Жел энергиясы
Кіріспе
Әлемдік энергетикалық сұраныс күннен күнге өсіп келеді. Оны қанағаттандыру үшін көмірсутегі шикізатын шамадан тыс пайдалану ауа сапасын нашарлатып, атмосфералық тепе-теңдікті бұзды. Ғалымдардың пікірінше, осы жүзжылдықтың соңына қарай ауа температурасы 6,4°С-қа дейін көтерілуі, ал әлемдік мұхит деңгейі 58 см-ге өсуі мүмкін. Бұл — құрлықты қауіпке итермелейтін жаһандық өзгерістердің алғашқы белгілері.
Сондықтан әлем сарапшылары энергетикалық ресурстарға балама табу мәселесін күн тәртібіне батыл қойып отыр. Жаһандық жылыну үдерісін тежеу және электр өндіруде негізгі тірек болып келген көмірсутегі ресурстарына тәуелділікті азайту тақырыбы 19-шы Дүниежүзілік мұнай конгресінде де ерекше назарға алынды.
Маңызды дерек
Мамандардың бағалауынша, биоотын, жел және күн энергиясы қазір әлемде өндірілетін электр қуатының шамамен 2%-ын ғана құрайды. Демек, бұл бағыттағы жұмыс ауқымы әлі де өте кең.
Халық саны 7 миллиардтан асқан әлемде энергияға деген сұраныс үздіксіз өсуде. Алайда дәстүрлі энергетиканың негізгі көздері — мұнай, көмір, табиғи газ — бір жағынан шектеулі әрі қымбат, екінші жағынан қоршаған ортаны ластайды. Осы себепті таусылмайтын, экологияға зияны аз және жаңартылатын энергия көздері күн сайын өзектілігін арттыра түсуде.
Мысалы, Еуропа Одағы алдағы 10 жыл ішінде энергетиканың 20%-ын жаңартылатын энергия көздерінен өндіруді жоспарлап отыр. Жаңартылатын энергия көбіне күн әсерінен тікелей немесе жанама түрде пайда болады: күн сәулесі тұрғын үйлер мен ғимараттарды жылыту және жарықтандыру үшін тікелей қолданылса, электр өндіру, суды жылыту, салқындату, сондай-ақ сауда және өнеркәсіп салаларында жанама түрде пайдаланылады.
Қазақстан — су, жел, күн сияқты баламалы қуат көздеріне бай елдердің бірі. Дегенмен, осы уақытқа дейін ішінара гидроэнергияны пайдаланудан өзге, бұл әлеует кең ауқымда іске қосыла қойған жоқ. Мұның бір себебі — еліміздің жер қойнауында дәстүрлі энергетикалық шикізат қорларының мол шоғырлануы.
Негізгі бөлім
Дәстүрлі емес қуат көздерін пайдалану – бүгінгі күн талабы
Баламалы энергия көздерін дамыту тек экологиялық талап емес, сонымен бірге экономикалық және технологиялық бәсекеге қабілеттіліктің шарты. Көмірсутекке тәуелділікті азайту энергия қауіпсіздігін күшейтіп, ауа ластануын төмендетуге және ұзақ мерзімді тұрақты дамуға жол ашады.
- Экологиялық әсер: шығарындылардың азаюы, табиғи тепе-теңдіктің сақталуы.
- Экономикалық әсер: жаңа салалар мен жұмыс орындарының ашылуы, инвестиция тарту.
- Энергетикалық қауіпсіздік: импортқа тәуелділіктің төмендеуі, жүйенің әртараптануы.
Жел энергиясы
Жел энергетикасы — атмосфера қозғалысының қуатын электр энергиясына айналдыратын таза технология. Ол әсіресе желі тұрақты соғатын өңірлерде тиімді әрі шығарындылары өте төмен.
Күн энергиясы
Күн энергиясы тікелей (жылыту, жарықтандыру) және жанама түрде (электр өндіру, суды жылыту/салқындату, өндірістік үдерістер) қолданылады. Күн ресурсы мол аймақтар үшін бұл — ұзақ мерзімді, тұрақты шешім.
Биоотын
Биоотын — биологиялық шикізаттан алынатын энергия тасымалдаушы. Ол кей жағдайларда көмірсутек отындарын ішінара алмастырып, шығарындыларды азайтуға көмектеседі. Дегенмен, өндіріс көлемі мен тұрақтылық талаптары бұл саланың дамуына тікелей әсер етеді.
Атом энергетикасы
Атом энергетикасы көмірқышқыл газының төмен деңгейімен ерекшеленгенімен, қауіпсіздік, қалдықтарды басқару және инфрақұрылым талаптары жоғары. Бұл бағытты таңдауда ұзақ мерзімді жауапкершілік пен қатаң реттеу маңызды рөл атқарады.
Жерасты ыстық су және бу қорлары
Геотермалдық энергия жер қойнауындағы ыстық су мен бу қорларына негізделеді. Ол жылу өндіруде де, белгілі жағдайларда электр өндіруде де қолданылуы мүмкін. Тиімділік көбіне геологиялық ерекшеліктерге, барлау жұмыстарына және технологиялық шешімдерге тәуелді.
Су энергетикасы
Су энергетикасы — Қазақстанда ішінара қолданылып отырған баламалы бағыттардың бірі. Ол жаңартылатын энергияның тұрақты көзі бола алады, алайда экожүйеге ықпалды, су режимін және өңірлік ерекшеліктерді ескеріп жоспарлауды талап етеді.
Қорытынды
Энергияға сұраныстың өсуі мен климаттық тәуекелдердің күшеюі көмірсутекке негізделген модельдің шектеулерін айқын көрсетті. Баламалы және жаңартылатын энергия көздерін дамыту — экологиялық қауіпсіздікке, экономикалық орнықтылыққа және ұлттық энергетикалық тәуелсіздікке бастайтын маңызды қадам.
Қазақстан үшін түйін
Елдің жел, күн және су ресурстары елеулі әлеует ұсынады. Бұл мүмкіндікті жүйелі жоспарлау, инвестиция мен технологияны тарту және тиімді реттеу арқылы нақты нәтижеге айналдыру — келешектің шешуші міндеттерінің бірі.
Ескерту: «Курстық жұмыс — 33 бет» деген тіркес мазмұндық бөлімге жатпайтын техникалық белгі болғандықтан, мәтіннен алынды.