Осы ұғымға көзқарастардың эволюциясын қарайық
Инновация ұғымы
Инновация — адамның тіршілік әрекетінің әртүрлі салаларына енгізілген ғылыми зерттеу мен ашылымдардың нәтижесінде алынған, бұрынғы ұқсастарынан жаңа сапасы мен қасиеттері арқылы ерекшеленетін және сол салаларда өзгерістерге әкелетін объект немесе шешім. Ол нарықтағы нақты қажеттіліктерді қанағаттандыруды қамтамасыз етеді әрі нарық субъектілеріне экономикалық пайда беруге бағытталады.
Маңызды белгі
Жаңалық тек идея деңгейінде қалмай, практикада іске асады және өлшенетін құндылық береді.
Нәтиже
Өнім, технология, ұйымдық құрылым немесе нарықтық тәсіл деңгейінде байқалатын өзгеріс.
Көзқарастардың эволюциясы
Ғылыми әдебиетте инновацияға берілетін анықтамалар көп. Төмендегі тұжырымдар инновацияны әр қырынан сипаттай отырып, бір ортақ ойға жақындайды: инновация үдеумен және жаңарумен тығыз байланысты.
Й. Шумпетер
Тұтыну тауарларын, өндірістік және көліктік құралдарды, сондай-ақ нарық пен өнеркәсіпті ұйымдастырудың жаңа түрлерін енгізу және пайдалану.
Хартман Хауштайн
Идеяны, ұсынысты, ғылыми-зерттеу шешімін немесе модельді практикаға енгізу, жүзеге асыру және пайдалану.
В. П. Лапин
Белгілі қажеттіліктерді жақсырақ қанағаттандыру үшін жаңа тәжірибелік құралды жасау, тарату және пайдалануды қамтитын жинақтық процесс.
Ф. Валента
Өндірістік механизмнің бастапқы құрылымындағы өзгерістер, яғни ішкі құрылымның жаңа күйге өтуі: өнімге, технологияға және өндіріс құрамына қатысты қайта құру.
Т. Брайн
Интеллектуалды тауарды ойлап шығару: ақпарат, ноу-хау немесе идея экономикалық мәнге ие болатын процесс.
Б. Санто
Идеялар мен өнертабыстарды практикалық пайдалануға негізделген қоғамдық, техникалық және экономикалық процесс. Ол зерттеуден маркетингке дейінгі барлық әрекеттерді қамтып, экономикалық пайдаға бейімделеді және сапасы жоғары өнімдер мен технологияларды жасауға алып келеді.
Ф. Никсон
Нарықта жаңа немесе жақсарған процестер мен жабдықтардың пайда болуына әкелетін техникалық, өндірістік және сауда шараларының жиынтығы.
П. Завлин
Қоғамның кез келген саласында әрекет процесін немесе оның нәтижесін түбегейлі жетілдіру үшін интеллектуалды қызмет нәтижесін пайдалану.
Инновацияны түсіндіру: кең және тар ұстаным
Кең түсіндіру
Техникаға, ұйымға, қамтамасыз ету мен сату процесіне, сондай-ақ қоғамдық өмірге қатысты жаңа немесе жақсартылған шешімдерді енгізу.
Тар түсіндіру
Инновацияны нақты бір саладағы өлшенетін жаңарту ретінде қарастыру: өнім, технология, процесс немесе ұйымдастыру тетігі деңгейінде.
Классикалық негіз
Инновация туралы көптеген пікірлердің негізінде Й. Шумпетер ұсынған классикалық түсінік жатыр. Бұл баяндау техникалық, экономикалық және ұйымдастырушылық сипаттамаларды бір арнаға тоғыстырады. Осы негізде кейінгі анықтамалар қалыптасты және олар, мазмұнына қарай, бірнеше мағынада қолданылады.
Инновацияны қарастыру тәсілдері және жіктеу
Зерттеу объектісі мен пәніне байланысты инновацияны әртүрлі қалыпта қарастыруға болады: процесс, жүйе, өзгеріс немесе нәтиже ретінде. Бұл жіктеу ғылыми мектептер мен авторлардың ұстанымдарын жүйелеуге көмектеседі.
Процесс ретінде
Инновация — идеяның пайда болуынан бастап оны енгізуге дейінгі кезеңдерді қамтитын қозғалыс. Бұл тұрғыда ең бастысы — өзгерістерді саналы түрде жүзеге асыру және оны басқару.
Мысал авторлар: Б. Твисс, А. Койре, И. П. Пинингс, В. Раппопорт, Б. Санто, Г. М. Гвиашини, В. Л. Макаров, Р. М. Айтмамбетов, А. К. Кантарбаева.
Жүйе ретінде
Инновация — өзара байланысты элементтерден тұратын тұтас құрылым: ғылым, өндіріс, нарық, институттар және басқару тәжірибелері бір-бірін толықтырады.
Мысал авторлар: Н. И. Лапин, Й. Шумпетер, С. Б. Абдыгаппарова.
Өзгеріс ретінде
Инновация — өндірістегі, технологиядағы немесе ұйымдастырудағы сапалық ауысу. Негізгі екпін нәтиженің «жаңа күйге» өту логикасына қойылады.
Мысал авторлар: Ф. Валента, Ю. Яковец, Л. Водачек, У. Б. Баймуратов.
Нәтиже ретінде
Инновация — енгізудің қорытындысы: жаңа өнім, әдіс немесе өндірістік шешім түрінде көрінетін нақты нәтижеге басымдық беріледі.
Мысал авторлар: А. Левинсон, С. Бешелев, Ф. Гурвич, Р. Фатхутдинов.
Үш мағыналық қыр
Й. Шумпетер түсіндіруінің ықпалымен инновация ұғымы бірнеше қырда қолданылды және көбіне үш мағынада беріледі: қызметтік, атрибутивтік және заттық.
Қызметтік тәсіл
Инновацияны техникада, технологияда және еңбекті ұйымдастыруда өзгерістерді мақсатты түрде жүзеге асыру процесі ретінде қарастырады. Бұл көзқарас Шумпетердің тұжырымында айқын байқалады.
Атрибутивтік тәсіл
Инновацияны кәсіпорынның қоғамдық қажеттіліктерге ықтимал жауаптарының бірі ретінде сипаттайды. Бұл ұстаным басқарушылық (менеджерлік) және әлеуметтік-экономикалық үдеу логикасымен ұштасады.
Заттық тәсіл
Инновацияны айқын белгілері бар өнімдерге, әдістерге және процестерге қатысты толық жиынтық ретінде қарастырады. Негізгі назар — жаңалықтың материалданған немесе рәсімделген формасына аударылады.