Қазақша рефераттар

МЕА есептен шығарылуы

Негізгі құралдар: ұғымы және құжаттық рәсімдеу

Негізгі құралдар (НҚ) — материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес салада да еңбек құралы ретінде ұзақ уақыт (бір жылдан астам) пайдаланылатын материалдық активтер.

НҚ-ның келіп түсуін рәсімдеу (НҚ-1 нысаны)

НҚ-ның келіп түсуі қабылдау-өткізу актісімен (ф. № НҚ-1) рәсімделеді. Бұл акт келесі жағдайларда қолданылады:

  • жекелеген объектілерді НҚ құрамына енгізу үшін;
  • объектіні пайдалануға беруді рәсімдеу үшін;
  • бөлімшелер арасындағы ішкі қозғалысты рәсімдеу үшін;
  • қоймадан пайдалануға беруді рәсімдеу үшін;
  • басқа субъектіге беру мақсатында НҚ құрамынан шығару үшін.

Комиссия және бекіту

Қабылдау кезінде басшы тағайындаған комиссия әрбір жеке объектіге жеке акт жасайды. Акт рәсімделгеннен кейін ол техникалық құжаттарымен бірге бухгалтерияға тапсырылады. Құжатқа бас бухгалтер қол қояды және субъект басшысы (немесе уәкілетті тұлға) бекітеді.

Даналар саны

  • Ішкі қозғалыс: акт 2 данада жасалады.
  • Басқа субъектіге сату: акт 3 данада жасалады (екеуі өткізуші субъектіде қалады).

Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі

Шоттар жүйесі

2410 — НҚ есебі (активтік)

Негізгі құралдар есебі 2410 шоттарында жүргізіледі. Субшоттарда объектілер бастапқы құны немесе ағымдағы құны бойынша көрсетіледі.

2420 — тозу есебі (пассивтік)

Есептелген тозу (амортизация) сомаларын есепке алу үшін 2420 шоттар арналған.

НҚ-ның келіп түсу көздері

Негізгі құралдар кәсіпорынға әртүрлі негіздер бойынша келіп түсуі мүмкін:

  • сатып алу нәтижесінде;
  • құрылыс нәтижесінде;
  • өтеусіз алу;
  • жарғылық капиталға салым ретінде;
  • өзге де жағдайлар.

Тозу және амортизация

НҚ өндіріс үдерісіне ұзақ уақыт қатыса отырып, біртіндеп тозады: физикалық әсерлердің, техникалық және экономикалық факторлардың нәтижесінде қасиеттерін жоғалтып, жарамсыз күйге келеді. Амортизация — тозудың құндық көрінісі.

Негізгі анықтамалар

Амортизациялық құн
Бастапқы құн мен жою құнының арасындағы айырма.
Амортизация нормасы
Амортизациялық аударымдардың жылдық сомасының НҚ-ның жылдық орташа құнына қатынасы.

Амортизация есептеу әдістері

1) Тікелей (біркелкі) әдіс

Объектінің амортизациялық құны ай сайын бірдей сомамен есептен шығарылады.

2) Өндірістік әдіс

Амортизация объектіні пайдаланудың нәтижесіне байланысты есептеледі; уақыт факторы шешуші рөл атқармайды.

3) Кумулятивті әдіс

Құнды есептен шығару сандар сомасы бойынша жүргізіліп, есептеу коэффициенті анықталады.

4) Кемімелі қалдық әдісі

Амортизация бастапқы құннан емес, баланстық құннан есептеледі.

Негізгі құралдардың шығарылуы (есептен шығару)

НҚ объектілері субъектінің бухгалтерлік балансынан төмендегі жағдайларда шығарылады:

  1. 1физикалық және моральдық тозу кезінде;
  2. 2шаруашылық қызметте пайдаланылмаған объектілер сатылғанда;
  3. 3жарғылық капиталға салым ретінде басқа субъектілерге берілгенде;
  4. 4заңды немесе жеке тұлғаларға өтеусіз берілгенде;
  5. 5қалдықтарды (объектілерді) ұзақ мерзімді жалға бергенде;
  6. 6кемшіліктерге, табиғи апаттарға және басқа да себептерге байланысты есептен шығарылғанда.

Материалдық емес активтер: анықтама, түрлері және бағалау

Материалдық емес активтер (МЕА) — өндірісте ұзақ мерзім (бір жылдан астам) пайдалануға болатын, физикалық нысаны жоқ және ақша қаражатына жатпайтын активтер. Мұндай активтер анықталатын, кәсіпорынның бақылауында болатын және оларды пайдаланудан болашақ экономикалық тиімділік күтетін объектілер ретінде танылады.

МЕА құрамына кіретіндер

  • лицензиялық келісімдер;
  • компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету;
  • патенттер;
  • авторлық құқық;
  • тауар белгілері (үшінші тараптан алынған);
  • фирмалық атаулар;
  • ноу-хау;
  • табиғи ресурстарды пайдалану құқықтары және т.б.

