Қазақша рефераттар

Қор биржасының мүшелері

Мазмұны

  1. Кіріспе 1–3
  2. І. Қор биржасы және биржадан тыс нарықтың ұйымдастырушылары 1–3
    1. 1.1. Қор биржасының міндеттері мен функциялары 4–9
    2. 1.2. Қор биржасының мүшелері 10–13
  3. ІІ. Қор биржасындағы мәміле түрлері мен операциялар
    1. 2.1. Қор биржасындағы мәліметтердің негізгі түрлері мен ерекшеліктері 14–16
    2. 2.2. Биржаны басқару органдары 17–25
  4. ІІІ. Қазақстан Республикасындағы қор биржалары
    1. 3.1. Қазақстан Республикасындағы қор биржаларының даму перспективалары 26–33
  5. Қорытынды 34–35
  6. Қолданылған әдебиеттер 35–36

Кіріспе

Қазіргі кезеңде Қазақстан экономикасын нығайту және тұрақтандыру үшін қор нарығын дамыту маңызды. Қор нарығы әртүрлі меншік нысандарының және кәсіпкерліктің еркін қызмет етуін қамтамасыз етуі тиіс.

Экономикасы дамыған мемлекеттерде бағалы қағаздар нарығы капитал қозғалысын реттеуде ерекше орын алады. Ол өзін-өзі реттеу тетіктерін қалыптастырып, портфельдік инвестициялар ағымы арқылы экономикалық дамуға ықпал етеді. Сонымен бірге бағалы қағаздар нарығы ақша массасының шамадан тыс өсуін шектеуге, несие-ақша институттарының баланстық тәртібін қолдауға және мемлекет бюджеті тапшылығын қаржыландыруға мүмкіндік беретін маңызды қайнар көз ретінде қарастырылады.

Алайда Қазақстанның қор нарығы әлі де толыққанды инвестициялық механизм ретінде өзін дәлелдей қойған жоқ. Елбасы Н.Ә. Назарбаев қаржы секторындағы реформаларды аяқтау және бағалы қағаздар нарығын дамыту қажеттігін бірнеше рет атап өтіп, оны реттеуде мемлекеттің рөлі жоғары екенін көрсеткен.

Негізгі ой

Қор нарығы — нарықтық экономиканың ажырамас бөлігі, ал оның ең маңызды буыны — қор биржасы. Биржадағы сауда объектісі — арнайы тауар: бағалы қағаздар.

Мемлекет қор нарығында екі бағытта қатысады: біріншіден, нарық қызметінің заңдылығын қамтамасыз ететін кепіл беруші ретінде; екіншіден, нарықтың дербес қатысушысы ретінде.

Мемлекеттің кәсіби қатысуы мен реттеу функцияларын қатар атқаруы әлемдік тәжірибеде кездеседі. Дегенмен нарықтың өзге қатысушылары жеткілікті дамымаған жағдайда үкіметтің дәл есептелмеген қадамдары жалпы нарықтың тоқырауына әкелуі ықтимал. Сондықтан қор нарығының тиімді қызмет етуіндегі басты түйін — меншік қатынастары. Дәл осы қатынастар қоғамның типін, мақсаттық бағытын, әлеуметтік және экономика-технологиялық құрылымын айқындайды.

Меншік қатынастары материалдық қажеттіліктермен тығыз байланысты болғандықтан, қор биржасының қызметі әлеуметтік-экономикалық ахуалға және республиканың даму қарқынына тікелей әсер етеді. Осы тұрғыдан алғанда қор биржасына ерекше назар аудару қажет.

Қазақстандағы қор нарығын қалыптастыру ерекшеліктері

Қазақстанда қор нарығы жекешелендіру үдерісінің логикалық элементі ретінде қалыптасты. Бұл жерде мемлекеттік реттеудің рөлі айрықша болды. Зейнетақы реформасы және жаппай жекешелендіру сияқты институционалдық өзгерістер бағалы қағаздар нарығына тікелей ықпал етті. Мұндай өзара байланыс жағдайында бір элементтің табысты іске асуы екіншісінің сапалы ұйымдастырылуын талап етеді.

