Қазақстан кәсіпорындарындағы қаржылық менеджмент
Мазмұны мен кіріспе
Бұл материал кәсіпорындағы қаржылық менеджменттің нарықтық экономика жағдайындағы рөлін, қаржы ресурстарын басқарудың мәнін және қаржылық менеджер қызметінің маңызын жинақтап түсіндіреді.
Мазмұны
1-тарау. Қазіргі нарықтық экономикадағы кәсіпорын қаржысының мәні мен маңызы
- 1.1 Кәсіпорындағы қаржы ресурстарын басқару жүйесінің қызмет ету процесі және құрылымы 5
- 1.2 Нарықтық экономика жағдайындағы қаржы менеджменттің мәні, мақсаты және міндеттері 9
- 1.3 Қаржы рыноктары — кәсіпорын қызметінің негізі ретінде 13
2-тарау. Қаржылық менеджер қызметінің мәні: теориялық негіздер
- 2.1 Қаржылық менеджердің біліктілік сипаты және оның функциялары 15
- 2.2 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау 20
- 2.3 Қазақстан кәсіпорындарындағы қаржылық менеджмент 22
- Қорытынды 26
- Қолданылған әдебиеттер тізімі 27
Кіріспе
Менеджмент теориясының эволюциясы фирма мен корпорацияны басқарудың дамуымен тығыз байланысты. Қаржылық менеджмент энциклопедиясында қаржылық менеджмент кәсіпорынды басқарудың жалпы жүйесіндегі ерекше ішкі жүйе ретінде сипатталады: ол басқарудың өзге салаларымен өзара байланысып, тоғысып жатады.
«Менеджмент» термині мағынасы жағынан көбіне «басқару» ұғымына сәйкес келеді. Алайда «басқару» түсінігі адамның іс-әрекетінің өте әртүрлі салаларында (мемлекетті басқару, биологиялық процестерді басқару және т.б.) қолданылатындықтан, ол ауқымы кең ұғым болып саналады. Ал «менеджмент» термині нарықтық жағдайда қызмет ететін кәсіпорын, фирма, корпорация деңгейіндегі әлеуметтік-экономикалық процестерді басқаруға қатысты қолданылады. Бұл сөз орыс тіліне сөзбе-сөз аударылмайды; ағылшынтілді ортада, әсіресе термин қалыптасқан АҚШ-та, «менеджмент» көбіне шаруашылық қызмет контексінде пайдаланылады.
Негізгі ой
Нарықтық экономикада кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігі көбіне капитал қозғалысын дұрыс басқаруға және қаржы ресурстарын тиімді ұйымдастыруға тәуелді.
Қазақстанда нарықтық экономика барған сайын қарқын алып келеді. Онымен бірге шаруашылық процестерді реттеудің негізгі тетігі ретінде бәсекелестік те күшейіп отыр. Бәсекеге қабілеттілік кез келген кәсіпорынға, акционерлік қоғамға немесе шаруашылық субъектісіне капитал қозғалысын сауатты басқаруды және қаржы ресурстарын тиімді пайдалануды талап етеді.
Қазақстандағы кәсіпорын түрлері және ұйымдық нысандар
Серіктестік
Адамдардың бірігуі ретінде құрылады және құрылтайшылардың қызметке тікелей қатысуын талап етеді.
Қоғам
Капиталды біріктіру қағидасына негізделеді және басқару мен жауапкершілік құрылымы ұйымдық нысанға байланысты айқындалады.
Негізгі түрлері
- Акционерлік қоғам
- Жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС)
- Қосымша жауапкершілігі бар серіктестік
Өндірістік кооператив және мемлекеттік кәсіпорын
Кооператив — азаматтардың өндіріске қатысуына сүйенетін нысан. Мемлекеттік кәсіпорындар — мемлекеттік меншік негізінде жұмыс істейтін ұйымдар.