МЕА-ді бағалау тәсілдері

  1. 1 Ақыға сатып алынған МЕА нақты жұмсалған шығындардың сомасымен (сатып алу құны бойынша) көрсетіледі.
  2. 2 Өтеусіз келіп түскен МЕА сараптау (бағалау) арқылы анықталған құнмен бағаланады.
  3. 3 Жарғылық капиталға салым ретінде құрылтайшыдан түскен активтер тараптардың келісімімен белгіленген құн бойынша көрсетіледі.

МЕА қозғалысы: құжаттар және талдамалы есеп

Өткізу кезінде акт жасау

МЕА басқа кәсіпорынға табыс етілгенде (сатылғанда немесе өтеусіз берілгенде) акт екі данада жасалады: өткізуші және қабылдаушы кәсіпорындар үшін.

Инвентарлық карточка және ведомость

10-бөлімшенің шоттары бойынша талдамалы есеп МЕА-ді есепке алудың №2 МЕА нысанындағы инвентарлық карточкасында жүргізіледі. Инвентарлық карточка деректері МЕА-ді есепке алу ведомосіне топтастырылады. Онда:

  • МЕА атауы;
  • ай басындағы және ай соңындағы қалдықтар;
  • ай ішіндегі қозғалыс көрсеткіштері

Каспий банк АҚ мысалындағы МЕА операциялары (жазбалар)

1) 1С: «Бухгалтерия» бағдарламасын сатып алу (Связной)

а) Келісім құны (ҚҚС-сыз)

Дебит 1659 — Кредит 2066

ә) ҚҚС сомасына

Дебит 5761 — Кредит 2206

б) ҚҚС-ты есепке алу

Дебит 3130 — Кредит 5761

в) Ұсынылған шотты төлеу

Дебит 2066 — Кредит 1001, 1000, 1002

2) МЕА-ді банктің өзі жасауы

Банктің өзі МЕА жасаған жағдайда (интеллектуалдық құндылық объектісін құру, бағдарламалық қамтамасыз ету әзірлеу, сауда белгілерін дайындау) жазбалар төмендегідей көрсетіледі:

а) Жұмсалған материалдардың құны

Дебит 1650 — Кредит 1601

б) Жасалған МЕА-ның нақты құны

Дебит 1654 — Кредит 1650

МЕА есептен шығарылуы

1) Басқа кәсіпорынның жарғылық капиталына салым ретінде беру

а) МЕА-ның баланстық құны: Дебит 5000 — Кредит 1660

ә) Бұрын есептелген тозу сомасы: Дебит 1694 — Кредит 1660

б) Келісім құны: Дебит 7708 — Кредит 7868

Жыл соңындағы жабу жазбалары

Жиынтық кірістің кемуі: Дебит 4896 — Кредит 5022

Жиынтық кірістің артуы: Дебит 5022 — Кредит 4896

2) Моральдық тозу және пайда әкелу қабілетінің жоғалуы

а) Баланстық құн: Дебит 5022 — Кредит 1660

ә) Бұрын есептелген тозу: Дебит 5784 — Кредит 5785

б) Жыл соңында: Дебит 4954 — Кредит 5022

МЕА амортизациясын есепке алу (5784 шоты)

МЕА амортизациясын есепке алу үшін 11 «МЕА амортизациясы» бөлімшесінің 5784 шоттары қолданылады. Бұл шоттар пассивтік әрі реттеуші сипатта болады.

5784 шотының кредиті

Ай басындағы қалдық, ай ішінде есептелген амортизация және есепті айдың соңындағы қалдық көрсетіледі.

5784 шотының дебеті

МЕА амортизациясының есептен шығарылуы көрсетіледі.

МЕА аудиті және ішкі бақылау

МЕА аудиті ретінде МЕА-ның қалыптасуын, нақты қолда барын, құжаттарда көрсетілуінің дұрыстығы мен сенімділігін, пайдалы қызмет ету мерзімі мен құнын бағалаудың шынайылығын, амортизация есептеудің дұрыстығын, істен шығарудың негізділігін, есепті ұйымдастыру сапасын және кәсіпорында қолданудың тиімділігіне қатысты ішкі бақылауды тексеру түсіндіріледі.

МЕА-ның жіктелуі: негізгі топтар

Үш негізгі топ

  1. 1Зияткерлік меншік.
  2. 2Мүліктік құқықтар.
  3. 3Кейінге қалдырылған шығындар.

Зияткерлік меншік объектілері

Патенттер, лицензиялар, пайдалы үлгілер (модельдер), өнертабыстар, өндірістік үлгілер, ЭЕМ-ге арналған бағдарламалар, сараптау жүйелері, ноу-хау, гудвилл, сауда белгілері, фирмалық атаулар, қызмет ету белгілері, авторлық және өзге де аралас құқықтар.

Мүліктік құқықтар

Табиғи ресурстарды (жер қойнауын, минералды қазбаларды және т.б.), жер телімдерін (учаскелерді), мүліктің әртүрлі түрлерін пайдалану құқықтары және басқа да ұқсас құқықтар.

Кейінге қалдырылған шығындар

Ұйымдастыру шығындары, ғылыми-зерттеу жұмыстары, тәжірибелік-конструкторлық әзірлемелер.