Мемлекеттің түсінігін саралау кезіндегі әдістамалық негіздер туралы қазақша реферат
Мемлекет ұғымы: анықтамасы және қоғамдағы рөлі
Мемлекет — басқару функциясын орындайтын және соның көмегімен қоғамның тіршілік-тұнысын қамтамасыз ететін, оған қажетті жағдайлар мен алғышарттарды жасауға ұмтылатын адамзат қоғамын ұйымдастырудың айрықша нысаны. Ол экономиканы дамытуға, әлеуметтік-саяси үдерістерге, рухани өмірге, ұлтаралық қатынастарға және жеке адамдар арасындағы байланыстарға ықпал етіп, қоғамдағы маңызды мәселелерді шешуге белсенді қатыса алады.
Негізгі түйін
Мемлекет — белгілі бір аумақта саяси өкіметті ұйымдастыратын құрылым; ол басқару аппаратына, ықпал ету тетіктеріне және қоғам өмірін реттеуге арналған институттарға сүйенеді.
Мемлекеттің айрықша белгілері мен мүмкіндіктері
Мемлекет өзіне ғана тән функциялары, ықпал ету нысандары мен әдістері бар ерекше құрылым ретінде сипатталады. Осы ерекшеліктердің арқасында оны қоғамдағы ұйымдардан, құрылымдар мен өзге институттардан өзгеше, күрделі саяси организм ретінде қабылдаймыз.
Функциялар
Қоғам өмірінің негізгі бағыттарын ұйымдастыру, реттеу және тұрақтандыру міндеттерін атқарады.
Әдістер мен тетіктер
Басқару аппараты, институттар жүйесі және материалдық ресурстар арқылы ықпал етеді.
Мемлекеттің мәнін зерттеудің әдістемелік негізі
Мемлекеттің негізін түсіну — мемлекет теориясының ең маңызды мақсаттарының бірі. Мемлекеттің табиғатын зерттеу оның қызметі мен дамуындағы басты, айқындаушы ерекшеліктерді ашуға; әлеуметтік құндылығын, қажеттілігін және көпқырлы қарама-қайшылығын пайымдауға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл мемлекетті біртұтас әлеуметтік институт ретінде түсінуге бағыттайды.
Талдауда ескерілетін екі өлшем
- Формальды жағы
- Кез келген мемлекет — саяси өкіметтің құрылымы.
- Мазмұнды жағы
- Бұл құрылым нақты кімнің немесе қандай топтардың мүддесін қорғайды?
Мемлекетті түсіндірудің негізгі тәсілдері
Таптық тәсіл
Бұл көзқарас бойынша мемлекет — экономикалық жағынан үстемдік ететін таптың саяси өкіметі. Яғни мемлекет ең алдымен үстем таптың мүддесін қорғауға бағытталады.
Жалпыәлеуметтік тәсіл
Бұл ұстаным мемлекетті әртүрлі таптардың және әлеуметтік топтардың мүдделерін үйлестіруге ұмтылатын билік ретінде сипаттайды. Мұнда мемлекет қоғамдағы түрлі күштердің арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ету құралы ретінде көрінеді.
Көпөлшемді қарастыру
Қазіргі теория мемлекеттің болмысын тек таптық немесе жалпыәлеуметтік өлшемдермен шектемей, оны ұлттық, діни, географиялық және өзге де факторлармен байланыста қарастыруды ұсынады. Осы тұрғыдан мемлекет:
- көпшіліктің өкіметі ретінде, бірақ сонымен қатар адамдардан белгілі дәрежеде бөлінген басқару аппараты бар жүйе ретінде;
- материалдық ресурстарға сүйенетін және өкіметтік қатынастарды институттар арқылы іске асыратын құрылым ретінде;
- мүшелері бірігіп, құқықтық нормалар мен заңдарға бағынатын саяси ұйымдасқан ассоциация ретінде танылады.