Зейнетақы қорларының әрі қарай дамуы үшін осы жүйеге қатысушылардың жұмысын қадағалап, зейнетақы көлемі мен оған түскен ақшаның сақталуын қамтамасыз ету мақсатында, мемлекет жеке тұлғалар үшін міндетті зейнетақы жарналарын бекітті
Міндетті зейнетақы жарналары және жүйелік бақылау
Зейнетақы қорларының тұрақты дамуы үшін мемлекет зейнетақы жүйесіне қатысушылардың қызметін қадағалап, зейнетақы көлемі мен аударылған қаражаттың сақталуын қамтамасыз ету мақсатында жеке тұлғалар үшін міндетті зейнетақы жарналарын бекітті.
Реттеу және кепілдік тетіктері
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының қызметі уәкілетті органдардың лицензиялау, реттеу және бақылау құралдары арқылы қорғалады. Реттеуші комиссия әрбір қор түрі үшін жарғылық капиталдың ең төменгі мөлшерін белгілеп, зейнетақы жинақтарының мүлтіксіз сақталуына және қайтарылуына кепілдік беретін талаптарды қадағалайды.
Мемлекеттік емес зейнетақы қоры: қызметінің мәні
Мемлекеттік емес зейнетақы қоры — коммерциялық ұйым. Оның қызметі кәсіпорындардың, ұйымдардың және азаматтардың ерікті мақсатты жарналарын жинауға, оларды зейнетақы активтерін басқару компаниялары арқылы инвестициялауға және зейнетақы жүйесіне қатысушыларға төлемдерді қамтамасыз етуге бағытталған.
Активтерді бөлек басқару қағидасы
Қауіпсіздіктің негізгі деңгейі ретінде зейнетақы активтерін инвестициялауды бөлек заңды тұлғалар — зейнетақы активтерін басқару компаниялары жүзеге асыратыны айқындалған.
Кастодиан-банктердің рөлі
Инвестициялық операциялардың барлығы арнайы лицензиясы бар кастодиан-банктер арқылы өтеді. Бұл тетік есеп жүргізудің айқындығын күшейтіп, активтердің сақталуына қосымша қорғаныс береді.
Мемлекеттік бақылаудың көпдеңгейлі жүйесі
Кастодиан-банктер мен активтерді басқару компанияларының қызметі Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің жинақтаушы зейнетақы қорлары қызметін реттеу комитеті және Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі тарапынан бақылауға алынады. Бұл құрылымдар зейнетақы төлемдерінің барынша қорғалуына бағытталған талаптарды қамтамасыз етеді.
2030 стратегиясы және инвестициялық әлеуетті күшейту
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясына сәйкес жинақтаушы зейнетақы жүйесін нығайту бірнеше бағытта қарастырылады: зейнетақы активтерінің айналымын арттыру, халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына жақындау, сондай-ақ зейнетақы қорларына жоғары сапалы шетелдік қаржы активтеріне инвестициялау мүмкіндігін кеңейту.
Ішкі нарықтағы құралдарды кеңейту қажеттілігі
Зейнетақы қорлары мен зейнетақы активтерін басқару компанияларының қызметін дамыту үшін ішкі нарықта зейнетақы активтерін орналастыруға болатын қаржы құралдарының тізімін ұлғайту маңызды.
Инвестициялық қызметтің ерекшеліктері: сенімділік және төмен тәуекел
Жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық қызметін талдау оның негізгі мақсатын айқындайды: инфляция жағдайында салымшылардың қаражатын сақтау. Сондықтан инвестициялық құралдарды таңдау, ең алдымен, олардың сенімділік деңгейіне сүйенеді.
Басымдық: капиталды сақтау
Қорлар қаражаттың сақталуын негізгі бағдар ретінде ұстайды және тәуекелі төмен құралдарға басымдық береді.
Таңдау өлшемі: сенімділік
Инструменттерді іріктеу кезінде тұрақтылық пен болжамдылық шешуші факторға айналады.
Теңгерім: табыстылық пен қауіп
Тәуекелі төмен әрі табыстылығы жеткілікті құралдарға ұмтылу — жинақтаушы модельдің табиғи талабы.
Экономика үшін маңызды бағдарламаларды қаржыландыру
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық ерекшеліктерін ескере отырып, мемлекет тарапынан зейнетақы қаражатын ел экономикасы үшін стратегиялық маңызы бар инвестициялық бағдарламаларға ұтымды орналастыру тетіктерін дамыту орынды.
Қор сенімділігін арттыратын факторлар
Қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайды ескере отырып, мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының сенімділігін арттыратын негізгі факторлар мыналар:
- Әртүрлі тәуекел жағдайларында салымшылардың қаражатын сақтандыру тетіктерін күшейту.
- Жылжымайтын мүлікпен байланысты тәуекелдерді және зейнетақы төлемдерін сақтандыру құралдарын дамыту.
- Өзіндік резервтік қорлар қалыптастырып, оларды жарғылық капиталмен жүйелі түрде байланыстыру.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру: құқықтық база және цифрландыру
Қазіргі таңда нормативтік құқықтық актілерді қабылдау және өзге де ауқымды жұмыстар жүргізілуде. Бұл қадамдар Қазақстан Республикасының «Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы» Заңын толық іске асыру үшін қажет.
Нормативтік актілерді әзірлеу міндеттері
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2003 жылғы 12 қарашадағы №227 өкіміне сәйкес таяу айларда бірқатар құжаттарды әзірлеп, бекіту көзделді. Олардың қатарында: Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры активтерін инвестициялауға арналған қаржы құралдарының тізімі, Қордың жетекші қызметкерлеріне қойылатын біліктілік талаптары, Қордан әлеуметтік төлем тағайындауға арналған өтініш нысандары және басқа да нормативтік құқықтық актілер бар.
Жүйені автоматтандыру және интеграция
Сонымен қатар Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры жүйесін автоматтандыру жұмыстары жүргізілуде. Жобаның мақсаты — әлеуметтік аударымдар мен төлемдерді есепке алу процесін толық автоматтандыру. Бұл жүйе қолданыстағы зейнетақы төлеу инфрақұрылымына кірігіп, Қазақстандық банкаралық есеп айырысу орталығымен өзара іс-қимылды қамтамасыз етуге тиіс.
Іске қосу мерзімі және түсіндіру жұмыстары
Заңның 2005 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енуін қамтамасыз ету үшін әлеуметтік сақтандыру жүйесін жүргізу жөніндегі іс-шаралар жоспары әзірленді. Онда жүйенің барлық қатысушыларының халықпен, бизнес өкілдерімен, қоғамдық ұйымдармен және жұмыс берушілермен кездесулер өткізуі, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдары арқылы түсіндіру жұмыстарын жүйелі жүргізуі қарастырылған.
Әлеуметтік төлемдердің мұрагерлік қағидасы
Әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы тұлға қайтыс болған жағдайда, заңнамада көзделген тәртіппен оның асырауында болған отбасы мүшелеріне тиісті әлеуметтік төлемдер тағайындалады.