Оны мұхиттар мен теңіздердің суы, құрлық сулары - өзендер, көлдер, бөгендер, мұздықтар, сондай - ақ литосфераның жоғарғы бөлігіне сіңетін жер асты суы, атмосферадағы ылғал құрайды
Гидросфера: ұғымы және құрамы
Гидросфера (гр. hydor — су, sphaira — шар) — Жер ғаламшарының су қабығы, яғни химиялық байланыспаған судың барлық түрлерінің жиынтығы. Ол судың агрегаттық күйіне қарамастан (сұйық, қатты және газ) Жердегі барлық суларды қамтиды.
Гидросфераға мұхиттар мен теңіздердің сулары, құрлықтағы жер үсті сулары (өзендер, көлдер, бөгендер, батпақтар), мұздықтар мен қар, литосфераның жоғарғы бөлігіне сіңген жер асты сулары, сондай-ақ атмосферадағы ылғал кіреді. Судың аздаған бөлігі тірі ағзалардың құрамында да кездеседі.
Жер бетіндегі үлесі
≈ 71%
Гидросфера Жер бетінің шамамен 71%-ын алып жатыр.
Жалпы көлемі
1370,3 млн км³
Бұл көрсеткіш планета көлемінің шамамен 1/1800 бөлігіне тең.
Орташа қалыңдығы
≈ 3,8 км
Гидросфера қабатының орташа қалыңдығы 3,8 км-ге жетеді.
Гидросфераның негізгі бөліктері
Гидросферадағы су массалары әртүрлі нысандарда шоғырланып, ылғал айналымы барысында бір күйден екіншісіне үздіксіз ауысып отырады. Сондықтан гидросфераны Жердің теңіз, мұхит, көл, өзен, мұздық және жер асты суларынан тұратын біртұтас жүйе ретінде қарастыруға болады.
Үлестік құрам (жалпы бағалау)
Әртүрлі дереккөздерде пайыздық үлестер аздап өзгеруі мүмкін, алайда жалпы көрініс тұрақты: судың басым бөлігі мұхиттар мен теңіздерде шоғырланған.
Мұхиттар мен теңіздер
94–96%
Гидросфера көлемінің негізгі бөлігі.
Жер асты сулары
≈ 2–4%
Литосфераның жоғарғы бөлігімен тығыз байланысты.
Мұздықтар мен қар
≈ 2%
Негізінен Арктика, Антарктида және Гренландияда.
Құрлықтың жер үсті сулары
≈ 0,02–0,4%
Өзендер, көлдер, батпақтар және су қоймалары.
Атмосферада және тірі ағзаларда су мөлшері салыстырмалы түрде аз болғанымен, айналым процесінде олардың рөлі маңызды.
Мұхит тереңдігі және ең шұңғымалы нүкте
Мұхиттың ең терең тұсы 11 км-ден асады. Ең терең нүкте — Тынық мұхитындағы Мариан шұңғымасы (шамамен 11 022 м).
Гидросфера мен литосфераның түйісуі
Шөгінді (тұнба) тау жыныстарының басым бөлігі гидросфера мен литосфераның жапсарында қалыптасады. Бұл аймақтарда су қозғалысы, тасымал және шөгу процестері ерекше қарқынмен жүреді.
Гидросфераның ластануы
Гидросфераның ластануы — ластағыш заттардың су қабығына көп мөлшерде түсуі салдарынан өзендер, су қоймалары, көлдер, теңіздер, мұхиттар және жер асты суларының сапасының төмендеуі. Бұл құбылыс су ортасының қалыпты жағдайын бұзып, экожүйелердің тұрақтылығына қауіп төндіреді.