Түргеш қағанаты туралы қазақша реферат
Түргеш қағанаты — Жетісу өңірінде қалыптасып, Орталық Азиядағы саяси үдерістерге ықпал еткен мемлекеттердің бірі. Төменде қағанаттың өмір сүрген уақыты, аумағы, орталығы, тайпалық құрамы, деректік мәліметтері, билеушілері және сыртқы саясаты қысқаша әрі жүйелі түрде берілді.
Негізгі мәліметтер
Өмір сүрген уақыты
704–756 жылдар.
Территориялық аймағы
Алтай тауынан Тянь-Шань тауына дейін, сондай-ақ Баркөл өңірінен Арал теңізіне дейінгі кең аумақ.
Орталығы
Алғашында Суяб қаласы, кейін орталық Тараз қаласына көшірілді.
Тайпалық құрамы
Сары түргеш және қара түргеш тайпалары.
Деректердегі мәлімет
Жазба деректерде түргеш тайпаларының Шу, Талас және Іле өзендерінің бойында қоныстанып, сол өңірлерде өмір сүргені көрсетіледі.
Билеушілері
Үшлік қаған
Түргеш қағанатының негізін қалаған билеуші.
Сұлық (Сұлу) қаған
715–738 жылдары билік жүргізді. Оның тұсында қағанаттың қуаты арта бастады.
Сыртқы саясаты және негізгі оқиғалар
-
1
Үшліктің ізбасары Согэ 708 жылы болған шайқаста қытайлықтарға қарсы соғысып, жеңіске жетті.
-
2
714–715 және 720–721 жылдары Сұлық қағанның әскерлері арабтарға қарсы бірнеше рет жорық ұйымдастырды.
-
3
723 жылы Ферғана қарлұқтарымен және Шаш тұрғындарымен одақтасқан түргештер арабтарды жеңді.
-
4
732 жылы араб қолбасшысы Жунейд Абдаллах түргештерді жеңіп, Бұқараға кірді.
-
5
Қара және сары түргештер арасындағы 20 жылға созылған ішкі күресті пайдаланған қытай әскерлері 748 жылы Суябты басып алды.
-
6
756 жылы қағанат түркі тілдес қарлұқ тайпаларының қысымына төтеп бере алмай, құлады.
Қорытынды
Түргеш қағанатының тарихы — Жетісу аймағындағы билік үшін күрес, ірі державалармен қарым-қатынас және ішкі тайпалық қайшылықтардың мемлекет тағдырына әсерін айқын көрсететін кезең. Қағанаттың ыдырауына сыртқы қысыммен қатар, ұзаққа созылған ішкі тартыстар да ықпал етті.