Сақтандыру саласы сияқты мұндай күрделі жүйенің тұтас көрінісін құру, мәні аз жергілікті сан сипаты өзгеруін болжауға байланысты сөзсіз қиындықтар тудырады

Күрделі нарықты болжаудың қиындығы

Сақтандыру саласы сияқты күрделі жүйенің тұтас көрінісін құру әрдайым қиын: мәні шамалы жергілікті сандық өзгерістердің өзі уақыт өте сапалық өзгеріске ұласуы мүмкін. Дамуға объективті, ғылыми негізделген тәсіл тұрғысынан алғанда, жеткілікті ұзақ кезеңде сандық өзгерістердің бір деңгейден екіншісіне ауысуы — заңды құбылыс.

Сондықтан нарықтың серпінін түсіндіру үшін баламалы сценарийлер тек сипаттамалық болжаммен шектелмей, сандық бағалаулармен де толықтырылуы тиіс.

Сценарийді санмен сипаттайтын негізгі параметрлер

Сақтандыру қызметтері нарығының жалпы динамикасын көрсетуге мүмкіндік беретін бірқатар индикаторлар бар. Олар стратегиялық басқаруда шешуші рөл атқарады, өйткені нарықтың өзгерісін салыстыруға және бағыт-бағдарды нақтылауға жағдай жасайды.

Нарық серпінін ашатын индикаторлар

сақтандыру бизнесінің ЖІӨ-ге қатысу параметрлері;
қайта сақтандыруға берілетін сақтандыру төлемдері мен сақтандыру сыйақылары арақатынасының серпіні;
сақтандыру қызметтерінің экспорты мен импортының серпіні.

Интегралдық көрсеткіш

Стратегиялық басқару үшін сақтандыру бизнесінің дамуын жинақтап көрсететін интегралдық өлшем де маңызды. Соның бірі — сақтандыру бизнесінің базалық түрлерінің саны: ол нарықтың құрылымдық жетілуін және өнімдік әртараптануын бағалауға мүмкіндік береді.

Сценарийлерді құрастыру тәсілдемесі

Баламалы сценарийлерді әзірлегенде себеп-салдар байланысын қатаң ескеретін шоғырландырылған тәсілдемені қолдану орынды. Мұнда екі ірі қабат қатар қарастырылады:

Жаһандық негіз

Дүниежүзілік әлеуметтік-экономикалық даму және соған сәйкес сақтандыру ісінің жалпы үрдістері.

Ауыспалы экономиканың ерекшелігі

Өтпелі экономикасы бар елдерде сақтандыру бизнесін дамытуға тән айрықша шарттар мен шектеулер.

Қазақстанның сақтандыру нарығына жаһандық үрдістермен қатар, біртұтас еуропалық экономикалық кеңістікке кіретін елдердің ұлттық нарықтарының жұмыс істеу параметрлерімен байланысты аймақтық факторлар да әсер етеді. Сонымен бірге ел ішіндегі экономикалық қатынастарға тәуелді маңызды жергілікті факторлар бар.

Белгісіздік жағдайындағы болжам: бірнеше нұсқа қажет

Сыртқы жағдайлар қолайлыдан қолайсызға дейін құбылып отырады. Қазақстан экономикасы да белгілі бір кезеңге дейін экспорттық тауарлардың шектеулі тобы бойынша әлемдік баға конъюнктурасына тәуелді болып қала береді, демек сыртқы экономикалық орта жиі өзгереді.

Болжам логикасы

Орта және ұзақ мерзімді келешек толық айқын емес кезде әдістеменің кеңейтілген нұсқасын қолданған дұрыс: оптимистік, бейтарап және пессимистік сценарийлерді ғана емес, қажет болса бірнеше баламаны қатар қарастыру.

Экономикалық өсу қарқынына сүйенсек, салыстырмалы түрде сенімді (реалистік) сценарийдің іске асуы ықтималырақ. Дегенмен, отандық сақтандыру нарығы 10–15 жыл ішінде жаһандық сақтандыру нарығында толыққанды бәсекеге қабілетті болады деп нық айту қиын. Бірақ сол деңгейге жақындауға мүмкіндік беретін қадамдар жасалуы мүмкін.

Жылдам өсім: талаптары мен тәуекелдері

Нарықтың «сенімді қойылымы» сақтандыру секторының жоғары қарқынмен өсуін болжайды. Бұл мінсіз менеджментті, сақтандыру маркетингінің дәстүрлі емес тәсілдерін, сондай-ақ жаңа қызметтер мен өнімдерді белсенді енгізуді талап етеді.

Неліктен тек капиталдандыру жеткіліксіз?

Капиталдандыруды біртіндеп арттыру және отандық сақтандырушылардың бәсекелік артықшылығын кезең-кезеңмен күшейту өздігінен бағдарламалық міндеттерді толық шешпейді. Мұнда стратегиялық қайта құру қажет.

Тіпті сандық көрсеткіштердің жылдам өсуі де, әсіресе сыртқы нарықтарда, тұрақты бәсекелік артықшылықты автоматты түрде қамтамасыз етпейді. Жедел өсімнің оң нәтижелерімен қатар, жағымсыз салдары да болуы мүмкін:

Өсімнің ықтимал кері әсерлері

клиенттер саны артқан сайын сақтандыру сервисінің салыстырмалы түрде төмендеуі;
ең табысты бағыттар мен өнім әртүрлілігі өскенде, нарық секторлары арасында инфрақұрылым дамуының теңгерімсіздігі;
кадр тапшылығының ушығуы және жоғары білікті мамандар жетіспеушілігі.

Негізгі қорытынды және ұзақ мерзімді бағдар

2015 жылға арналған бағдар

Баламалы болжамдық сценарийлерді жинақтау, негізінен, бірқалыпты реалистік сценарийді іске асыру ықтималдығы жоғары деген қорытындыға әкеледі. Бұл тәсіл Қазақстанның ЖІӨ-дегі сақтандыру қызметінің үлесін 2015 жылы 2,5–3,5% деңгейіне дейін өсіруді болжайды.

2030 жылға дейін: неге бір индикатор жеткілікті?

2030 жылға дейінгі ұзақ мерзімді болжамда сақтандыру бизнесінің жеке параметрлерін егжей-тегжейлі сандық бағалау әрдайым қажет бола бермейді. Нарықтық экономикада негізгі параметрлерді түбегейлі өзгертіп жіберетін іргелі факторлар бар, ал ұзақ көкжиекте оларды алдын ала дәл болжау қиын.

Осы себептен ұзақ мерзімді кезеңде бір интегралдық көрсеткішті қолдану орынды: сақтандыру қызметінің Қазақстан ЖІӨ-дегі үлесі.

Оптимистік траектория

2015: 2,5–3,5%
2030: 4,5–5,5%
Кезең соңы: 7–8%

Жалпы алғанда, ұзақ мерзімді болжам қазақстандық сақтандыру және қайта сақтандыру компанияларының қызмет аясын кеңейтуін және бәсекеге қабілеттілігін күшейтуді көздейді. Бұған тек елдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуы ғана емес, сондай-ақ стратегиялық міндеттерді жүйелі іске асыру және Қазақстан таңдаған әлеуметтік-бағдарлы нарықтық шаруашылық үлгісі де мүмкіндік береді.