Қазақ өнері мен мәдениеті меценаттардың қолдауына қашанда зәру

Меценаттықтың қоғам үшін маңызы

Ұлттың ұлт болып, мемлекеттің мемлекет болып қалыптасуына жекелеген адамдардың игі істері де айрықша ықпал етеді. Тәуелсіздік жылдарында экономикалық жүйені қалпына келтірумен қатар халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға бағытталған саясаттың нәтижесі қоғам өмірінде айқын көрінді.

Қоғамдық құбылыстар өзара тығыз байланысты: жеке адамның ықпалы кейде мәдени ортаға, қоғамдық пікірге және жалпы рухани кеңістікке жаңа серпін әкеледі. Осындай ықпал иелерінің бірі — шығармашылық адамдарын қолдап, өнер мен мәдениетке қаржылай әрі материалдық демеу беретін қазіргі заманғы меценаттар.

Шын мәнінде, меценат болу — әркімнің қолынан келе бермейтін іс. Ол үшін материалдық мүмкіндікпен қатар ішкі мәдениет, кең ой және қоғам игілігіне қызмет ету ниеті қажет. Кей жағдайда бұл әрекеттің астарында танылуға ұмтылыс та болуы мүмкін; сондықтан меценаттықтың мәнін терең түсіну маңызды.

Тарихи сабақтастық: жомарттық пен ағарту дәстүрі

Тарихқа көз жүгіртсек, қазақ даласындағы Атымтай жомарттардың көмегі көбіне білім мен ағартуға бағытталған. Мектеп-медресе ашу, оқу орындарын салдыру, шәкірт тәрбиесіне жағдай жасау — бәрі де ұлт болашағының негізін нығайтқан қадамдар еді.

Ел басына күн туған, халық тұрмысы төмендеген ауыр кезеңдерде де ауқатты азаматтар қолдан келгенше қолұшын созған. Бір өңірді қамқорлығына алып, малмен, отын-сумен қамтамасыз ету сияқты әрекеттердің барлығы қазаққа тән жомарттықтың өмірлік көрінісі болды.

Меценаттардың өз қаражатын орынсыз ысырап етпей, ұлтқа пайдасы тиетін іске бағыттауы — қоғам үшін үлкен демеу. Мұндай азаматтық ұстаным өнер мен мәдениетке, әдебиет пен білімге ауадай қажет.

Мемлекет қолдауы және бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі

Меценаттардың көптеп көрінуі — экономиканың дамуы мен тұрмыс деңгейінің жақсаруын да аңғартады. Халықтың жағдайы түзелген сайын әлеуметтік жауапкершілікті сезінетін кәсіпкерлер қатары артады, ал бизнестің әлеуметтік жауапкершілігіне қатысты бастамалар кеңейе түседі.

Бұл салада мемлекеттің де атқарып отырған қызметі маңызды. Шығармашылық өкілдеріне арналған арнайы стипендиялар, мәдени бастамаларды қолдау бағдарламалары — өнер мен мәдениетке жүйелі қамқорлықтың көрінісі.

Қазіргі қажеттілік: жүйелі және әділетті қамқорлық

Қазақ өнері мен мәдениеті меценаттық қолдауға қашанда зәру. Кейбір қаламгерлер мен журналистер халық мүддесін қорғап жүрсе де, тұрмыстық қиындықтарды бастан кешіреді: баспанасыз, жалдамалы пәтерде өмір сүретіндері де кездеседі. Бұл — меценаттар назар аудара алатын әлеуметтік-мәдени түйткілдердің бірі.

Ең бастысы, меценаттық бір реттік көмекпен шектелмей, жүректен шыққан, тұрақты қолдау түрінде көрінгені абзал. Меценаттық атақ пен даңқ үшін емес, қоғам игілігі үшін жасалғанда ғана өзінің шынайы мәніне ие болады.

Нақты мысалдар: дәстүрдің жалғасуы

Қазақ жерінде меценаттық пен қайырымдылық дәстүрі ертеден бар. Біреулер үшін бұл сәнге айналса, енді біреулер үшін өмірдің қалыпты қағидасы ретінде орныққан. Мысалы, Есенқұл Маманов 1914 жылы «Айқап» журналында романға бәйге тігетінін ашық хатпен жариялап, әдебиетке қамқорлық танытқан.

Сондай-ақ Жәңгір ханның ағарту ісіне қосқан үлесі, Құнанбай қажының мешіт салдыруы, хазірет Нұрфайыз Байғарин, Тәбей Барлыбаев, Нұрмұхамет Зәбіров сияқты тұлғалардың мешіт-медресе тұрғызуға атсалысуы — жастардың білім алуына жол ашқан игі бастамалар.

Қазіргі заман меценаттары қатарында қазақ өнері мен мәдениетіне қамқорлық танытқан азаматтар да бар. Өнерді, соның ішінде айтыс мәдениетін қолдауда елеулі үлес қосқан тұлғалар ретінде Мұхтар Құл-Мұхаммед, сондай-ақ Амангелді Ермегияев, Өмірзақ Сәрсенов, Нұртай Сабильянов секілді азаматтардың есімдері жиі аталады. Әсіресе өтпелі кезеңдерде мәдениетке көрсетілген жомарттық халық жадында сақталары сөзсіз.

Қорытынды: қайырымдылықтың шынайы өлшемі

Меценаттардың қатары жыл сайын артып, жаңа есімдермен толыға түсуі — қуанышты үрдіс. Ең маңыздысы — бұл қолдаулар дәулетті адамның өзін танытуына ғана емес, қоғамға нақты пайда әкелуге бағытталса, нұр үстіне нұр.

Елімізде өз атын атамай, көмекті жасырын түрде көрсететін қайырымды жандар да бар. Қандай жолмен болса да мұқтаж адамға демеу болып, қиындықтан шығуына жәрдемдесу — сауапты істің бірі. Демек, қазақ даласындағы меценаттық пен қайырымдылық дәстүрі — өткеннің естелігі ғана емес, бүгінгі қоғамды алға бастайтын тірі құндылық.