Қарт адамдарға әлеуметтік көмек беру және қамсыздандыру
Кіріспе
Дүние жүзінде қарт адамдардың абсолюттік саны күннен күнге өсіп келе жатқандықтан, олардың мәселелері де тереңдеп барады. Бұл құбылысты зерттейтін ғылым геронтология деп аталады: термин екі сөздің тоғысуынан шыққан (герон — қарт, логос — ғылым). Поль де Кюридің айтуынша, бұл атауды алғаш рет Илья Мечников ұсынған.
Геронтология қартаю процесін ғана зерттемейді. Ол сондай-ақ қартаю кезеңіндегі адамның денсаулығына, өмір ұзақтығына және өмір сапасына ерекше мән береді. Қартаю барлық табиғи ағзаларға тән болғанымен, адам үшін ол экономикалық, әлеуметтік және психологиялық үдерістермен тығыз сабақтасады.
Әлеуметтік геронтология
Геронтологияның қазіргі таңда дербес дамыған бағыты — әлеуметтік геронтология. Ол өмір ұзақтығы мен өмір салтын, сондай-ақ қоғамдағы қартаюдың әлеуметтік салдарын зерттейді.
Геронтология ұғымының қай кезеңде қалыптасқаны туралы түрлі пікірлер бар. Бір зерттеушілер бұл ғылымды ерте дәуірмен байланыстырады: Гиппократ, Ибн-Сина, сондай-ақ Цицерон мен Сенека сияқты ойшылдардың еңбектерінде қарттық туралы тұжырымдар кездеседі. Екінші бір көзқарас бойынша, геронтология XIX ғасырдың екінші жартысында — қарт адамдар саны айтарлықтай артқан кезеңде — жеке ғылыми бағыт ретінде қалыптасты. Дәл осы уақытта алғашқы ғылыми-зерттеу институттары да құрыла бастады.
Екі пікірдің де негізі бар: геронтологияны жас ғылымдардың ішіндегі көнесі әрі көне ғылымдардың ішіндегі жасы деуге болады. Қоғам мәдени дамыған сайын адамзат өмірді ұзарту, өлімді кейінге ысыру жолдарын әр дәуірде әрқалай іздеді. Алайда эксперименттік зерттеулер мен практикалық қорытындылар кеңінен XX ғасырда қолданысқа енді.
XX ғасырда геронтология биохимия, биофизика, психоаналитика, психофизиология сияқты жаңа салалардың жетістіктерімен толықты. Нәтижесінде бұл ғылым тәртіпаралық және кешенді зерттеулерге сүйенетін бағыт ретінде орнықты. Қартаю мәселесіне әртүрлі мамандар үлес қосты: дәрігерлер мен физиологтар, биологтар, психологтар, социологтар, демографтар, этнографтар, тарихшылар және құқықтанушылар.
Зерттеудің өзектілігі, мақсаты және міндеттері
Өзектілігі
Қарт адамдар саны бүкіл әлемде өсіп келеді. Бұған өмір сүру ұзақтығының артуы, туу деңгейінің төмендеуі және денсаулық сақтау жүйесінің инфрақұрылымдық тапшылықтары әсер етеді. Сондықтан бұл мәселе мемлекет пен қоғам назарында.
Қарт адамдармен тиімді жұмыс істеу үшін олардың бұрынғы және қазіргі әлеуметтік жағдайын, психологиялық ерекшеліктерін, материалдық және рухани қажеттіліктерін ескеру қажет. Бұл бағытта социологиялық зерттеулерге сүйену маңызды. Қарт адамдар — бүгінгі күні әлеуметтік көмек пен мемлекеттік қолдауды қажет ететін негізгі топтардың бірі.
Дегенмен қолдау көрсетпес бұрын, қарт адамдардың нақты, өзекті мәселелерін анықтап, оларды шешудің ықтимал жолдарын жүйелі түрде қарастырған жөн.
Мақсаты
Қарт адамдардың қоғамдағы орнын айқындау, олардың алдында тұрған әртүрлі мәселелерді талдау және әлеуметтік көмек пен қамсыздандыру тетіктерін қарастыру.
Міндеттері
- Адамның қай жаста ересек және қарт санаттарына жататынын анықтау және қарт адамның отбасы ішіндегі рөлін қарастыру.
- Әлеуметтік қызметкер мен мекемелер тарапынан көрсетілетін көмек пен қамсыздандыру жұмыстарына назар аудару.
- Егде жас демографиясы мәселесін талдау.
- Халықаралық қарттар жылы және құқықтық нормаларды қарастыру.
Жұмыстың құрылымы
«Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс» тақырыбындағы жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
I тарау. Қарттар және олардың арасында кездесетін мәселелер
Бірінші тарауда геронтологияның қалыптасуы, қарттардың өмір ұзақтығы және қарт адамдар санының демографиялық үдерістерге ықпалы қарастырылады.
- Қартаюдың түрлері және адам жасының бөлінуі — жас кезеңдерінің ерекшеліктері мен қартаюдың негізгі үлгілері.
- Отбасындағы қарт адамдар — отбасы құрылымындағы рөлі, қажеттіліктері және қолдау факторлары.
- Егде жас демографиясы — халық құрылымындағы өзгерістер және олардың әлеуметтік салдары.
- Қарт адамдардың өмір ұзақтығы — ұзақ өмір сүрудің алғышарттары мен тәуекелдері.
II тарау. Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс
Екінші тарауда қарт адамдарға мемлекет тарапынан көрсетілетін көмек пен қолдау, сондай-ақ әлеуметтік қызметкерлер мен әртүрлі мекемелердің қарттарға қандай және қалай көмек көрсете алатыны талқыланады.
- Қарт адамдарға әлеуметтік көмек беру және қамсыздандыру — қолдау түрлері мен ұйымдастыру қағидаттары.
- Әлеуметтік қызметкердің және мекемелердің қарттарға көрсететін көмегі — қызмет көрсету арналары, үйлестіру және қолжетімділік.
- Халықаралық қарттар жылы — қоғамдық назарды арттыру және құқықтық-әлеуметтік бастамалар.
Қорытынды логикасы
Жұмыс қарттық феноменін ғылыми тұрғыдан түсіндіруден бастап, демографиялық өзгерістер мен әлеуметтік саясатқа дейінгі байланыстарды жүйелеуді көздейді. Негізгі ұстаным — қарт адамдарға қатысты қолдау шаралары олардың нақты қажеттіліктері мен өмір жағдайына сәйкес құрылуы тиіс.