Қаржы нарығы және қаржылық қатынастардың пайда болуы
Меншік нысандарының әртүрлілігі Қазақстанда қаржы нарығының қалыптасуына ықпал етті. Бұл өз кезегінде нарық қатысушылары арасындағы қаржылық қатынастардың кеңеюіне әкелді. Қаржылық қатынастар, негізінен, төмендегі жағдайларда туындайды:
- Ұйымдар мен кәсіпорындар арасында жиынтық табысты қалыптастыру және бөлу процесінде, жеткізілімді төлеу кезінде, дайын өнімді сату кезінде.
- Кәсіпорын акцияларын шығару және орналастыру кезінде.
- Валюта қорларын пайдалану барысында кәсіпорындар мен шетелдік әріптестер арасында.
Анықтама
Қаржылық менеджмент — шаруашылық субъектісінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін қаржы саласында нарықтық тетіктерді қолданудың нысандары мен тәсілдерін, қағидаларын және әдістерін қамтитын басқару жүйесі.
Шағын бизнес пен ірі бизнес: қаржыны басқарудағы айырмашылық
Шағын бизнес
Қаржыны басқару көбіне күнделікті ақша айналымына және қарапайым қолма-қолсыз есеп айырысу операцияларына сүйенеді. Сондықтан көптеген жағдайда бухгалтер мен экономистің біліктілігі жеткілікті болуы мүмкін.
Ірі және орта бизнес
Қызмет ауқымы өскен сайын инвестиция, капиталды ұлғайту, тәуекелді басқару және қаржыландыру көздерін таңдау сияқты күрделі қаржылық операциялардың үлесі артады. Мұндай ортада арнайы даярлықтан өткен мамандар қажет.
Маңызды қорытынды
Ірі бизнесте «санның сапаға өтуі» заңдылығы байқалады: басқару шешімдерінің құны жоғарылайды, ал қателік тәуекелі күшейеді.
Қаржылық менеджердің рөлі және кадр даярлау
Ірі бизнес жағдайында қаржыны басқару үшін қаржылық бизнес саласында арнайы дайындықтан өткен мамандар қажет. Мұндай мамандар — қаржылық менеджерлер (қаржылық директорлар). Қаржылық теорияны меңгерумен қатар менеджмент негіздерін игерген, тәжірибе жинақтаған қаржылық менеджер бизнестегі негізгі тұлғалардың біріне айналады.
Қазақстанда әлемдік экономикалық процестерге интеграцияланумен қатар терең экономикалық өзгерістер орын алды. Экономиканы басқарудың бұрынғы тетіктері түбегейлі жаңарып, нарықтық қатынастардың әртүрлі үлгілері мемлекет тарапынан реттеумен толықтырылатын әлеуметтік бағдарланған шаруашылыққа ұласты.
Нарықтық қатынастар жүйесінде де, оларды мемлекеттік реттеу механизмінде де қаржы басты рөл атқарады. Осыған байланысты қаржылық менеджер жұмысының маңызы артып отыр: ол ұйымның тұрақтылығын қамтамасыз етуге, қатысушылар мүддесін қорғауға және тиімді шешім қабылдауға ықпал етеді.
Қазіргі талап
Экономиканың өсуі кең ауқымды теориялық білімі бар жоғары білікті кадрларсыз және инвесторлар, акционерлер, кредиторлар сияқты қатысушылардың мүдделерін объективті қорғайтын тәжірибелік мектепсіз мүмкін емес.
Сондықтан бүгінде республикада қаржылық қызмет саласында мамандарды даярлау мен оқытуға ерекше көңіл бөлінуде.
Қорытынды идея
Нарықтық ортадағы тұрақтылық — қаржыны басқарудың сапасына тәуелді
Қаржылық менеджмент кәсіпорынның күнделікті төлем қабілетін ғана емес, инвестициялық шешімдердің негізділігін, тәуекелдерді бақылауды және капитал құнын басқаруды да қамтиды. Сондықтан қаржылық менеджер құзыреті — бәсекеге қабілеттіліктің маңызды факторы.