Атмосфералық ауаны қорғау туралы

Қала экологиясы: үйлесім, жауапкершілік және нақты қауіптер

Қалалардың тұрмысқа қолайлы болуы үшін тек суын, ауасын, топырағын және жасыл желегін «табиғи қалпында» сақтауға ұмтылу жеткіліксіз. Әсіресе қарқынды дамып келе жатқан қалалар үшін қоршаған ортамен үйлесімді даму — басты талап. Қала орталықтарында жасанды көлдер, бассейндер мен фонтандар салу ауаның ылғалдылығын реттеуге, микроклиматты жақсартуға ықпал етеді.

Ауаның ластануын азайту және көлік ағынын шектеу мақсатында ірі қалаларда газдану мен шуды төмендететін айналма жолдар салынуда. Соңғы жылдары үкімет қоршаған ортаны қорғауға бөлінетін қаржыны айтарлықтай көбейтті. Алайда оның тиімді әрі ұқыпты жұмсалуы жергілікті әкімшіліктің іскерлігі мен жауапкершілігіне тікелей байланысты.

Ақтөбе өңірі мысалындағы экологиялық ахуал

Ұзақ жылдар бойы қала құрылысы мен өндірісті орналастырудағы қателіктер, дұрыс жоспарланбау Қазақстанның бірқатар өнеркәсіпті қалаларын экологиялық тәуекелі жоғары аймаққа айналдырды. Табиғат қорғау нысандарының құрылысына бөлінетін қаржының жеткіліксіздігі жағдайды күрделендіріп, әсіресе Ақтөбе облысында табиғи қорларды игеру мен өндірістік қуатты арттыру экологиялық жүктемені ұлғайтты. Мұны түзету үшін төтенше шаралар қажет болды.

Су ресурстары және ағынды сулар

Облыс бойынша өзендердегі жылдық су қорының шамамен 11%-ы әртүрлі мақсатқа жұмсалады. Жер бетінде пайда болған ағынды сулар негізінен тазарту орындарына және сүзгіден өткізу қондырғыларына бағытталады, бір бөлігі буландыру арқылы залалсыздандырылады. Облыста жалпы қуаты 64,9 млн текше метрді құрайтын 59 тазарту құрылысы бар. 2005 жылы бұл нысандарға 44,3 млн текше метр ағынды су жіберілген.

Жер асты суларының ластануы: өнеркәсіп ізі

Жер асты суларының, соның салдарынан жер үсті суларының ластануы көбіне өнеркәсіп қалдықтарының топырақ қабаты арқылы сіңуі және булануы нәтижесінде туындайды. Бұрын өндіріс қалдықтарын залалсыздандыруға арналған кейбір нысандар сүзгісіз салынған.

Қалалық су көздерінің жағдайы

Ақтөбе қаласындағы көптеген су көздері де ластанған. Ақтөбе су қоймасында балық шаруашылығына белгіленген нормамен салыстырғанда бор ерітіндісінің мөлшері 20 есеге дейін артқаны айтылған. Сонымен қатар Ақтөбе химия зауыты маңында жер асты суларының бормен ластануы жиілеп, ластанған аумақ 13,7 шаршы километрге дейін ұлғайғаны көрсетіледі; кеңею динамикасы да алаңдататын деңгейде.

Ауа сапасы: жауын-шашын бар, бірақ тазалық жеткіліксіз

Гидрометеорологиялық өлшемдерге сүйенсек, жауын-шашын жиі болғанына қарамастан қала ауасының сапасы көңіл көншітпейді. Шаң деңгейі норма шегінде болғанымен, азот диоксидінің тәуліктік орташа мөлшері 1,25 есеге, ал формальдегид 4 есеге дейін жоғарылаған. Өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда атмосфераға шығарылатын қалдық көлемі 500 тоннаға артқан.

Қалдықтар, бақылау және жауапкершілік

Жыл басында облыста 1 млрд 0,44 млн тоннадан астам қалдық жинақталған. Оның негізгі бөлігі бұрынғы Кемпірсай кен басқармасы мен Дөң тау-кен байыту комбинатының аршынды қабаттарына тиесілі. Жарты жыл ішінде тағы 9,3 млн тоннаға жуық қалдық қосылғаны айтылады.

