Әлеуметтік болжам және болашақ
Глобалдық проблемалар және әлеуметтік болжам
Глобалдық проблемалардың ауқымы мен күрделілігі оларды терең зерттеуді қажет етеді. Сондықтан әлеуметтік болжамдар — біз қай жерде тұрмыз, қайда бағыт алып барамыз деген сұрақтар — бүгін ерекше өзекті.
Негізгі ой
Қазіргі өмір — өткен тарихтың қорытындысы әрі болашақтың іргетасы. Ал болашақ — материалдық та, рухани да тұрғыдан — адамзаттың осыған дейінгі практикалық әрекетінің нәтижесі ретінде бүгінгі болмыспен ажырамастай байланысты.
Өткен, бүгін және келешек: үздіксіз байланыс
Өткен мен қазіргі, сондай-ақ келешек бір-бірімен қоғам дамуының жалпы заңдылықтары арқылы байланысады: олардың тамыры тарихтың тереңіне кетіп, сонымен қатар әлем халықтарының көз жетерлік болашағына ұмтылады. Болашақ қазіргі және өткен өмірдің негізінде қалыптасады.
Болашақтың қазіргі және келешек ұрпақтарға қалай көрінуі олардың танымдық ойлау қабілетіне, мүмкіндігі мен дайындық деңгейіне тәуелді. Нақтылы тарихи процесс өте күрделі: ол алдын ала белгіленген бір ғана бағытпен жүрмейді. Тарих — үнемі бұралаң жол, айналмалы соқпақ.
Дайын болашақ жоқ
Адамзат әрдайым табиғи және әлеуметтік сипаттағы кедергілерді еңсере отырып, болашаққа жол салды. Ешқашан адамдарды күтіп тұрған «дайын» болашақ болған емес, әрі болмайды да. Болашақты қарама-қайшылықтардың күресі, бір-біріне кереғар күштердің қақтығысы арқылы ғана жорамалдай аламыз.
ҒТР және болашақ мәселелері
XX ғасырдың соңы мен XXI ғасырдың басы қоғамдық өмірді демократияландыруға ұмтылумен, әлеуметтік құқықтар мен саяси бостандықтардың кеңеюімен, бұқараның рөлінің артуымен сипатталады. Осы кезеңдегі негізгі бағдар — ядросыз әрі зорлықсыз әлемге, экологиялық таза ортаға, дүниежүзілік саяси және мәдени байланыстарды күшейтуге бағытталу.
Гуманистік құндылықтар
Гуманизмнің рөлін арттыру, әлеуметтік әділдік пен теңдікке ұмтылу — қоғамның тұрақты дамуының басты шарттарының бірі.
Табиғатпен үйлесім
Ғылыми-техникалық жетістіктерді табиғи ресурстарды ақылмен пайдалануға бағыттау және адам мен табиғаттың үйлесімді қарым-қатынасына ұмтылу маңызды.
Планета тұрғындары осы құндылықтарға бүгіннен бастап ұмтылғанда ғана адамзаттың лайықты болашағын қамтамасыз етуге мүмкіндік туады. Дамудың дәл осы бағыты ғана тарихи тұрғыдан прогрессивті болашақ бола алады.
Әлеуметтік прогресс және белгісіздік
Көз жетерлік келешектегі адамзат болашағы — қоғам дамуының жаңа сатыларға көтерілуі, яғни әлеуметтік прогресс. Болашақты болжау және әлеуметтік дамудың бағыттарын алдын ала айқындау біздің алдымызға үнемі өсіп отыратын талаптар қояды.
Тарихтың объективті заңдылықтарын дұрыс түсіну және өз дәуіріміздің өзекті проблемаларын шешетін тиімді практикалық әдістер мен құралдарды табу үшін тек дәстүрлі тәжірибеге сүйенген «жәй ақыл» жеткіліксіз. Жаңаша ойлау, жаңаша қарау қажет.
Прогресс пен регресс тартысы
Әлемдік тарих аясында әлеуметтік прогресс болатынына күмән жоқ. Қайшылықтары мен күрделілігіне қарамастан, адамзат тарихында қоғамның әлеуметтік ұйымдасуының төменгі формаларынан жоғары формаларына өрлеу үрдісі байқалады.
Дегенмен, әрбір нақты жағдайда прогресс пен регресс күштерінің қақтығысы қалай аяқталатынын міндетті түрде алдын ала дәл болжап, біржақты шешіп қою мүмкін емес. Бұл — әлеуметтік прогрестің мәнін жоятын жағдай емес, керісінше, жауапкершілікті тереңдететін шындық.
Қиындықтар бар — қозғалыс та бар
Адамзаттың болашаққа қозғалысы жолында көптеген қиындықтар мен кедергілер бар. Олардың көпшілігі адамдар санасында орныққан, сондықтан болашақ проблемаларын шешу ісіне жаңаша көзқарас талап етеді. Өмір жалғасып келеді: тарих созылып, жаңа екпін алуда.
Қорытынды түйін
Болашақ — дайын күйінде берілмейтін мүмкіндік. Оны анықтайтын факторлар — құндылықтар үшін күрес, ғылым мен техниканы жауапты пайдалану, демократиялық өзгерістерді тереңдету, сондай-ақ адам мен табиғат арасындағы үйлесімді қатынасқа ұмтылу. Болашақты бағамдау — қоғамның ортақ міндеті, ал лайықты келешекке жету — күнделікті таңдаулар мен нақты әрекеттердің нәтижесі.