БОНИТТЕУ ӘДІСІН ҚҰРУ ШКАЛАСЫ. ТОПЫРАҚ ЭТАЛОНЫ
Бониттеу әдісін құру шкаласы
Бониттеу — топырақты сапасы бойынша бағалау. Ол жер кадастрының құрамдас бөлігі бола отырып, қажет болған жағдайда жеке шара ретінде де жүргізіледі.
Жер бағалау жұмыстарының бірінші кезеңі ретінде топырақты бонитеттеу жерді экономикалық бағалау үшін бастапқы деректерді дайындауға мүмкіндік береді. Нәтижесінде ауыл шаруашылығы дақылдарына арналған агроөндірістік топтар қалыптастырылады. Бұл топтар табиғи жағдайлар мен құбылыстарға байланысты сандық сипаттамаларды көрсетуі тиіс.
Қолданылатын көрсеткіштер
Тәжірибеде топырақ бонитеттеу көрсеткіштері ретінде табиғи және экономикалық қасиеттер мен көрсеткіштер пайдаланылады (мысалы, өнімділік және пайда). Дегенмен, бонитеттеу кезінде көбінесе табиғи факторлар мен топырақтың қасиеттері негізгі рөл атқарады.
Теориялық негіз
Топырақ бонитеттеудің теориялық негіздері топырақтану ғылымының негізін салушы В. В. Докучаевтың еңбектерімен байланысты. Бонитет баллын есептеудің бірнеше әдістемесі бар, олардың әрқайсысы бағалау мақсаты мен бастапқы деректерге сүйенеді.
Топырақ эталоны және бонитет шкаласы
Бонитеттеу шкаласын құруда негізгі тірек көрсеткіш ретінде көбіне гумус мөлшері алынады. Бұл әдістемелерде гумус қорының өлшем бірлігі әдетте тонна/га ретінде есептеледі.
Эталон ұғымы
Эталон ретінде гумус қоры ең жоғары топырақ түрі қабылданады. Қазақстан Республикасындағы жер ресурстарын басқару органдарында қолданылатын әдістеме бойынша топырақ эталоны 100 балл деп алынады.
Эталон топырақ ретінде орта қуатты, орта саздақты кәдімгі қара топырақ алынады. Егер 0–50 см қабаттағы гумус мөлшері 7% болса, онда осы топырақ эталон болып есептеледі.
Есептеу қағидасы
Қалған топырақ түрлері үшін бонитет баллы эталонға қатысты пропорция бойынша есептеледі:
Мұнда Бб — бонитет балы, ал бөлшектің алымы — 0–50 см қабаттағы гумус мөлшері (%).