Есепті бұрмалау және техникалық тәртіп

Мысалы, ауа қорғау қызметін тексеру барысында кейбір алғашқы есеп құжаттарында шығатын газ бен шаң құрамын төмендетіп көрсету деректері анықталған. Бір цехтағы бірнеше пештен нормадан жоғары шаң қалдықтары тіркелген. Дәйексіз ақпарат бергені, газ тазарту қондырғыларының тиімділігіне бақылау жасамағаны және пайдалану ережесін бұзғаны үшін жауапты тұлғаларға айыппұл салынған.

Газды алауда жағу мәселесі

Жобалық талап бойынша өндірілген газдың барлығы газ өңдеу зауытына жіберілуі тиіс болғанымен, іс жүзінде едәуір көлемі кеніш алауларында жағылғаны айтылады. Бұл атмосфералық ауаны қорғау талаптарының бұзылуына әкеледі. Мұндай фактілер бойынша әкімшілік шаралар қолданылған.

Апаттық оқиғалар: экологияға тікелей соққы

• Тазартылмаған шайынды су: ескі инфрақұрылымдағы ақаулар салдарынан өзен арнасына едәуір көлемде тазартылмаған су төгілген.
• Мұнай өнімдерінің төгілуі: теміржол торабында цистерналардың түйісуі нәтижесінде бензиннің жерге төгілуі тіркеліп, айыппұл санкцияларына әкелген.
• Техникалық ақаулар: мұнаймен жабдықтау жүйелеріндегі тығындау жабдықтарының ақаулары ірі шығын мен экологиялық қауіп туындатқан.

Қаланың ауыз суы: тапшылық, тозған желі және мақсатсыз пайдалану

Қала халқы өсіп келеді: ресми дерек бойынша шамамен 260 мың адам, ал тіркелмеген тұрғындарды қосқанда 300 мыңнан асуы мүмкін. Тәуліктік қажеттілік 160–180 мың текше метр болса, су беруші кәсіпорын тәулігіне шамамен 100–110 мың текше метр ғана жеткізе алады. Қалаға ауыз су негізінен бес жер асты су көзінен беріледі, онда 80-нен аса ұңғыма жұмыс істейді. Олардың бір бөлігі тозған, өнімділігі төмен, әрі қолданыстағы жүйе бұрынғы халық санына лайықталған.

Инфрақұрылымның тозуы: құбыр, ұңғыма, канализация

Кейбір су көздері салыстырмалы түрде жақсы жұмыс істегенімен, қолда бар ұңғымалардың бір бөлігі ғана тұрақты пайдаланылуда, қалғандарын іске қосу қомақты қаржыны қажет етеді. Қалалық желінің толыққанды жұмыс істеуі үшін екінші магистральді су құбырын салу, сондай-ақ жыл сайын ондаған шақырым су құбырын жөндеу қажет. Қазіргі қарқын бұл қажеттілікті жаппайды.

Канализация жүйесі де ескірген: қаладағы желінің елеулі бөлігі тозған. Бұл су қауіпсіздігіне, санитариялық ахуалға және жалпы экологияға тікелей әсер етеді.

Мақсатсыз пайдалану: ауыз су өндіріс пен қызметке кетіп жатыр

Тапшылықтың бір себебі — ауыз суды мақсатсыз пайдалану. Кейбір кәсіпорындар мен мекемелер ауыз суды техникалық қажетке қолданады. Мысалы, жылу-электр орталығы ауыз судың елеулі бөлігін тұтынатыны көрсетіледі. Соңғы жылдары көлік жуу орындарының көбеюі де судың бейберекет жұмсалуын күшейтті. Су туралы нормаларға сәйкес, ауыз суды өндірістік және өзге техникалық мақсаттарға пайдалануға шектеулер бар; мұндай нысандардың өз ұңғымасын қазуы немесе қайта өңдеу жүйесін енгізуі қажет.

Көгалдандыру мен саяжай суаруы: тәртіп пен уақыт регламенті

Ауыз судың бір бөлігі қаланы көгалдандыруға және саяжайларды суаруға жұмсалады. Бұл бағытта суаруды уақыт бойынша шектеу, тұтынуды жоспарлау және болашақта балама су көздерін қарастыру қажеттілігі айтылған.

Айыппұлдар және құқық қолдану тәжірибесі

Қоршаған ортаға келтірілген зиян үшін ескертпелер беріліп, ондаған миллион теңге көлемінде айыппұл салынған. Атап айтқанда, ауа мен жер заңнамасын бұзу, сондай-ақ өзенді алты валентті хроммен шекті мөлшерден тыс ластау фактілері бойынша айыппұлдар өндірілген.