Қазақша рефераттар

Халықаралық деңгейде бухгалтерлік есеп пен стандарттар арасын гармониялық үйлесімділікке салуды қамтамасыз ету

Есеп жүйесін стандарттаудың қажеттілігі

Капитал нарығының жаһандану үрдісі және халықаралық қаржы нарығының қарқынды дамуы қаржылық есептіліктің бірізділігін қамтамасыз етуді талап етеді. Бұл бағыт еліміздегі бухгалтерлік есеп жүйесін халықаралық есеп стандарттарының талаптарына сай жаңаша құру қажеттігін күшейтеді. Егер ұйымдарда жүргізілетін бухгалтерлік есеп халықаралық стандарттарға сәйкес болмаса, онда халықаралық капитал нарығына шығу, инвестиция тарту және қаржыландыру процестері толыққанды тиімділік бермейді.

Потенциалды инвесторлар үшін негізгі талап — қаржылық ақпараттың тұнық (ашық), сенімді және салыстырмалы болуы.

Осындай ақпарат қалыптасқан жағдайда инвесторлар салынған капиталдың қалай жұмсалғанын және қандай тиімділік бергенін бақылап, негізделген шешім қабылдай алады.

Халықаралық бизнес құрылымдары және бірізді есептің маңызы

Нарықтық экономика жағдайында жұмыс істейтін әлемдік экономикалық қауымдастыққа қатысушы компаниялар мен корпорациялар бухгалтерлік есебін халықаралық принциптер мен стандарттарға сай жүргізуге ұмтылады. Ірі ұйымдар халықаралық бизнесін жеке бөлімшелер түрінде ұйымдастыруы мүмкін; кейбірі еншілес кәсіпорындар құрып, қызметін ішкі және сыртқы нарықта қатар жүргізеді. Сонымен бірге, қай елде орналасқанына қарамастан, негізгі компаниялардың қызметіне өндірістік, сату және қаржылық процестер бойынша қосымша қызмет көрсететін орталықтандырылған құрылымдар да құрылуы ықтимал.

Ұйымдастыру үлгісі әртүрлі болғанымен, салалық және қаржылық байланыстар өзара тығыз тоғысады. Өндірістік процестер күрделенген сайын бухгалтерлік есеп мәселелерін тану мен шешу халықаралықтандыру (интернационализация) жолдарымен тікелей байланысты бола түседі.

Интернационализация және гармониялық үйлестіру

Есеп жүйесін интернационализациялаудың түпкі мақсаты — кез келген елде қолдануға болатын бірыңғай стандарттар қалыптастыру. Алайда әр мемлекеттің тарихи тәжірибесі, құндылықтары, саяси жүйесі және ұлттық ерекшеліктері әртүрлі болғандықтан, халықаралық стандарттарды енгізуде шешімін толық таппаған мәселелер де бар. Сондықтан халықаралық стандарттарды енгізу көбіне гармониялық үйлестіру қағидасымен жүзеге асуы тиіс.

Неліктен үйлестіру қажет?

  • Әр елдің заңнамасы, тілі, валютасы және есеп жүргізу дәстүрлері әртүрлі.
  • Ұлттық есеп моделі мен стандарттарды реттеу тетіктерін жүйелеу қажет.
  • Ұлттық стандарттар экономикалық қауымдастыққа мүше елдердің стандарттарымен қайшылыққа түспеуі керек.

Негізгі талап

Халықаралық стандарттардың мазмұны ұлттық деңгейде қолданылатын стандарттармен үйлесімді байланыста болғаны жөн. Бұл есептіліктің салыстырмалылығын арттырып, ақпараттың пайдаланушылар үшін құндылығын күшейтеді.

Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының міндеттері

Халықаралық деңгейдегі қаржылық қорытынды есеп стандарттары шаруашылық фактілерінің мазмұнын көрсетуге арналған әдістер мен тәсілдерді, терминологиялық ұғымдарды және операциялардың мәнін ашуға көмектесетін нормалар мен үлгілерді қалыптастырады.

  1. 1

    Сыртқы мүдделі тұлғаларды пайдалы ақпаратпен қамтамасыз ететін есеп және қорытынды есеп стандарттары жүйесін қалыптастыру.

  2. 2

    Халықаралық деңгейде бухгалтерлік есеп пен стандарттар арасындағы гармониялық үйлесімділікті қамтамасыз ету.

  3. 3

    Бухгалтерлік есепті дұрыс түсіну және жүргізу үшін ұйымдарға әдіснамалық қолдау көрсету.

Стандарттардың ерекшелігін айқындайтын факторлар

  • Кәсіби бухгалтерлік ұйымдар мен қауымдастықтар ұсынған әдіснамалар, сондай-ақ жетекші ғалымдардың еңбектерінің ықпалы.
  • Есеп тәжірибесінде қолданылатын принциптер мен әдістердің нәтижесін экономикалық тұрғыдан сараптау.
  • Салық саясаты.
  • Ұлттық және аймақтық ерекшеліктер.
  • Қаржылық есептілік ақпаратын құрастыру және талдау арқылы ішкі және сыртқы пайдаланушылардың талабын қанағаттандыру.
  • Заңдар мен нормативтік актілерді, сондай-ақ басқа елдердің озық тәжірибесін қолдану.

Салық есебінен тәуелсіздік және бейтараптық қағидасы

Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік үшін өзекті мәселенің бірі — бухгалтерлік есептің салық есебіне шамадан тыс тәуелді болмауын қамтамасыз ету. Егер салық есебі басымдыққа ие болса, онда қаржылық есептіліктің бейтараптық қағидасы әлсірейді, ал пайдаланушылардың жалпы ақпараттық сұранысы толық қанағаттандырылмайды. Сонымен бірге есептің талдаушылық және зерделеушілік мүмкіндіктері төмендейді.

Стандарттаудың қамтитын негізгі элементтері

Есеп жүйесін стандарттау қорытынды есептің негізгі элементтерін тану мен бағалауды жоғары деңгейде жүргізуді қамтамасыз етуі керек. Бұл, ең алдымен, активтерді, міндеттемелерді, меншікті капиталды, табыстар мен шығындарды, сондай-ақ пайда мен зиянды тану және бағалау мәселелеріне қатысты.

Активтер

Ресурстарды тану, өлшеу және ашып көрсету бірізділігі.

Міндеттемелер

Қарыздар мен міндеттердің әділ бағалануы және дұрыс жіктелуі.

Меншікті капитал

Капитал қозғалысын түсіндіретін құрылым және ашып көрсету.

Табыстар мен шығындар

Нәтижені қалыптастырудағы әдіснамалық бірізділік.

Пайда мен зиян

Нәтижені тану және пайдаланушыға түсінікті түрде ұсыну.

Ақпараттың пайдалылығы

Тіркеу мен өлшеудің мақсатқа сай болуы және салыстырмалылығы.

Қаржылық есептіліктің құрамы және түсіндірмелер

Халықаралық стандарттар ұйымдардың қаржылық есептілігін даярлауға және ұсынылған деректердің мәнін ашуға бағытталған. Қаржылық есептілік әдетте бухгалтерлік баланс, табыстар мен шығындар туралы есеп, меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп және ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп сияқты негізгі нысандардан тұрады. Бұлармен қатар есептіліктің маңызын толық түсіндіретін түсіндірме жазбалар мен басқа да қосымша материалдардың мазмұны және оларды ұсыну тәртібі айқындалуы керек.