Күлтегін жыры және қазақ эпосы туралы қазақша реферат
Күлтегін жыры және қазақ эпосы
Түрік қағанатының аты аңызға айналған әскери қолбасшысы, даңқты батыры Күлтегіннің ерлік жолы эпостық сарынмен жырланады. Жырда оның он алты жасынан бастап қырық жеті жасына дейін, яғни дүниеден өткенге дейінгі қаһармандық істері кеңінен баяндалады.
Күлтегін — тарихи тұлға. Алайда жырда ол аңыз қаһарманына тән сипаттармен сомдалып, ешқашан жеңіліс көрмейтін, қайсар да айбынды батыр бейнесінде көрінеді. Осы арқылы мәтін нақты оқиғаларды тізбектеп қана қоймай, халық санасындағы ерлік идеалын, батырдың ұлт тағдырындағы орнын айқын көрсетеді.
Ескерткіштің эпостық мәні
Күлтегін ескерткіші — тарихи деректердің құрғақ тізбегі емес. Ол ежелден еркіндікті аңсаған түркі жұртының бақытты өмір туралы арман-қиялын, тәуелсіздік жолындағы ғасырлар бойғы жанқияр күресін және шешуші шайқастарда қол бастаған хас батырларды жыр еткен батырлық эпостың алғашқы үлгілерінің бірі ретінде бағалануы орынды.
Мұндағы негізгі өзек — еркіндік идеясы, ел бірлігі және қаһарман тұлғаның халық жадындағы мәңгілік бейнесі.
Қазақ эпостарымен сабақтастық
Осы тұрғыдан қарағанда, тайпа-ұлыстық дәуірде қалыптасқан қазақ эпостары — «Алпамыс», «Қамбар», «Қобыланды», «Шора батыр» секілді жырлардың да Күлтегін жыры тәрізді тарихи негіздері болуы ықтимал. Бұл жырларда да ел қорғау, бірлік сақтау, сыртқы жауға қарсы күрес сияқты тақырыптар басты орын алады.
Ғылыми пікір
Академик Ә. Марғұлан «Қазақтың ерлік жырындағы әлеуметтік сарындар» атты мақаласында қазақ эпосының халықтық сипатын және оның тарихи негіздерінің бар екенін ерекше атап көрсеткен.