Осы әдістер теориялық біліммен байланысты және негізделген, оның қорытындылығы, абстракцияның мазмұны мен жүйелілігінің ерекшеліктері
Теориялық әдістердің мәні және ізденістегі біртұтастық
Бұл әдістер теориялық білімге сүйенеді және қорытындылау, абстракцияның мазмұны, жүйелілік сияқты ерекшеліктермен сипатталады. Ізденіс жұмысының өзегі — оның біртұтастығы. Теориялық ойлау музыкалық-педагогикалық құбылысты бөлшектемей, тұтас жүйе ретінде түсіндіруге мүмкіндік береді.
Мысал: жанрды теория арқылы ашу
А.А. Альшванг музыкалық өнердің жанрлық мәнін ашуда жанр арқылы үйлестірудің теориялық әдісін қолданды. Бұл тәсіл жанрдың табиғатын, құрылымын және ерекшеліктерін жүйелі түрде айқындауға көмектеседі.
Д.Б. Кабалевский: жалпынамадан жекелікке қарай
Д.Б. Кабалевский осы музыкатану тұжырымдамасы мен ізденіс әдісін қолдана отырып, балаларды нақты шығармалардың жанрлық белгілерін тек эмпириялық жолмен таныстырумен шектемейді. Ол теориялық әдіс арқылы жалпынама ұғымдардан (ән, би, күй, марш) жекелікке — нақты шығарманың атауына және оның жанрлық сипатына қарай жетелейді.
Нәтижесінде оқушылар музыкалық шығарманы тыңдай отырып, оның қай жанрға жататынын өз бетінше анықтай алады. Бұл тәсіл жанр түрлерін шығармашылықпен қабылдап, оларды ажырату қабілетін дамытады.
Музыкалық-педагогикалық ізденістің үш дәрежесі
Жалпынамадан жекелікке, нақтылыққа қарай қозғалғанда музыкалық-педагогикалық ізденісте үш деңгей айқындалады:
-
1
Ізденістің және гипотезаның құрылымы
Жалпы білім беру үдерісінде жүйе құру: оқушылардың музыкалық өнерді біртұтас қабылдап, меңгеруіне мүмкіндік беретін педагогикалық механизмді ұсыну.
-
2
Ғылыми тану теориясын таңдау
Жанр–интонациялық желі және музыкалық өнердің өмірмен байланысы арқылы түсіндіретін ғылыми таным қағидаларын негізге алу.
-
3
Теорияны оқу бағдарламасында қолдану
Теорияны практикамен байланыстырып, оқу үдерісінде нақты жүзеге асыру.
Пікір мен синтез: диалектикалық бірлік
Ізденіс барысында қарама-қайшылық жолы да болуы мүмкін: қажетті эмпириялық факторларды нақтылау және жинақтау, алынған мәліметтер нәтижесін теориялық деңгейде әдіснамалық талдаудан өткізу — сапалы нәтижеге жетелейді.
Пікір логикалық ойлау формасы ретінде синтезбен бірлікте көрінеді. Пікір мен синтез уақыт ішінде бір-бірінен бөлек жүретін үдеріс емес, теориялық ойлаудың негізін құрайды. Бұл — теориялық ізденістің маңызды әдістерінің бірі.
Музыка сабағындағы ерекшеліктер
Өнерге тән қырлар
- Бейнелеушілік
- Эмоционалдылық
- Жарқын эстетикалық бейненің бағыттылығы
Дидактикаға тән талаптар
- Педагогикалық мақсатты нақты шешу
- Педагогикалық логиканы сақтау
- Жалпы педагогикалық заңдылықтарды бұзбау
- Қолжетімділік, жүйелілік және бірізділік
Маңызды ескерту: біржақтылықтың қаупі
Егер педагог-музыкант тек жекелеген мәселе туралы пікірмен ғана шектелсе, оның ойлауы біртұтас болмайды. Ал жұмысында тек синтез ғана басым болса, дербестік пен нақтылық әлсірейді: құбылысты арнайы пікір арқылы талдауға және арнайы қырынан қарастыруға қажеттілік туындайды.
Сондықтан пікір диалектикасы мен синтездің бірлігі әдіснамалық ойлаудың сипаттамасы бола алады. Бұл қатарға музыкалық-педагогикалық болмыс пен үдерісті зерттеуге бағытталған теориялық әдіс те кіреді.
Моделдеу әдісі: үдерісті жүйе ретінде көру
Келесі маңызды тәсіл — моделдеу әдісі. Ол элементтер жүйесін құруды талап етеді: олардың жан-жақтылығын, өзара байланысын, функцияларын және музыкалық-педагогикалық үдерістің қызмет ету шарттарын анықтайды.
В.А. Школяр еңбегіндегі үлгі
В.А. Школярдың «Музыкалық педагогикадағы теориялық таным» еңбегінде Д.Б. Кабалевский бағдарламасының мазмұны теориялық таным категориялары арқылы, теориялық функцияларды моделдеу негізінде көрсетіледі.
Диагностика арқылы модельдеу
Тағы бір үлгі — оқушылардың музыкалық мәдениетінің дамуын диагностика арқылы модельдеу. Мұнда конструктивті-техникалық функция айқындалып, музыкалық-педагогикалық форманың өзі де көрінеді.
Құрылымдық-жүйелік үйлестіру әдісі
Үшінші әдіс — құрылымдық-жүйелік үйлестіру. Оның шешімі философиялық, жалпы ғылыми және жеке ғылыми ұстанымдардың біртұтастығына сүйенеді. Бұл теориялық әдіс жүйелі сипаттама арқылы:
- ізденіс объектісінің біртұтастығын ашуға;
- мәселенің маңызын терең түсінуге;
- алынатын нәтижелердің дәлелді әрі объективті болуына мүмкіндік береді.
Қорытынды: әдіснамалық ойлаудың кеңеюі
Музыкалық-педагогикалық мәселелер құрамындағы теориялық әдістерді қысқаша қорыта келе, соңғы жылдары философиядан, өзге ғылымдар мен өнер салаларынан алынған көптеген жаңа әдістер мен шешімдер пайда болғанын байқаймыз.
Әдіснамалық пікірдің анықтамасы
Әдіснамалық пікір — педагог-музыканттың кәсіби қызметінде әдіснамалық білімді ұштастыра білуі; философиялық, ғылыми және көркемдік-өзіндік-шығармашылық деңгейлердің тоғысында (ізденіс принциптері мен әдістері арқылы) музыкалық-педагогикалық үдерісті ғылыми тұрғыда дәлелді, біртұтас негізде қарастыруы.