Қазақша рефераттар

Кіріске алынған материалдық қорлардың жиынтығы

Материалдық қорларды бағалау әдістері

Материалдық қорлар бухгалтерлік есепте келесі әдістердің бірімен бағаланады. Әдісті таңдау ұйымның есеп саясатына, қорлардың ерекшелігіне және ақпараттың қолжетімділігіне байланысты.

Бағалау әдістері

  • Арнайы сәйкестендірілген есептеу әдісі
  • Орташа өзіндік құн әдісі
  • ФИФО әдісі
  • ЛИФО әдісі

Негізгі идея

Әр әдіс шығыс етілген қорлардың және ай соңындағы қалдықтың құнын әртүрлі тәртіппен анықтайды. Соның нәтижесінде өзіндік құн мен қаржылық нәтиже де өзгеруі мүмкін.

1) Арнайы сәйкестендірілген есептеу әдісі

Бұл әдіс әдетте бір-бірін алмастыруға болмайтын немесе кәсіпорында ерекше тәртіппен пайдаланылатын нақты материалдық қорлардың құнын есептеуге арналған (мысалы, асыл металдар, асыл тастар және т.б.).

Қолданылу ерекшелігі

  • Жұмсалған материалдар мен орындалған жұмыстардың нақты өзіндік құнын анықтауға бағытталады.
  • Материалдар сатып алынғанына немесе кәсіпорында өндірілгеніне қарамастан, арнайы жоспарланған қорлар бойынша нақты құнды дәл көрсетуге мүмкіндік береді.

2) Орташа өзіндік құн әдісі

Орташа өзіндік құн әдісі материалдық қорлардың әрбір партиясы бойынша нақты бағасын жеке-жеке анықтау қиын немесе мүмкін болмаған жағдайларда қолданылады.

Орташа құнды есептеу логикасы

Материалдың орташа өзіндік құны есепті айдың басындағы қалдық құны мен ай ішінде кіріске алынған материалдар құнының жиынтығын, ай басындағы қалдық саны мен ай ішінде кіріске алынған материалдар санының қосындысына бөлу арқылы есептеледі.

Орташа өзіндік құн = (Ай басындағы қалдық құны + Ай ішіндегі кіріс құны) / (Ай басындағы қалдық саны + Ай ішіндегі кіріс саны)

3) ФИФО әдісі

ФИФО (First In, First Out) әдісі бойынша есептен шығарылған материалдық қорлар олардың алғашқы кезекте кіріске алынғандарының өзіндік құны бойынша бағаланады.

Қағида

Бірінші кіріске алынған қорлар бірінші болып шығыс етіледі деп болжанады. Сондықтан ай соңында қоймада қалған қорлар әдетте соңғы партиялардың бағасымен бағаланады.

4) ЛИФО әдісі

ЛИФО (Last In, First Out) әдісі кәсіпорынға ең соңғы кіріске алынған материалдар тобы бірінші болып шығыс етіледі деген қағидаға негізделеді.

Қағида

Алғаш шығыс етілетін материалдар ең соңғы кіріске алынған партияның өзіндік құны бойынша бағаланады. Ал ай соңындағы қалдық, керісінше, алғашқы партиялардың өзіндік құнымен бағалануға бейім.

ФИФО және ЛИФО бойынша есептеу мысалы

Төмендегі мысалда A материалдар тобы бойынша ай ішіндегі кіріс, шығыс және ай соңындағы қалдық ФИФО мен ЛИФО әдістерімен салыстырылып көрсетілген.

2-кесте. Қорларды бағалау әдісі

Өлшем бірлігі: дана, теңге

Көрсеткіш Саны Бағасы Сомасы
Қаңтардың 1-індегі қойма қалдығы 50 100 5 000
Қаңтар айында кіріске алынған материалдық қорлар
1-топтама 100 110 11 000
2-топтама 80 120 9 600
3-топтама 90 130 11 700
4-топтама 100 140 14 000
5-топтама 70 150 10 500
Кіріс жиынтығы 440 — 56 800
Бастапқы қалдықпен бірге 490 — 61 800
Ай бойы шығыс етілгені
ФИФО бойынша 250 — 28 200
ЛИФО бойынша 250 — 34 900
Ай соңындағы қалдық
ФИФО бойынша 240 — 33 600
ЛИФО бойынша 240 — 26 900

Ескертпе: кестедегі нәтижелер бірдей мөлшердегі (250 дана) шығыс әртүрлі әдістермен бағаланғанда құнның қалай өзгеретінін көрсетеді.

ФИФО бойынша шығыс (250 дана)

  • Ай басындағы қалдық: 50 дана = 5 000 теңге
  • 1-топтама: 100 дана = 11 000 теңге
  • 2-топтама: 80 дана = 9 600 теңге
  • 3-топтамадан: 20 дана = 2 600 теңге

Барлығы: 250 дана, сомасы: 28 200 теңге.

ЛИФО бойынша шығыс (250 дана)

  • 5-топтама: 70 дана = 10 500 теңге
  • 4-топтама: 100 дана = 14 000 теңге
  • 3-топтамадан: 80 дана = 10 400 теңге

Барлығы: 250 дана, сомасы: 34 900 теңге.

Талдамалық есеп және баланста көрсету

Талдамалық есептің дәлдігі

Материалдық қорларды ФИФО немесе ЛИФО әдістерімен бағалау кезінде талдамалық (аналитикалық) есепті тек материал түрлері бойынша ғана емес, егер олар әртүрлі бағамен сатып алынған болса, топтамалар (партиялар) бойынша да жүргізу қажет.

Нақты өзіндік құн және есептік бағалар

  • Материалдар баланста нақты өзіндік құны бойынша көрсетіледі.
  • Синтетикалық есепте материалдар әдетте нақты өзіндік құнымен көрсетіледі, ал талдамалық есепте жоспарлы есептік бағамен немесе келісілген бағамен көрсетілуі мүмкін.
  • Егер талдамалық есеп келісілген бағамен жүргізілсе, онда нақты құн сатып алу құны мен дайындау-тасымалдау шығындарының қосындысынан құралады.