші жасушаларға қарсы антиденелер түзіліп, тері пигментациясы бұзылуы мүмкін.

Витилиго — шығу тегі көпфакторлы болуы ықтимал, әлі де толық түсіндірілмеген дерматологиялық жағдай. Меланоциттердің биологиясын терең түсіну, патогенез теорияларын салыстыру және клиникалық деректерді жүйелеу бұл мәселені нақтылауға мүмкіндік береді.

Автордың негізгі мақсаты — ғалымдар мен мамандардың назарын осы ауруға аударту, зерттеулерді күшейту және емдеу жолдарын жетілдіру арқылы Қазақстандағы балалар мен олардың ата-аналарына нақты көмек көрсету қажеттігін көрсету.