Дизайнерге нұсқаулар

Компьютерлік беттеу: қиындықтың басқа түрі

Қазіргі газеттердің басым бөлігі Adobe InDesign, Adobe PageMaker, Adobe Photoshop, CorelDRAW сияқты бағдарламалармен беттелетіні бұл саладағы мамандарға жақсы таныс. Ал алғашқы мақаланың бастапқы сөйлемдерін құрастыру қаншалықты қиын болса, экрандағы форманы — яғни бет макетін — құрастырудың да өзіндік күрделілігі бар.

Әр бетті бір-біріне ұқсатпай, жаңа идея іздеп, композицияны сан рет өзгертесіз. Журнал дизайнында да дәл осындай жағдай: бетке орналасатын материалдың нобайын ойластырып, редактор ұсынған ескертпелер мен маңыздылық деңгейін ескересіз.

Мысал: 1-бет жаңалықтарын іріктеу және нұсқау

Төмендегі тізім — дизайнерге берілетін нақты тапсырмаға ұқсас үлгі. Мұнда материалдардың жол саны олардың бетте алатын көлеміне тікелей қатысты деп қарастырылады (стандартты бағана ені сақталған жағдайда).

Көлемді дәл есептеу: неге маңызды?

Қолжазба бойынша материалдың бетке сыятын көлемін «көзбен мөлшерлеу» беттеуші-дизайнердің негізгі міндеті бола бермейді. Өйткені материал бетке енгізілмес бұрын дизайнер редактордан мәтіннің компьютерде терілген және есептелген нұсқасын алады: қолжазба редакцияланады, сөз саны анықталады, әрі қалыпты қаріппен терілген жағдайда жарияланымның шамамен қандай көлем алатыны белгіленеді.

Көлемді дәл анықтай білу өте маңызды: беттеу кезінде қателік кетсе, жарияланым жоспарланғаннан қысқа болып қалуы немесе керісінше «созылып» кетуі мүмкін. Мәтін тым қысқа болса, кегльді сәл ұлғайтуға тура келеді. Ал кейде бөлім редакторы күтпеген жаңалықты жоспарсыз енгізеді; керісінше, бұрыннан қорда тұрған материалды бос орын қалғанда ғана ұсынады.

Қысқарту және түзету: редактор мен дизайнердің түйіскен жері

Артық ұзын бағаналар қысқартылып, қажетсіз бөліктер кесіліп тасталады. Бұл көбіне редактордың көмекшісі немесе беттеуші-маман атқаратын жұмыс: кезекші редактормен келісе отырып мәтінді ықшамдайды, емле қателерін түзетеді, тақырыпша мен фотосуреттердің дұрыс орналасуын қадағалайды. Қазіргі кезде бұл процестердің едәуір бөлігі компьютер алдында орындалады, сондықтан редактордың бақылауымен дизайнер де мұндай жұмыстарды жүргізе алады.

Ұзақ мәтінді қысқарту теорияда оңай көрінгенімен, практикада жауапкершілігі жоғары: мәтінді қайта қарап, мағынаға нұқсан келтірмей қажетсіз абзацтарды алып тастау керек.

Оқырман назары: мәтіннен бұрын визуал жұмыс істейді

Басты жаңалық беттің тек жоғары бөлігінде орналасуы шарт емес. Бұл — көбіне дағдыға сүйенетін шешім. Бір жағынан, ол оқырманды негізгі нүктеге бағыттайды. Бірақ көп жағдайда бұл рөлді фотосурет те атқара алады.

Әдетте біз мәтінді жоғарыдан, сол жақ бұрыштан оқимыз — бұл дағды газет оқығанда да сақталады. Сол себепті оқырман әрдайым «негізгі ой қайда?» деген сұраққа жауап іздейді. Мысалы, тұрғын үйдегі жарылыс туралы материал тосын әрі өзекті оқиға болғандықтан, және осы бетте одан маңыздырақ мақала болмағандықтан, оны басты тақырыпша ретінде жоғарыға шығару қисынды. Оны фотосуретпен әрлеп, назарды бір нүктеге жинақтаймыз.

Иерархия: барлығына бірдей салмақ беру — қателік болуы мүмкін

Бетті дизайнерлеу кейде барлық мақаланы «бірдей маңызды» етіп көрсетуге итермелейді. Бірақ мұндай жадағай теңестіру газет бетін қызықсыз етіп жіберуі ықтимал. Егер басты назар қайда түсуі керегін анықтай алмасақ, әр мақаланы кезекпен тақырыпшамен «шамалы ғана» ерекшелеу арқылы жеңіл жолға түсеміз. Бұл көбіне нәтижесіз.

Бір материалды жетекші жарияланым ретінде таңдаған соң, қалғанын соның маңына логикамен орналастыру — оқырманға жүйелі ақпарат береді. Бұл барлық тақырыпшаны бірдей өлшемде «сұрқай» беру деген сөз емес. Маңызды ақпарат ұсынған мәтінге ерекше көңіл бөлу орынды.

Барлық жағдайда «табиғи түрде» басты болатын материал табыла бермейді. Дегенмен бетте жетекші жаңалық деңгейі сақталғаны дұрыс. Кейде басты заметканы беттің ортасына қою арқылы өзге жаңалықтардың маңызын да өсіруге болады: материалдар маңыздылығы жағынан шамалас болса да, оқырман назарының әрқайсысына түсу ықтималдығы артады.

Сызба және өлшем: таблоид бетінің «математикасы»

Сызба жасаудағы кең тараған қағида — жұмысты бас мақаладан бастау. Одан кейінгі мәселе: бас мақаладан соң қанша орын дайындау керек? Дәстүрлі таблоид ені шамамен 38 см (кейде 36–42 см аралығы) болады. Маңызды жұмыс аймағы шамамен 36 см, ал ені көбіне 7 бағанаға бөлінеді. Демек, бір бетте шамамен 252 см «маңызды бағаналық кеңістік» бар деп есептеуге болады.