Білім берудің зайырлы сипаты
Білім беру жүйесі: құрылымы және қоғамдағы рөлі
Білім беру жүйесі — сабақтастығы бар білім беру бағдарламалары мен әртүрлі деңгей және бағыттағы мемлекеттік білім беру стандарттарының, оларды түрлі ұйымдастыру-құқықтық нысандағы, типтегі және түрдегі білім беру ұйымдарында іске асыратын құрылымдардың, сондай-ақ білім беруді басқару органдары жүйесінің біртұтас жиынтығы.
Бұл жүйе қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуында жетекші рөл атқарады және оның әрі қарайғы бағытын айқындай түседі.
Білім беру ұғымы және қазіргі талаптар
Білім беру — қоғам мүшелерінің адамгершілік, интеллектуалдық және мәдени дамуының жоғары деңгейін, сондай-ақ кәсіби біліктілігін қамтамасыз етуге бағытталған тәрбие мен оқытудың үздіксіз процесі.
Қазіргі қарқынды өмір талаптарына сай жастарға сапалы білім мен тәрбие беру және оларды жан-жақты дамыту — қоғам алдындағы басты міндеттердің бірі.
Білім беруді басқару: мемлекеттік-қоғамдық сипат
Білім беру ісін басқару мемлекеттік-қоғамдық сипатқа ие. Қазақстан Республикасында бұл бағыттағы мемлекеттік саясатты Білім және ғылым министрлігі және оның төменгі атқарушы органдары жүзеге асырады.
Құқықтық шектеу
Білім беру ұйымдарында саяси партиялар мен діни ұйымдардың (бірлестіктердің) ұйымдық құрылымдарын құруға және олардың қызметіне жол берілмейді.
Білім беру мазмұны: нені меңгеру керек?
Білім беру мазмұны — оқушылардың меңгеруіне және жан-жақты дамуына негіз болатын білімдер жүйесі. Ол ойлауды дамытуға, танымдық қызығушылықты арттыруға және еңбек іс-әрекетіне дайындықты қамтамасыз етуге бағытталады. Мазмұн құрамына білім, іс-әрекет тәсілдері, шығармашылық іс-әрекет тәжірибесі және әлемге эмоциялық-құндылық қатынастар жүйесі кіреді.
Білім мазмұнының негізгі түрлері
- Күнделікті болмыс туралы негізгі ұғымдар, терминдер және ғылыми білімдер.
- Көзқарастарды дәлелдеуге қажетті күнделікті өмірден және ғылымнан алынған фактілер.
- Әртүрлі объектілер мен құбылыстар арасындағы байланыстарды түсіндіретін ғылымның негізгі заңдары.
- Белгілі бір объектілер және олардың арасындағы байланыстар туралы ғылыми білімдер.
- Ғылыми іс-әрекет тәсілдері, таным әрекеті және ғылыми білімнің қалыптасу тарихы туралы білімдер.
- Әртүрлі өмір құбылыстарын бағалау нормалары туралы білімдер.
Ұлттық негіз және қоғаммен байланыс
Қазақстан Республикасында жастарға білім беру процесі халқымыздың ұлттық салт-дәстүріне, мәдениетіне, экономикасына және саяси өміріне сүйене отырып жүзеге асырылады.
Білім беру жүйесінің негізгі міндеттері
- Жеке адамның рухани және күш-қуат мүмкіндіктерін ашу, адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру, әрбір адамның дамуына жағдай жасау.
- Азаматтықты тәрбиелеу: отбасы, халық, қоғам және мемлекет алдындағы құқықтары мен міндеттерін ұғындыру, сондай-ақ республиканың мәдени, қоғамдық, экономикалық және саяси өміріне қатысу қажеттігін қалыптастыру.
- Республика тұрғындарына жалпы және кәсіптік білім алу мүмкіндіктерін жасау.
- Жеке адамның шығармашылық қабілеттерін дамыту және эстетикалық тәрбие беру.
- Қазақ халқының мәдениеті мен дәстүр-салтын оқып-үйренуге жағдай жасау.
Педагогикалық фактор және мектепке дейінгі тәрбие
Халыққа білім беру ісін дамытуға педагогикалық фактор да елеулі әсер етеді. Соның ішінде мектеп жасына дейінгі балалар тәрбиесін ерте бастан жүйелі ұйымдастыру, оларды мектепте оқуға сапалы даярлау маңызды.
Ол үшін балабақшада және отбасында тәрбие жұмысына нақты педагогикалық басшылық жасалып, процестің сапасы мен нәтижесі арттырылуы тиіс. Бұл тәрбиешілерден, ата-аналардан және мектепке дейінгі ұйымдардың басшыларынан жоғары педагогикалық шеберлікті талап етеді.
Мемлекеттік саясаттың негізгі принциптері
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына сәйкес білім беру жүйесінің міндеттерін жүзеге асыру мемлекеттік саясат принциптеріне негізделеді. Негізгі принциптер төмендегідей:
-
1
Қазақстан Республикасының барлық азаматтарының білім алу құқықтарының теңдігі.
-
2
Әрбір азаматтың интеллектуалдық дамуы, психикалық-физиологиялық және жеке ерекшеліктері ескеріле отырып, халықтың барлық топтарының білімге қол жеткізуі.
-
3
Білім берудің зайырлы сипаты.
-
4
Жеке адамның білімділігін ынталандыру және дарындылығын дамыту.
-
5
Білім беру сатыларының сабақтастығын қамтамасыз ететін білім беру процесінің үздіксіздігі.
-
6
Білім беру ұйымдарының меншік нысандары бойынша, оқу мен тәрбиенің нысандары және білім беру бағыттары бойынша алуан түрлілігі.
-
7
Білім беруді басқарудың демократиялық сипаты және білім беру ұйымдарының академиялық бостандықтары мен өкілеттілігін кеңейту.
-
8
Білім берудің ізгілікті және дамытушы сипаты.
-
9
Білімнің, ғылымның және өндірістің интеграциялануы.
-
10
Оқушыларды кәсіптік бағдарлау.
-
11
Білім беру жүйесін ақпараттандыру.
-
12
Оқу мен тәрбиенің бірлігі.
Қорытынды ой
Білім беру жүйесінің тиімділігі — мазмұнның сапасына, сабақтастыққа, басқарудың демократиялық қағидаларына және тәрбие мен оқытудың бірлігіне тікелей байланысты. Бұл ұстанымдар адам капиталын дамытып, қоғамның тұрақты өркендеуіне негіз қалайды.