Оқушыларды эстетикалық тәрбиеге баулу
Кіріспе
Эстетикалық тәрбие: өзектілік, мақсат және ғылыми бағдар
Адамның өнердегі және өмірдегі әсемдік пен сұлулықты танып, ұғынып, ажырата білуі — эстетикалық тәрбиемен тікелей сабақтас құбылыс. Халқымыз көріктілік пен көркемдікті ежелден қастерлеген: «Сұлулыққа сұқтанбағанның көзі шықсын» деген сөздің өзінде сұлулықты бағалау мәдениеті жатыр. Сондықтан бүгінгі оқушыларға эстетикалық тәрбие берудің басты мәні — тұлғаның әсемдік жөніндегі қабілетін жетілдіру, өмірдегі және өнердегі сұлулықты сезіне білуге дағдыландыру.
Зерттеудің өзектілігі
Оқушының өнердегі және адамдардың іс-әрекетіндегі қарым-қатынастағы әсемдікті түйсініп, әсерленуі оның эстетикалық сезіміне тәуелді. Өмір шындығы образға айналғанда тұлғаны терең толғандырып, кейде қуанышқа бөлеп, кейде мұңайтып, сан қилы ойға жетелейді әрі қиялына қанат бітіреді.
Көркем өнер құндылықтарын танып, одан ләззат алу — эстетикалық түйсіну мен білімге сүйенеді. Осы әсер адамның арман-мұратына қозғау салып, әртүрлі әрекеттерге ұйытқы болады. Табиғаттағы, қоғам өміріндегі, адам болмысындағы және өнердегі әсемдікті тану тұлғаның әлеуметтік-психологиялық қарым-қатынасына да ықпал етеді: ұғымдары мен түсініктерін байытып, бейжай қалдырмай әрекеттендіреді.
Эстетикалық әсер оқушыны ізденіске бастайды: ол өнердегі және өмірдегі құбылыстарды саралап, өз білім деңгейіне сүйене отырып баға береді, арман-мүддесіне сай қорытынды жасайды. Демек, эстетикалық тәрбие — тек сезім тәрбиесі емес, ойлау мен бағалаудың да мәдениеті.
Әдіснамалық ұстаным және қазіргі талап
Эстетикалық тәрбиенің тиімділігін арттыруда әдіснамалық заңдылықтардың орны ерекше. Кеңестік жүйе кезеңінде эстетикалық тәрбие мәселесіне көбіне материалистік, таптық тұрғыдан біржақты талаптар қойылды. Қазіргі жағдайда мұндай сыңаржақ көзқарастан арылып, оқушылардың шынайы эстетикалық танымын және санасын қалыптастыру қажет.
Көркемдік таным «өмірдің өзі» ретінде қарастырылғанымен, адам психологиясына әсер ететін рухани құндылықтарды бағалау мәселесі де назардан тыс қалмауы тиіс. Абайдың «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» қағидасы — ақиқат пен рухани тірекке сүйенудің маңызын еске салады. Сұлулық пен көркемдік өмірде бар, алайда ақиқатты тануда және тұлғаның өзін соған бейімдеп, өнеге етуінде эстетикалық тәрбие жетекші мәнге ие.
Философиялық тұжырымдар да көркемдік танымның зорлықпен, күш көрсету арқылы қалыптаспайтынын дәлелдейді. Сондықтан мұғалім оқушы бойындағы өнерге деген ынта-ықыласты қолдап, оның табиғи болмысындағы өмірмен үйлесімді қырларын ашуға жағдай жасауы керек.
Мұғалімнің рөлі: қабілетті байқау және дамыту
Эстетикалық тәрбие беруде мұғалім оқушының дыбыс, үн, әуен, ырғақты дәл аңғаруын немесе түр, түс, рең, бейнені байқай білу ерекшеліктерін ескеріп, үйлесімділікті сезіну қабілетін дамытқаны жөн. Мұндай жұмыс тұлғаның танымы мен санасының қалыптасуына тиімді ықпал етеді.
Әр оқушының эстетикалық танымындағы бейімділіктерді байқап, бағыт беру маңызды. Сонымен бірге нақты тапсырмалар ұсынып, өздігінен ізденуге жол көрсету — әлі толық көрінбеген мүмкіндіктерін ашуға көмектеседі. Бұл оқушының эстетикалық мұратының жетілуіне қозғау салып, оның кең өрістеуіне мүмкіндік береді. Сол себепті ұйымдастыру жұмыстарының тиімді әдістерін табу — басты шарттардың бірі.
Зерттеудің мақсаты
Оқушыларға эстетикалық тәрбие берудің мақсаты — тұлғаның әсемдік жөніндегі қабілетін жетілдіру, өмірдегі және өнердегі сұлулықты сезіне білуге қалыптастыру, жеке адамның эстетикалық мәдениетін дамыту. Түпкі мақсат — эстетикалық іс-әрекетке жетелеу, түрткі беру, ояту.
Зерттеудің міндеттері
- Жеке адамның эстетикалық мәдениетін дамыту.
- Өнер және әдебиет салаларында балалардың қабілетін, ынтасын және бейімділігін дамыту.
- Бейнелеу өнері (кескіндеме, графика, мүсін) және көркем шығармашылық (көркем әдебиет, музыка, театр, кино) арқылы баланың сезімдері мен талғамын дамытып, сұлулық туралы ұғымдарын қалыптастыру.
- Эстетикалық құралдарды пайдалануға дағдыландыру.
- Әсемдікке өз үлесін қосуға тәрбиелеу.
Зерттеудің болжамы
Егер эстетикалық тәрбие арқылы жастарды оятып, дұрыс бағыттай алсақ, болашағымыздың сапасы артады. Ал бұл жұмыс жүйелі жүргізілмесе, эстетикалық тәрбиенің нәтижелілігі жеткіліксіз болуы мүмкін.
Зерттеудің әдістері
- Эстетикалық нанымды қалыптастыратын әдістер.
- Эстетикалық әдет пен эстетикалық дағдыларды қалыптастыратын әдістер мен тәсілдер.
- Эстетикалық іс-әрекетке ынталандыратын әдістер.
- Эстетикалық әсер ететін жағдай туғызу әдістері.
Зерттеудің құрылымы
Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспеде зерттеу мәселесінің өзектілігі мен маңызы негізделіп, жұмыстың мақсаты мен нысаны айқындалады, болжам құрылады, ғылыми жаңалығы, зерттеу әдістері мен кезеңдері көрсетіледі. Қорытындыда зерттеу нәтижелері жинақталады.
Зерттеу базасы: Жамбыл гуманитарлық-техникалық университетінің курстық жұмысы (34 бет).