Прокурорлық қадағалау
Прокуратура қызметі бірнеше іргелі қағидатқа сүйенеді. Олар прокурорлық қадағалаудың мазмұнын, ұйымдастырылуын және іске асырылуын айқындайды, сондай-ақ мемлекет пен қоғам алдындағы міндеттерді орындаудың бірізділігін қамтамасыз етеді.
Прокуратура органдарының тұтастығы мен орталықтандырылуы
Прокуратура органдарының тұтастығы мен орталықтандырылуы — Қазақстан Республикасының Бас прокуроры басқаратын бірыңғай жүйе бар екенін білдіреді. Бұл қағидат барлық деңгейдегі прокурорлардың мақсаттары мен міндеттерінің ортақтығын, сондай-ақ заңдардың қолданылуын қадағалауды жүзеге асырудағы нысандардың, әдістердің және тәсілдердің бірлігін қамтамасыз етеді.
Тұтастық қағидаты анықталған құқық бұзушылықтарға прокурорлық ден қою құралдарының бірізділігімен және құқық бұзушылықтың жолын кесу жөніндегі шараларды қабылдаудағы бірлікпен де айқындалады.
Нормативтік негіз
Жоғары тұрған прокурордың өз құқықтарын төмен тұрған прокурорға беруі, сондай-ақ төмен тұрған прокурордың өкілеттігін қабылдауы туралы ережелер осы Заңның 16-бабында көзделген.
Прокуратураның тәуелсіздігі
Тәуелсіздік қағидатының мәні — әрбір прокурордың өз қызметін тәуелсіз жүзеге асыруында және жүктелген міндеттерді орындау кезінде заңдарды, сондай-ақ оларға сәйкес шығарылатын Бас прокурордың нұсқаулары мен бұйрықтарын басшылыққа алуында.
Прокурор өз қадағалау қызметіне қандай да бір орталық немесе жергілікті органның араласуынан қорғалады. Қадағалауды ұйымдастыру мен жүзеге асырудағы тәуелсіздік мемлекеттік және саяси тұрғыдан ерекше маңызды: осы қағидат дәйекті сақталған кезде ғана прокуратура мемлекет қойған мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізе алады.
Қамтамасыз ету тетіктері
- ұйымдастырушылық рәсімдер;
- прокурорлық кадрларды тағайындау тәртібі;
- заңмен белгіленген бағыныстылық және есеп беру жүйесі.
Жариялылық
Прокуратура органдары қызметіндегі жариялылық — прокуратура өз функцияларын қоғамнан және азаматтардан оқшауланбай жүзеге асыратынын білдіреді. Бұл тұрғыда прокуратура республикадағы өзге де құқық қорғау органдары сияқты қоғамдық кеңістікпен байланыста жұмыс істейді.
Заң бойынша прокуратура органдары азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын сақтау және мемлекеттік құпияларды қорғау туралы Қазақстан Республикасының заңнамасының талаптарына қайшы келмейтін көлемде ашық әрекет етеді.
Заңдылық
Заңдылық қағидаты ерекше орын алады. Ол прокуратура органдары қадағалау функцияларын қатаң түрде заң шеңберінде, сондай-ақ заңды және жеке тұлғалардың заңда көзделген құқықтары мен бостандықтарын сақтай отырып жүзеге асыратынын білдіреді.
Заңдардың орындалуына қадағалауды жүзеге асыра отырып, прокурорлар тек заңда белгіленген өкілеттіктер шегінде ғана әрекет ете алады. Бұл қағидаттың прокурорлық қадағалау үшін маңызы ерекше, өйткені прокуратураға барлық заңды тұлғалар мен жеке тұлғалардың заңды сақтауын бақылау міндеті жүктелген. Сондықтан прокуратура өз функцияларын орындау барысында заңды нақты әрі бұлжытпай сақтауға міндетті.
Қосымша қағидаттар
- Прокурорлық ден қою актілерінің міндеттілігі — барлық органдар, ұйымдар, лауазымды адамдар мен азаматтар үшін міндетті (осы Заңның 3-бабының 4-тармағы).
- Прокуратура қызметіне араласуға тыйым салу — өкілеттіктерді жүзеге асыру кезінде прокуратура органдарының қызметіне араласуға жол берілмейді (осы Заңның 3-бабының 3-тармағы).
«Прокурорлық қадағалау» ұғымы нені қамтиды?
«Прокурорлық қадағалау» термині үш мағынада қолданылады:
- мемлекеттік қызметтің ерекше түрі;
- заң ғылымының дербес саласы;
- оқу пәні.