Қазақша рефераттар

Фискалдық саясаттың механизмі жалпы мемлекеттік ретінде қала үшін шынайы болып анықталады

Фискалдық саясаттың механизмі және оның бағалануы

Фискалдық саясаттың механизмі жалпы мемлекеттік деңгейде қалыптасады және қала үшін де нақты әрі қолданбалы сипатқа ие. Жыл сайын өткен қаржы жылындағы бюджеттің орындалуы мен экономикалық көрсеткіштерге жасалған талдау негізінде фискалдық саясаттың негізгі бағыттары қайта қаралып, түзетіліп отырады.

Болашақта фискалдық саясаттың рөлін бағалау осы құжатты әзірлеу кезінде белгіленген мақсаттардың қаншалықты орындалғанына қарай жүргізіледі.

Дискрециялық емес фискалдық саясат: автоматты тұрақтандырғыштар

Дискрециялық емес фискалдық саясат нарықтың өзін-өзі реттеуіне басымдық береді және мемлекеттің қаржы процестеріне барынша аз араласуын көздейді. Бұл саясат автоматты түрде, яғни кіріктірме тұрақтандырғыштар (автоматты тұрақтылық) механизмі арқылы іске асады.

Экономикалық цикл фазаларындағы салық түсімдерінің өзгеруі

Өрлеу кезеңінде ұлттық өнім ұлғайған сайын салық түсімдері өседі. Бұл сұранымды белгілі бір деңгейде шектеп, экономикалық өсуді автоматты түрде баяулатуға ықпал етеді.

Құлдырау кезеңінде ұлттық өндіріс азайған кезде салық түсімдері төмендейді. Нәтижесінде өндірістің қысқаруын жеңілдететін жұмсартушы әсер қалыптасады.

Бюджет тапшылығы мен артығын автоматты реттеу

Автоматты тұрақтандырғыштардың маңызды ерекшелігі — бюджет тапшылығы мен бюджет артығын цикл фазаларына сай өзгертіп отыруы:

  • Өрлеу фазасында бюджет тапшылығы қысқарады, кейін жойылып, бюджет артығы пайда болуы мүмкін. Бұл инфляцияны тежеуге көмектеседі, өйткені жоғары ұлттық өнім көбіне бағаның өсуімен қатар жүреді.
  • Құлдырау фазасында, керісінше, экономиканы ынталандыратын бюджет тапшылығы біртіндеп ұлғаяды.

Практикадағы шектеулер: үлгіден нақты экономикаға дейін

Теориялық тепе-теңдік үлгілерінде қаралатын тәуелділіктер практикада бірқатар қосымша факторлардың ықпалына ұшырайды. Осы себепті ынталандырушы фискалдық саясаттың нәтижесі күткеннен әлсіз болуы ықтимал.

Нәтижені әлсірететін негізгі факторлар

  1. 1 Уақытша кешеуілдеу: қабылданатын шаралардың дер кезінде іске асырылмауы.
  2. 2 Ығыстыру әсері: үкімет шығыстары артқанда ақша нарығында пайыз мөлшерлемелері өсіп, жекеше инвестициялар қысқаруы мүмкін.
  3. 3 Инфляциялық қысым: сұранымды ынталандыру жиынтық ұсынымға әсер етіп, бағалардың өсуін жеделдетуі мүмкін; бұл жиынтық шығыстардың ұлғаю әсерін төмендетеді.
  4. 4 Ашық экономикадағы валюта бағамы: айырбас бағамының өзгеруі таза экспортқа ықпал етіп, ұлттық өндірістің динамикасын өзгертеді.

Жиынтық сұранымға сүйенетін реттеу: Кейнстік тәсіл

Экономиканы реттеудің негіз қалаушы факторы ретінде тауарлар мен қызметтерге деген жиынтық сұраным бөлініп көрсетіледі. Мемлекет жиынтық сұранымды ынталандыру арқылы ресурстардың жұмыспен қамтылу деңгейін арттыруға, мемлекеттік сатып алудың көлемін кеңейтуге және кредит құнын реттеуге ықпал ете алады.

Кейнстік шаралар

  • Салықтарды төмендету.
  • Мемлекеттік шығыстарды көбейту.
  • Пайыз мөлшерлемелерін төмендету арқылы инвестицияларды ынталандыру.

Монетаризм: ақша айналысы — негізгі құрал

Монетаризм кейнс және неокейнс теорияларынан айырмашылығы — ақша айналысын экономикалық процестерді реттеудің басты құралы ретінде мойындайды. Бұл бағытта бәсекелі нарықтар макроэкономикалық тұрақтылықтың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді деген болжам басым, ал мемлекеттің экономикаға араласуын азайту бағыты қолдау табады.

Ақша айналысының теңдеуі

Монетаристік талдауда M×V = P×Q қағидаты қолданылады.

  • Сол жақта — сатып алушылардың өндірілген игіліктерді сатып алуға жұмсайтын жалпы шығыстары.
  • Оң жақта — сол көлемді сатушылардың түсім-ақшасы.

Монетаристік тұрақтандыру бағдарламалары

  1. 1 Бюджет тапшылығын қысқарту: мемлекеттік инвестициялар мен әлеуметтік шығыстарды секвестрлеу, субсидияларды азайту, мемлекеттік сектор қызметтерінің бағасын көтеру, салықтарды арттыру.
  2. 2 Тұтыну сұранымын шектеу: жалақы өсімін реттеу.
  3. 3 Қатаң кредит-ақша саясаты: ақша эмиссиясына және Орталық банктегі мемлекеттік қарыздарға лимит қою, банк пайызын өсіру.
  4. 4 Нарықтық ырықтандыру: бағаға және экспорт-импорт операцияларына бақылауды әлсірету, экспорттық секторға ресурстардың қайта құйылуын ынталандыру.
  5. 5 Төлем балансын сауықтыру: ұлттық ақша бірлігін девальвациялау.

Іске асуы үшін қажет шарттар

  • Бағалардың ақша массасына жоғары икемділігі.
  • Дүниежүзілік бағалардың өзгерісіне ішкі бағалардың жеткілікті икемділігі.
  • Баға қозғалысына өндіріс көлемінің (ұсынымның) жоғары икемділігі.
  • Экономикалық ресурстардың едәуір өзара алмастырылуы (ұсынымның өзгергіштігімен байланысты).

Стагфляцияны еңсеру: ұсыным экономикасы

Стагфляцияны (тоқырауды) жеңу үшін ұсыным экономикасы теориясын жақтаушылар ұсынған шаралар қолданылады. Тұжырымдаманың мәні — қаржы және ақша саясаты құралдары арқылы өндіріс шығындарын төмендетіп, ұсынымға нысаналы ықпал ету. Бұл өз кезегінде нарық субъектілерінің инфляциялық күтімдерін әлсіретуге бағытталады.

Ұсынымды ынталандыру шаралары

  1. 1 Өндіріс шығындарына қосылатын салықтарды қысқарту.
  2. 2 Еңбекке ақы төлеуге жұмсалатын шығындарды тежеу: еңбек өнімділігінің өсу қарқыны жалақы өсімінен озық болуы тиіс.
  3. 3 Өндіріс ауқымын арттыруға арналған ұйымдық-техникалық шаралар: жабдықтың тиелімін және ауысымдылығын арттыру, бос тұрып қалуларды азайту, өндірістің ырғақтылығын қамтамасыз ету.
  4. 4 Өндірісті техникалық жаңғыртуға бағытталған инновациялық бағдарламаларды енгізу.