1998 жылға дейін қор нарығы көбіне жекешелендіру бағдарламаларына қызмет көрсетіп, бағалы қағаздарға спекулятивтік салымдардың үлесі жоғары болды. Акционерлеу арқылы акцияларды алғашқы орналастыру (эмиссия) жүзеге асырылды. Сонымен қатар корпоративтік облигациялар нарығының дамуын тежеген объективті себептер де болды.

Талдаудың мәні

Бағалы қағаздар нарығының даму динамикасын талдау жиналған тәжірибені бағалауға, қазіргі кезеңде өткен қателіктерді ескеруге, ұлттық экономиканың ерекшеліктерін ашуға және нарықтық экономикасы бар елдердің тәжірибесіне сыни тұрғыдан қарауға мүмкіндік береді.

Болашақ бағдар

Қор нарығын мемлекеттік басқару экономикалық өсім мақсаттарымен үйлесетін, ғылыми негізделген және нақты жағдайды ескеретін тұжырымдамаға сүйенуі тиіс. Бұл — тұрақтылық пен сенімнің басты шарты.

Мемлекеттік реттеу: тікелей және жанама құралдар

Әлемдік тәжірибеде бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу — уәкілетті органдардың нарық қызметіне тікелей немесе жанама түрде ықпал етуі. Тікелей араласуға заңнамалық қызметтің кешені және бағалы қағаздар нарығы проблемалары бойынша орындалатын атқарушы билік шаралары жатады.

Қазақстандағы құқықтық инфрақұрылымның негізін 1995 жылғы 21 сәуірдегі «Бағалы қағаздар және қор биржасы туралы» заң күші бар Президент Жарлығы және Үкімет қаулыларымен бекітілген нормативтік-құқықтық актілер жүйесі құрады. Сондай-ақ бағалы қағаздар жөніндегі уәкілетті құрылымдар арқылы бірқатар ережелер бекітілді (1997 жылғы 5 наурыз: «Бағалы қағаздар нарығы туралы», сондай-ақ бағалы қағаздармен жасалатын келісімдерді тіркеу тәртібі).

Жанама әсер ететін реттеу тетіктері

  • Мемлекеттің салық саясаты.
  • Депозиттер, қарыздар және несиелер бойынша мемлекеттік кепілдіктер.
  • Айналымдағы ақша массасына және пайыздық мөлшерлемелерге ықпал ету, берілген несиелерді бақылау.
  • Қарыз капиталы нарығына мемлекеттің шығуы (корпорациялармен бәсекелестік тетігі ретінде).
  • Мемлекеттің сыртқы экономикалық саясаты.

Бағалы қағаздар нарығындағы қаржылық институттардың қызметін бағыттау және реттеу рөлі мемлекеттік органдарға беріледі. Қазақстанда бұл функциялар әр кезеңде бағалы қағаздар нарығын реттеу бойынша ҚР Ұлттық банкінің тиісті бөлімшелері, Қаржы министрлігі, Ұлттық банк, мемлекеттік мүлікті басқару және жекешелендіру жөніндегі уәкілетті органдар арқылы жүзеге асырылды.

Реттеудің үш негізгі қызметі

1) Тіркеу

Нарықтың барлық қатысушыларын тіркеу және заңды мәртебесін айқындау.

2) Ақпараттың ашықтығы

Экономиканың барлық субъектілеріне шынайы әрі өзекті ақпарат ұсыну.

3) Бақылау және құқық қолдану

Нарықтағы бақылауды жүзеге асыру және құқықтық нормалардың орындалуын қамтамасыз ету.

Ескерту

Курстық жұмыс көлемі: 36 бет